Żmiarki

Patrz hasło: Dębowa Kłoda.

Nazwa pochodzi od zmiarek – przymiarek, odmierzony lub dodany kawał pola. Nagłosowe ż – jest rezultatem hiperpoprawnego odmazurzenia [Kosyl, 1974, t. 2, s. 521].

Województwo i powiat

Żmiarki jako odrębna jednostka osadnicza powstały po odzyskaniu niepodległości przez Polskę w powiecie włodawskim województwa lubelskiego.

W czasie okupacji niemieckiej (1939–1944) włączono wieś do powiatu radzyńskiego. Od 1944 r. ponownie była w powiecie włodawskim województwa lubelskiego. W 1954 r. weszła z kolei w skład powiatu parczewskiego [DzU, 1954, nr 49, poz. 241]. W latach 1975–1998 znajdowała się w województwie bialskopodlaskim. Obecnie należy w powiatu parczewskiego województwa lubelskiego.

Gmina

Żmiarki jako odrębna jednostka osadnicza powstały na terenie gminy Dębowa Kłoda [APL, BKSW, sygn. 4]. W 1933 r. utworzono w niej jednowioskową gromadę Żmiarki [LDW, 1933, nr 22, poz. 181]. Po likwidacji gmin w 1954 r. włączono ją do gromady Dębowa Kłoda [DUWRNwL, 1954, nr 15, poz. 64]. Od 1973 r. Żmiarki należą do gminy Dębowa Kłoda [DUWRNwL, 1972, nr 12, poz. 239].

W trakcie systematycznych badań powierzchniowych prowadzonych w ramach AZP w roku 2002 odkryto 3 stanowiska (ślady osadnicze), z których zebrano nieliczne ułamki ceramiki naczyniowej, w jednym przypadku pochodząca z bliżej nieokreślonych pradziejów. Inne fragmenty naczyń są datowane ogólnie na epokę brązu, wczesne średniowiecze oraz okres nowożytny (XVI-XVIII w.). [NID, AZP obszar 70-85].

Na mapie dóbr Dębowa Kłoda z 1850 r. zaznaczono pola Leitne i Zmiarki [APL, Zbiór planów różnych urzędów, sygn. 753]. Na mapie rosyjskiej z 1897 r. zaznaczono Lejto, Dębowa Kłodę oraz Zmiarki Dębowa Kłoda. Wtedy Żmiarki były więc przysiółkiem Dębowej Kłody. Formalnie miejscowości wydzielono prawdopodobnie w 1919 r.

Od 1864 r. właścicielami gruntów, na których powstała wieś Żmiarki byli uwłaszczeni chłopi z Dębowej Kłody.

W przeszłości katolicy należeli do parafii rzymskokatolickiej pw. św. Jana Chrzciciela w Parczewie. Od 1981 r. katolicy ze Żmiarek należą do parafii rzymskokatolickiej Najświętszego Serca Pana Jezusa w Dębowej Kłodzie.

W okresie II Rzeczypospolitej uczniowie z Żmiarek uczęszczali do szkoły w Dębowej Kłodzie [„Ziemia Włodawska”, 1928, nr 12–13, s. 6].

Według spisu powszechnego z 1921 r. w Żmiarkach w 41 budynkach zamieszkiwały 192 osoby. Deklarowały one wyznanie rzymskokatolickie – 188 i mojżeszowe – 4 [Skorowidz miejscowości, 1924, t. 4]. W 1943 r. we wsi żyło 278 mieszkańców [Amtliches, 1943]. W 2021 r. miejscowość liczyła 152 osoby [https://www.polskawliczbach.pl].

Wieś powstała w wyniku oczynszowania i kolonizacji chłopów w Dębowej Kłodzie. Po 1864 r. ziemię we wsi należała do uwłaszczonych (w tabeli Dębowej Kłody) chłopów, prowadzących indywidualne gospodarstwa rolne. W 1930 r. we wsi pracowały 3 wiatraki – E. Stolarskiego, H. Mioduchowskiego, S. Sokołowskiego [KAP, 1930, s. 515–516].

Na terenie wsi zachował się drewniany młyn, prawdopodobnie zbudowany po 1930 r.

Elementem krajobrazu kulturowego wsi są kapliczki i krzyże przydrożne, które są symbolem wiary okolicznego ludu. Były one od dawnych czasów stawiane na rozstajach dróg, na końcach wsi, czy też dla upamiętnienia ważnych wydarzeń w życiu prywatnym lub całej społeczności. Ich powszechność, nie łączyła się jednak z zapisywaniem informacji o ich istnieniu w różnego rodzaju źródłach pisanych.

***

W sierpniu 1944 r. radnymi GRN w Dębowej Kłodzie zostali m.in.: Józef Hordejuk i Władysław Puła z Żmiarek a nowym sołtysem wsi został Jan Marek [APL OCH, Akta Gminy Dębowa Kłoda, sygn. 94].