Dębowa Kłoda
start
Powiat: parczewski
Gmina: loco
Mapa miejscowości
end
Miejscowości – część ekspercka
W świecie cyfrowym
Informacje na temat gminy wiejskiej Dębowa Kłoda w powiecie parczewskim dostępne online w dn. 27-28 maja 2016
Gmina Kłoda Wielka Dębowa Kłoda jest typowo rolnicza, proponuje jednak wiele wartych poznania atrakcji zwłaszcza natury przyrodniczej i krajoznawczej. Oczywiście, najwięcej informacji na temat gminy Dębowa Kłoda znajduje się jej oficjalnej stronie internetowej. Na górnym pasku witryny w kolejności od lewej znajdują się następujące zakładki Aktualności , Urząd Gminy (wyłącznie dane kontaktowe), Gmina , Rada Gminy , Dla mieszkańców , Kultura i sport (są tu powtórzone informacje z działu Aktualności związane z tytułowymi zagadnieniami), Turystyka i w ostatniej informacje dotyczące urzędowych kontaktów. Szczegółowe informacje zawarte w tych zakładkach zostaną przedstawione w poniżej w odpowiednich częściach merytorycznych niniejszego zestawienia ważnych dla poznania gminy stron internetowych.
INFORMACJE OGÓLNE
Urząd Gminy (władze, struktura)
STATUT GMINY DĘBOWA KŁODA Statut, patrz także TUTAJ (dokument z 2003 roku, plik pdf, ss. 27)
Gmina – dane statystyczne GUS (plik pdf., ss. 16)
Dębowa Kłoda w liczbach (najważniejsze statystyki GUS)
Portret gminy Dębowa Kłoda (gmina wiejska) (plik pdf.)
Gmina wiejska Dębowa Kłoda (mapy)
Strategia Rozwoju Lokalnego Gminy Dębowa Kłoda na lata 2015-2020
Gminny Program Rewitalizacji dla Gminy Dębowa Kłoda na lata 2023-2030 (plik pdf., ss. 137)
Projekt Strategii Rozwoju Gminy Dębowa Kłoda na lata 2025-2034. (plik pdf., ss. 138)
Raport o stanie Gminy Dębowa Kłoda za rok 2024 (plik pdf., ss. 67)
Studium Uwarunkowań i Kierunków Zagospodarowania Przestrzennego Gminy Dębowa Kłoda (dokument z 2020 r., plik pdf, ss. 213 z następującymi, wybranymi częściami –Główne gałęzie gospodarki; Środowisko przyrodnicze; Środowisko kulturowe /de facto dzieje gminy/)
Wystąpienie pokontrolne NIK z 2015 Delegatura w Lublinie (plik pdf. po wpisaniu w wyszukiwarce jego nazwy)
Podane na stronie gminy w zakładce WAŻNE DOKUMENTY linki do następujących plików: Statut gminy (patrz wyżej); Lokalny Program Rewitalizacji; Statuty sołectw (podstrona nie jest aktywna); Program współpracy z organizacjami (podstrona nie jest aktywna); Studium Uwarunkowań (podstrona nie jest aktywna). Dostępny jest natomiast Plan zagospodarowania przestrzennego . Gminna Ewidencja Zabytków oraz Rejestr Instytucji Kultury dostępne są poniżej w odpowiednich, merytorycznych częściach niniejszego zestawienia. Większość tych dokumentów jest jednak do pobrania na stronie Biuletynu Informacji Publicznej .
Sołectwa i sołtysi (wykaz z kontaktami)
Bednarzówka (część wsi: Rudniki)
Białka, [w:] Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, t. I: Aa – Dereneczna, Warszawa 1880, s. 185.
Chmielów w SŁOWNIKU HISTORYCZNO-GEOGRAFICZNYM ZIEM POLSKICH
Kodeniec (część wsi: Chałupne)
Kodeniec, [w:] Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, t. IV: Kęs – Kutno, Warszawa 1883, s. 240.
Wieś Krzywowierzba-Kolonia w liczbach
Marianówka (część wsi: Czortówka)
Plebania Wola (część wsi: Borki)
Uhnin (części wsi: Uhnin Białkowski, Uhnin Ścienny, Uhnin Sosnowski)
Miejscowości bez statutu sołectwa:
AKTUALNOŚCI
Gmina Dębowa Kłoda na Fb (tu liczne filmiki z uroczystości gminnych)
Gmina Dębowa Kłoda na platformie „Wspólnota Parczewska”
Podlasie24, Regionalny Portal Informacyjny
„Dziennik Wschodni” z tagiem Dębowa Kłoda
„Kurier Lubelski” z tagiem Dębowa Kłoda https://www.dziennikwschodni.pl/tag/artykuly/gmina-debowa-kloda
ŻYCIE RELIGIJNE
Parafia Najświętszego Serca Jezusowego w Dębowej Kłodzie
Parafia Najświętszego Serca Pana Jezusa, Dębowa Kłoda (Dekanat parczewski) (strona diecezji, terytorium parafii obejmuje: Bednarzówkę, Dębową Klodę, Leitnie, Uhnin i Żarki)
Parafia w Dębowej Kłodzie (strona parafii)
Parafia Narodzenia Najświętszej Maryi Panny w Kodeńcu (Do parafii należą wierni z iejscowości: Hanów, Kodeniec, Krzywowierzba, Krzywowierzba-Kolonia, Lubiczyn, Nietiahy, Pachole, Wyhalew oraz Zadębie)
Opis parafii kodenieckiej na stronie diecezji siedleckiej
Cerkiew pod wezwaniem Narodzenia św. Jana Chrzciciela (prawosławna cerkiew filialna w Kodeńcu. Należy do parafii Podwyższenia Krzyża Pańskiego w Horostycie, w dekanacie Chełm diecezji lubelsko-chełmskiej Polskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego)
ORGANIZACJE POZARZĄDOWE (FUNDACJE I STOWARZYSZENIA)
PROGRAM WSPÓŁPRACY GMINY Z ORGANIZACJAMI POZARZĄDOWYMI
Stowarzyszenie Kobiet Aktywnych w Dębowej Kłodzie
Stowarzyszenie „Perły Chmielowa”
Stowarzyszenie na rzecz rozwoju Chmielowa, Korony i Marianówki
Gminny Ludowy Zespół Sportowy ,,DAB II” w Dębowej Kłodzie
Spółdzielnia Mieszkaniowa w Wyhalewie
Koło Gospodyń Wiejskich w Lubiczynie
Koło Gospodyń Wiejskich w „Chmielowianki” w Chmielowie
Koło Gospodyń Wiejskich w Stępkowie
Koło Gospodyń Wiejskich w „Polesia czar” w Białce
Koło Gospodyń Wiejskich w „KODENIANKI”
Ochotnicza Straż Pożarna w Chmielowie (jednostka włączona do KSRG)
Ochotnicza Straż Pożarna w Dębowej Kłodzie (jednostka włączona do KSRG)
Ochotnicza Straż Pożarna w Plebaniej Woli
Ochotnicza Straż Pożarna w Pacholu
Ochotnicza Straż Pożarna w Uhninie
Ochotnicza Straż Pożarna w Kodeńcu
Ochotnicza Straż Pożarna w Żmiarkach (60-lecie działalności jednostki w 2026 r.)
Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej
KULTURA i OŚWIATA
Gminny Ośrodek Kultury w Dębowej Kłodzie (strona jest ciągle uzupełniana, archiwum aktywności jednostki dotyczy -jak dotąd- roku 2020 i 2021). Z dostępnych informacji wynika, że przy Gminnym Ośrodku Kultury są aktywne trzy zespoły śpiewające dla dorosłych ” Echo Dębowej” w Dębowej Kłodzie, ” Chmiel” w Chmielowie oraz ” Z Przytupem”. Od 2019 roku istnieje też zespół „Dębaczki”, który w 2020 roku zmienił nazwę na „Neonki”. Zakres i formy funkcjonowania GOK poznać można przez zakładkę Aktualności oraz Statut jednostki Patrz także: Gminny Ośrodek Kultury / Gminna Biblioteka Publiczna w Dębowej Kłodzie obecne na platformie Facebook . W 2024 roku GOK zorganizował szereg wydarzeń kulturalnych, edukacyjnych i patriotycznych, w tym: Dożynki w Kodeńcu – tradycyjne święto plonów z udziałem lokalnej społeczności. Agro Piknik – Święto Rolników – wydarzenie integrujące mieszkańców gminy. Obchody 80. rocznicy deportacji mieszkańców na Syberię – uroczystość upamiętniająca tragiczne wydarzenia z historii regionu. Odsłonięcie muralu Franciszka Majewskiego w Chmielowie – inicjatywa artystyczna upamiętniająca lokalnego bohatera. Noc Świętojańska – impreza plenerowa z elementami folkloru. Dzień Dziecka oraz Przedszkoliada – wydarzenia skierowane do najmłodszych mieszkańców gminy. Otwarcie wirtualnej strzelnicy w Dębowej Kłodzie – nowoczesna inicjatywa sportowo-edukacyjna.
Gminna Biblioteka Publiczna (utworzona w 1950 roku)
Patrz też: Gminna Biblioteka Publiczna (strona w budowie)
Szkoła Podstawowa w Dębowej Kłodzie im. Armii Krajowej (w skład, której wchodzą: Szkoła Podstawowa im. Armii Krajowej w Dębowej Kłodzie, Punkt Przedszkolny i Oddział Przedszkolny)
Szkoła Podstawowa w Kodeńcu (w skład, której poza szkołą wchodzą Punkt Przedszkolny i Oddział Przedszkolny)
TURYSTYKA (zabytki, miejsca pamięci, atrakcje przyrodnicze)
Informacje ogólne na stronie gminy
Gmina Dębowa Kłoda – wizualizacja
S. Jadczak, Gmina Dębowa Kłoda (informator turystyczny, plik pdf. ss. 20)
Kościół parafialny pw. Serca Jezusowego w miejscowości Białka
Kościół parafialny w Kodeńcu (obecny kościół parafialny, drewniany, wybudowany w 1795 roku jako cerkiew unicka, w 1875 zamieniony na cerkiew prawosławną a rekoncyliowany w 1920 roku na rzymsko-katolicki)
Kościół Narodzenia Najświętszej Maryi Panny w Kodeńcu
Nepomuckim szlakiem (cerkiew w Kodeńcu)
Nieistniejąca cerkiew we wsi Unin (w latach 1912–1938 w Uhninie znajdowała się cerkiew prawosławna)
Rezerwat przyrody „Królowa Droga” ,
Rezerwat w Centralnym Rejestrze Form Ochrony Przyrody
Rezerwat przyrody Lasy Parczewskie
Rezerwat Lasy Parczewskie w Centralnym Rejestrze Form Ochrony Przyrody
Ochrona przyrody Natura 2000 Dębowa Kłoda
Ośrodek wypoczynkowy MPWiK „Kropelka” w Białce
Ośrodek wypoczynkowy „Dom Harcerza” w Białce
Młodzieżowy ośrodek wypoczynkowy „Red Lion” w Białce
„Stajnia Makoszka” w Makoszce (pensjonat)
Trasa rowerowa w Lasach Parczewskich „Szlakiem Dzikiej Przyrody”
Piesze szlaki turystyczne: „Partyzancki” i „Leśny
Prywatne lądowisko Dębowa Kłoda
HISTORIA
„Z Życia Dębowej Kłody : biuletyn samorządowy gminy Dębowa Kłoda : Bednarzówka, Białka, Chmielów […]” Wydawany przez Gminny Ośrodek Kultury (Dębowa Kłoda) Link kieruje do numeru 1 z 2017 r. i 3 z 2018. W chwili obecnej Internety nie informują o aktualnych numerach pisma. Artykuły dotyczące dziejów gminy znaleźć można na łamach Ziemia Parczewska : miesięcznik społeczno-kulturalny powiatu parczewskiego , dostępnego w Bialskiej Bibliotece Cyfrowej.
Na oficjalnej stronie Gminy po rozwinięciu zakładce Gmina pojawia się link do ważnego pliku pdf zatytułowany HISTORIA ADMINISTRACYJNA GMINY DĘBOWA KŁODA . To 25 stronicy artykuł (jego streszczenie stanowi tekst pojawiający się po otwarciu zakładki „Historia”), w którym poza ogólnym wprowadzeniem znajdują się także dzieje poszczególnych gminnych miejscowości. Tekst zawiera przypisy, ale –nie wiedzieć czemu – pozostaje anonimowy.
W zasobach Bialskiej Biblioteki Cyfrowej pod hasłem Dębowa Kłoda pojawia się 143 obiekty (głównie prasa poziomu powiatu). W zasobach cyfrowych WBP im. H. Łopacińskiego znajduje się 236 obiektów dotyczących Dębowej Woli . W dostępnych online zasobach Teatru NN jest 12 plików
Poszukiwania natury bibliograficznej najlepiej rozpocząć od Katalogu Biblioteki Narodowej, który pokazuje 76 obiektów (są tu publikacje o różnej naturze). Publikacje dotyczące ziemi parczewskiej na portalu ResearchGate
GMINNA EWIDENCJA ZABYKÓW ARCHEOLOGICZNYCH GMINA DĘBOWA KŁODA (plik pdf, ss. 11, ze 183 stanowiska z dziejów prehistorycznego osadnictwa na terenie gminy)
WYKAZ OBIEKTÓW UJĘTYCH W GMINNEJ EWIDENCJI ZABYTKÓW GMINY DĘBOWA KŁODA z 2018 r. (plik pdf., ss. 14, zawiera 218 obiektów, w tym od pozycji 36 to stanowiska archeologiczne)
Cykl reportaży o historii Gminy Dębowa Kłoda (w sumie siedem esejów)
S. Jadczak, H. Czech, Gmina Dębowa Kłoda od XV do XXI wieku, Lublin-Dębowa Kłoda 2011, ss. 259) (jedyna monografia gminy historyczna dostępna online)
Dnia 18 listopada 1863 r. w okolicy wsi Kolano, 11 km. na północny wschód od Parczewa w okolicach Hollenderni, Pachola, Parczewa i Kodenic miała miejsce zwycięska bitwa powstańców z wojskami rosyjskimi. Była to kontynuacja bitwy stoczonej dnia poprzedniego pod Rossoszem
Plebania Wola i Makoszki w dniu 22 lipca 1944 zostały spacyfikowane przez oddziały niemieckie wraz z SS i kałmucka kawalerią (spalono 138 budynków mieszkalnych i gospodarczych. Gwałcono kobiety, rabowano inwentarz. Wywieziono 44 mężczyzn, 23 z nich rozstrzelano)
SPORT
Gminny Ludowy Zespół Sportowy „Dąb” Dębowa Kłoda (powstały w 1997 roku klub piłkarski).
Gminny Ludowy Zespół Sportowy Dąb Dębowa Kłoda (na portalu 90minut.pl)
GLZS na portalu regiowyniki.pl
W 2025 roku przy Szkole Podstawowej w Kodeńcu zrealizowano inwestycję polegającą na budowie nowego boiska wielofunkcyjnego wraz z zadaszeniem o stałej konstrukcji
VIDEOTEKA
Transmisje sesji Rady Gminy Dębowa Kłoda (od maja 2024 r.). Dość liczne filmiki „z życia gminy” znaleźć można na profilu gminy na Facebook’u gminy. Na tym portalu działa Dębowa Kłoda (TVDK) (utworzona w 2018 r. Jej filmy są dostępne są także na kanale Youtube ; Filmy z tagiem „Dębowa Kłoda” na kanale Youtube
W 2010 r. powstał film dokumentalny pt. „Gmina Dębowa Kłoda” (scen. i reż. Jawor Marcin Krzyżański) w ramach ogólnopolskiego projektu „Natura się o(d)płaca”. Niestety, nie jest dostępny online.
Nazwa, przynależność administracyjna
Województwo i powiat
Dębowa Kłoda, od swojego powstania do 1795 r., należała do województwa lubelskiego i powiatu lubelskiego w Koronie Polskiej [Ćwik, Reder, 1977, s. 26, 33]. Pewne korekty w funkcjonowaniu administracji pojawiły się w 1789 r., gdy utworzono nowe organy administracji lokalnej – komisje porządkowe cywilno-wojskowe, lecz nie kolidowały one z dotychczasowym podziałem. Dębowa Kłoda podlegała komisji z siedzibą w Lublinie. Podjęto jeszcze próbę reformy administracji w 1793 r., ale i ona nie zmieniła przynależności wsi [Ćwik, Reder, 1977, s. 52–53]. Po III rozbiorze Rzeczypospolitej miejscowość znalazła się w zaborze austriackim w cyrkule chełmskim Galicji Zachodniej [Mapa, 1803]. Po włączeniu tzw. Nowej Galicji do Księstwa Warszawskiego, w 1810 r. weszła w skład powiatu włodawskiego departamentu siedleckiego [DPKW, 1811, t. 2, nr 16, s. 148]. Po powstaniu w 1815 r. Królestwa Polskiego, w wyniku reformy administracyjnej z 1816 r., znalazła się powiecie włodawskim obwodu radzyńskiego w województwie podlaskim (od 1837 r. guberni podlaskiej) [DPKP, 1816, t. 1, s. 119].
W latach 1844–1866 leżała w okręgu włodawskim powiatu radzyńskiego w guberni lubelskiej, a od 1867 r. w powiecie włodawskim guberni siedleckiej [DPKP, 1867, t. 66, s. 279]. W latach 1912–1915 była w powiecie radzyńskim guberni lubelskiej. W latach 1915–1918 r. znajdowała się w strefie wojskowej okupacji niemieckiej, tzw. Etappen Inspektion Armee Bug. Po odzyskaniu niepodległości przez Polskę (1919–1939) należała do powiatu włodawskiego województwa lubelskiego.
W czasie okupacji niemieckiej (1939–1944) włączono ją do powiatu radzyńskiego. Od 1944 r. ponownie znalazła się w powiecie włodawskim województwa lubelskiego. W 1954 r. weszła w skład powiatu parczewskiego [DzU, 1954, nr 49, poz. 241]. W latach 1975–1998 mieściła się w województwie bialskopodlaskim. Obecnie znajduje się w powiecie parczewskim województwa lubelskiego.
Gmina
Gminy dominialne powstały na podstawie Konstytucji Księstwa Warszawskiego. Dekretem księcia warszawskiego Fryderyka Augusta z 23 II 1809 r. wprowadzono gminy wiejskie. Na ich czele stali wójtowie, którymi zostawali z urzędu właściciele dóbr ziemskich, mogący wyznaczać swoich zastępców za zgodą władz zwierzchnich. Wójtowie wykonywali zarządzenia władz państwowych, opiekowali się majątkiem gminnym, czuwali nad bezpieczeństwem, porządkiem i zdrowiem mieszkańców. Pomocą wójtom w poszczególnych wsiach służyli sołtysi [DPKW, 1809, t. 1, s. 227–236]. W pierwszej połowie XIX w. Dębowa Kłoda należała do gminy Krzywowierzba, a po 1850 r. powstała gmina Dębowa Kłoda [APL, MSGL, sygn. 167]. Po utworzeniu na mocy ukazu cara Aleksandra II gmin samorządowych w Królestwie Polskim, wieś stała się siedzibą gminy Dębowa Kłoda, powstałej w 1865 r. [APL, BKSW, sygn. 4]. W 1933 r. utworzono gromadę Dębowa Kłoda, do której należały Dębowa Kłoda wieś, Dębowa Kłoda kolonia, Dębowa Kłoda ośrodek, Dębowa Kłoda – Bankowa kolonia, Dębowa Kłoda Popówka, Komarówka kolonia, „Osada” majątek państwowy [LDW, 1933, nr 22, poz. 181]. Po likwidacji gmin w 1954 r. powstała gromada Dębowa Kłoda (razem z wsiami Makoszka, Uhnin, Leitnie i Żmiarki) [DUWRNwL, 1954, nr 15, poz. 64]. Od 1973 r. wieś jest siedzibą gminy Dębowa Kłoda [DUWRNwL, 1972, nr 12, poz. 239].
Mikrotoponimia
Przy okazji lokacji nowych wsi Maciej Grochola otrzymał przywilej na budowę mostu na bagnie Lomnicze alias Jaruga na trakcie chełmskim i pobieranie mostowego [Jadczak, Czech, 2011, s. 56]. W 1565 r. w opisie Parczewa wspomniano niwę Fiolki, którą w 1676 r. opisano razem z Dębową Kłodą, jako Falki. W XIX w. używano nazwy Fiołki. Dzisiaj po tej nazwie zachowała się jedynie nazwa lasu i pola [Osady zaginione, 1986, s. 47–48]. W połowie XIX w. we wsi występowały następujące nazwy terenowe: Ciemczyce, Grudź, Legitne, Łyse Góry, Podgajcze, Popielucha, Spór, Ukrainy, Ziemiarki [APL, Zbiór planów rożnych urzędów, sygn. 772].
Antroponimia
W 1726 r. wieś na rozprawie sądowej reprezentował Stanisław Żurek [Szaflik, 1961, s. 74]. W 1779 r. przedstawicielami gromad Dębowa Kłoda i Uhnin przed sądem referendarskim byli Paweł Paluch i Marian Winniczuk. Niestety nie wiemy, który z nich pochodził z konkretnej wsi [Szaflik, 1961, s. 78]. W 1799 r. w Dębowej Kłodzie gospodarstwa posiadali: Staniek Browarny, Pawłowa wdowa, Jakub Szczepaniuk, Woytek Kruk, Szymek Kruk, Michał Sutryk, Marcin Sutryk, Bartek Sutryk, Andrzey Skorupski, Bartek Pakosz, Woyciech Skorulski, Woyciech Bednarz, Jan Branicki, Szymek Wozniak, Maciek Sutryk, Kazimierz Walęciuk, Michał Wrzaszcz, Maciey Szymczuk, Jakub Walęciuk, Maciey Paluch, Michał Kruk, Józef Kalinowski, Szymek Tomczak, Woytek Wrzaszcz, Jozef Kotkowski, Jakub Wrzaszcz, Jozef Szymczak, Franek Wisniowski, Andrzey Wrzaszcz, Jozef Szczepanik, Jan Paluch, Jacek Paluch, Antoni Sutryk, Paweł Tomczak, Jakub Walęciuk, Szymek Szczepanik, Jozef Woytala, Szymczycha wdowa (!), Woytek Szymczuk, Jozef Gogłoska, Michał Sutryk, Jakub Walęciuk, Marcin Sutryk, Kazimierz Wrzaszcz, Paweł Bednarczuk, Andrzey Skorulski, Maciey Wrzaszcz, Wach Woźniak [APR, ZDP, sygn. 12599].
W 1864 r. we wsi uwłaszczono następujących gospodarzy (zapis nazwisk według dokumentu): Banach Warfołomiej, Banach Wojciech, Bednarz Michaił, Chwalskij Ławrientij, Czech Anton, Czech Ignatij, Daszczuk Anton, Daszczuk Iwan, Demczuk Anton, Gogłyszka Osip, Gordejuk Andriej, Jendrzejewskij Michaił, Kaminskij Iwan, Klimkowicz Adam, Kowalczuk Anton, Kruk Andriej, Kruk Martin, Lewickij Anton, Lipinskij Wojciech, Lisieckij Ludwik, Łopatniuk Piotr, Łukasiewicz Kazimier, Paradyszczak Nikołaj, Perchać Paweł, Polanczuk (I), Pranickij Wikientij, Puła Kazimir, Puła Stanisław, Rudkowskij Grigorij, Rudkowskij Osip, Sacharuk Anton, Sałamoniuk Iwan, Sidoruk Roman, Sienoko Maciej, Skorupskij Iwan, Skorupskij Ławrentij, Sutrik Andriej, Sutrik Anton, Sutrik Foma, Sutrik Ignatij, Sutrik Iwan (I), Sutrik Iwan (II), Sutrik Iwan, Sutrik Ławrientij, Sutrik Osip, Sutrik Osip, Szczepaniuk Adam, Szczepaniuk Anton, Szczepaniuk Foma, Szczepaniuk Magdalena, Szczepaniuk Osip, Szczepaniuk Paweł, Szimczuk Kacper, Szimczuk Maciej, Szimczuk Michaił, Tomczak Ławrentij, Wac Karl, Walentiuk Anton, Walentiuk Franc, Walentiuk Michaił, Walentiuk Stanisław, Wojtowicz Wojciech, Wozniak Iwan, Wozniak Ławrientij, Wozniak Maciej, Wrzaszcz Andriej, Wrzaszcz Ignatij, Wrzaszcz Iwan, Wrzaszcz Iwan, Wrzaszcz Iwan, Wrzaszcz Jakow, Wrzaszcz Osip [APL, ZTL, sygn. 3196].
Archeologia o najdawniejszym osadnictwie
W trakcie systematycznych badań powierzchniowych prowadzonych w ramach AZP w roku 2002 odkryto 3 stanowiska (ślady osadnicze), z których zebrano nieliczne odpadki krzemienne i ułamki ceramiki naczyniowej pochodzące z bliżej nieokreślonych pradziejów. Kolejne fragmenty ogólnie datowano na epokę brązu-epokę żelaza oraz okres nowożytny (XVI-XVIII w.) [NID, AZP obszar 70-85].
Nazwa i pierwsza wzmianka o osadzie
W przeszłości posługiwano się nazwami: Wargoschow (1530), Dębowa Kłoda (1563), Dembowa Kłoda alias Wargoschow (1565). Nazwa pochodzi: człon 1 – ap. dębowy tu: „z drewna dębowego”, od dąb; człon 2: ap. kłoda m.in. „Pień drzewa bez gałęzi, kloc; beczka, naczynie drewniane, pierwotnie z wydrążonego pnia drzewa”, dial., też inne przedmioty wydrążone z drzewa np.: łódź, ul” [Kosyl, 1974, t. 2, s. 86]. Wargoszów nazwa dzierżawcza, odosobowa od imienia Wargosz (Wargos, Warga, Wargacz) [Kosyl, 1974, t. 3, s. 425].
Wieś powstała w 1530 r., gdy król Zygmunt I Stary powierzył Maciejowi Grocholi osadzenie nowych wsi, w tym interesującej nas osady, w lasach należących do starostwa lubelskiego. W dokumencie tym określono, że nowa wieś ma się nazywać Wargoschow. Dopiero z czasem obok tej nazwy zaczęto używać używanej do dzisiaj nazwy Dębowa Kłoda. W 1564 r. wieś zapisano jako Wargoschow alias Dębowa Kłoda [SHGL, 64]. Tych podwójnych nazw używano w XVII i XVIII w. Dopiero od 1787 r. wieś określano już tylko jako Dębowa Kłoda [Osady zaginione, 1986, s. 47]. Droga do Wargoszowa wiodła przez bagno zwane Lomnicze alias Jaruga, na którym powstał most, ale i tak droga była błotnista. Sposobem na jej utwardzenie było nawożenie słomy, ziemi wiór a przede wszystkim dębowych gałęzi i kłód. Była to nieustanna praca angażująca mieszkańców wsi. Być może to właśnie od dużych ilości używanych dębowych kłód przy naprawach drogi wzięła się zwyczajowa, a z czasem już urzędowa nazwa wsi [Jadczak, Czech, 2011, s. 57].
Właściciele
Dębowa Kłoda była częścią dóbr królewskich i wchodziła w skład tenuty parczewskiej [SHGL, 64], a po rozbiorach Rzeczypospolitej była w zasobie dóbr rządowych/skarbowych. Kolejnymi starostami parczewskimi w okresie staropolskim byli przedstawiciele rodziny Tęczyńskich do 1593 r., następnie Kasper Maciejowski do 1611, Piotr Firlej do 1618 r., Mikołaj Daniłowicz rozpoczął długie lata rządów w starostwie tej rodziny aż do początku XVIII wieku. W 1730 r. dzierżawcą został Janusz Wiśniowiecki, od 1738 r. Michał Kazimierz Radziwiłł, a od 1762 r. Roch Kossowski, który utrzymał je aż do rozbiorów [Chłapowski, 2017, s. 258–259]. Znamy też nazwiska kliku poddzierżawców użytkujących wieś. W 1645 r. wieś poddzierżawił od starosty Paweł Kozłowski, a w 1676 r. wymieniono Zajączkowskiego z rodziną i Moczalskiego jako mieszkających we wsi szlachciców [ŹD, t. 15, s. 36a]. W 1689 r. był to Stanisław Pakosławski, po nim, w latach dziewięćdziesiątych i na początku kolejnego stulecia, Piotr Hołota, a w 1779 r. Kasper Dąbkowski [Szaflik, 1961, s. 67, 78, 102–103]. W 1864 r. część ziemi stała się własnością uwłaszczonych chłopów. W 1869 r. połowę folwarku Dębowa Kłoda przyłączono do majoratu Uhnin. Drugą jego połowę (178 dziesięcin) w 1871 r. otrzymał Sokrat Starynkiewicz jako majorat wieczysty (dobra Zadębie, składające się z folwarków Bednarzówka, Dębowa Kłoda, Zadębie i Kodeniec). W 1886 r. uzyskał on do niego pełne prawa własnościowe. W 1899 r. sprzedał folwark Dębowa Kłoda chłopom z Uhnina [APL OCH, HW, sygn. 2/79, 2/716]. W historii związanej z majątkiem Starynkiewicza w gminie Dębowa Kłoda jest pewien problem. W opublikowanej historii gminy oraz w licznych relacjach miejscowych regionalistów, nazwisko Starynkiewicz nie występuje. Wymieniane są nazwiska innych rosyjskich dostojników.
Stosunki etniczne i wyznaniowe
Przez wieki miejscowi katolicy obrządku łacińskiego należeli do parafii pw. św. Jana Chrzciciela w Parczewie. Od 1981 r. należą do parafii rzymskokatolickiej Najświętszego Serca Pana Jezusa w Dębowej Kłodzie. Obecnie w jej skład wchodzą wsie: Dębowa Kłoda, Leitnie, Żmiarki, Bednarzówka i Uhnin. W czerwcu 2026 r. miała miejsce konsekracja miejscowego kościoła [https://parafiadebowakloda.pl/parafia/ (dostęp: 28.07.2026)].
W 1875 r. unici z Dębowej Kłody, pomimo stawianego oporu, stali się oficjalnie prawosławnymi. Po carskim ukazie tolerancyjnym z 1905 r., zezwalającym na zgodne z prawem przyjmowanie obrządku rzymskokatolickiego, nieliczni we wsi prawosławni niemal w całości przeszli na katolicyzm [APL, KPCH, KV, sygn. 986, 1003]. Prawosławni po II wojnie światowej w większości zostali zmuszeni do opuszczenia wsi. W latach 1944–46 dobrowolnie lub pod przymusem, wyjechało do ZSRR 7 osób [APL OCH, Akta Gminy Dębowa Kłoda, sygn. 174].
Oświata
Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości w Dębowej Kłodzie działała 3-klasowa szkoła powszechna, do której w 1930 r. uczęszczało 137 dzieci [Szkoły, 1933, s. 175].
Informacje statystyczne, gospodarka w dziejach
W 1564 r. wymieniono 35 kmieci uprawiających 12 łanów, 3 karczmarzy i zagrodnika [SHGL, 64]. Na pewno wieś zubożała w wyniku wojen z połowy XVII wieku. Według lustracji z 1661 r. we wsi było zaledwie 6 kmieci, bez zagrodników czy komorników [Lustracja woj. lubelskiego z 1661, ]. W 1674 r. wykazano 28 poddanych [AGAD, ASK I, sygn. 162 – Rejestr pogłównego woj. lubelskiego z 1674, s. 70]. W 1676 r. we wsi mieszkało 47 osób [ŹD, t. 15, s, 36a]. Między 1709 r. a 1718 r. ludność wsi zmniejszyła się z 30 do 7 rodzin [Szaflik, 1961, s. 73]. Według wykazu z 1827 r. w Dębowe Kłodzie znajdowało się 46 domów zamieszkiwanych przez 249 osób [Tabella miast, 1827, t. 1]. W 1864 r. mieszkało tu 341 osób [APL, BKSW, sygn. 4]. W 1887 r. we wsi zamieszkiwało 678 osób [PKSG za 1887]. Według spisu powszechnego z 1921 r. we wsi w 55 budynkach zamieszkiwało 310 osób. Deklarowały one wyznanie rzymskokatolickie – 307 i prawosławne – 3 [Skorowidz miejscowości, 1924, t. 4]. Ten spadek liczby ludności wynikał z wydzielenia z Dębowej Kłody odrębnych wsi Leitnie i Żmiarki. W 1943 r. w Dębowej Kłodzie żyło 393 mieszkańców [Amtliches, 1943]. W 2021 r. we wsi mieszkało 401 osób [https://www.polskawliczbach.pl].
Wieś miała charakter typowo rolniczy, a ludność miała systematycznie podnoszone obciążenia. Rosła zwłaszcza pańszczyzna i inne robocizny. Wyzysk ten doprowadził do tego, że mieszkańcy Dębowej Kłody wraz z przedstawicielami innych okolicznych wsi starościńskich wystąpili do sadu referendarskiego ze skargą na działanie starosty Kaspra Maciejowskiego. Rozprawa odbyła się 10 czerwca 1609 r. i wobec przedstawionych dowodów wyrok był korzystny dla chłopów. Sąd zabronił staroście najmowania poddanych królewskich do pracy w folwarkach okolicznej szlachty. Starosta został też zobowiązany do uregulowania kwestii granicznych i powstrzymania procederu worywania się w grunta królewskie przez okoliczną szlachtę. Zabroniono też wprowadzania pańszczyzny wytycznej. Określono też, że nie mogą oni jeździć dalej niż na 10 mil od miejsca zamieszkania i to nie szybciej niż 3 mile dziennie. Inne sprawy miała uregulować specjalna komisja, o której działalności niestety nie zachowały się informacje. Sytuacja chłopów nie polepszyła się, a po śmierci starosty wdowa po nim Katarzyna Maciejowska podwyższyła nawet pańszczyznę z czterech do sześciu dni tygodniowo z gospodarstwa łanowego i wymyślała coraz to nowe powinności i robocizny obciążające chłopów. Doprowadziło to do kolejnych procesów w latach 1613–1614. W których mieszkańcy Dębowej Kłody aktywnie uczestniczyli. W 1615 r. chłopi z Dębowej Kłody zanieśli do sądu skargę na podstarościego Jana Kopestyńskiego, który lekceważył postanowienia królewskie, a opornym wobec jego żądań rekwirował inwentarz żywy, zabierając go do dworu. Chłopi z Dębowej Kłody i Uhnina utracili w ten sposób na rzecz dworu 30 koni i 6 krów. Proceder ten kontynuował nowy starosta, który nastał w 1619 r., Piotr Daniłowicz, na nowo wprowadzając pańszczyznę wytyczną i zmuszając do pracy przy ponadwymiarowych szarawarkach, co wiązało się z rozbudową istniejących folwarków i zakładaniem nowych. Chłopi z ośmiu wsi, w tym Dębowej Kłody, w końcu nie wytrzymali i zaprzestali odrabiania pańszczyzny oraz oddawania innych jeszcze powinności na rzecz starosty. Wkrótce przerodziło się to w zbrojne wystąpienie chłopów przeciwko staroście, a ten oskarżył ich przed sądem „o buntowanie się przeciwko zarządzeniom starosty i jego urzędników”. Rozprawa odbyła się w 1645 r., ale wyrok nie zapadł wobec licznych skarg chłopów na nadużycia samego starosty. Śmierć Piotra Daniłowicza nie przerwała sporu, gdyż jego następca Paweł Kozłowski także zmuszał chłopów do wygórowanych powinności i stosował kary fizyczne dla opornych. W 1653 r. ponownie chłopi złożyli skargę do sądu na starostę [Szaflik, 1961, s. 34–37, 93–98]. W 1659 r. chłopi zanieśli skargę do króla na poborcę Andrzeja Poniatowskiego, który zmuszał poddanych do płacenia podatków z gruntów albo pól, z których od 20 lat poborów nie płacono, gdyż były od dawna nieużytkowane i zarośnięte chwastami. Tym, którzy nie byli w stanie zapłacić zabierał inwentarz [Szaflik, 1961, s. 60–61]. Kolejną skargę mieszkańcy wsi złożyli przed sąd referendarski w 1689 r. na ówczesnego dzierżawcę Stanisława Pakosławskiego, który nie tylko wprowadził wyższy wymiar danin i robocizn, ale stosował powszechne bicie i katowanie poddanych. Pozabierał im wszelkie dokumenty poświadczające posiadane prawa i przywileje. W 1691 r. miała się odbyć rozprawa zlekceważona przez dzierżawcę, który nie przybył na rozprawę. Wydaje się więc, że nie polepszyła się ich sytuacja [Szaflik, 1961, s. 67–68].
Spory z dzierżawcami trwały także w kolejnym stuleciu tym razem przeciwko Pawłowi Hołocie, który zainteresowany szybkim zyskiem, nakładał coraz to nowe roboty i powinności. Zaczął on egzekwować 6-dniową pańszczyznę z półłanka, powiększył areał dworski kosztem chłopskiego i wybudował we wsi dwór. Wybierał też większy niż było trzeba podatek, uzyskaną nadwyżkę pozostawiając sobie. W 1701 r. został wydany specjalny dokument królewski gwarantujący prawa chłopów we wsi, ale nie wiemy, czy dzierżawca zastosował się do niego [Szaflik, 1961, s. 71–72]. Kolejna skarga na działanie starosty i dzierżawców trafiła do króla w 1725 r. i znowu zakończyła się wydaniem glejtu gwarantującego im wolności i opiekę. Tym razem skargę złożyła starościna Anna Daniłowiczowa. Rozprawa odbyła się 9 III 1726 r. i wieś na niej reprezentował Stanisław Żurek. Z dodatkowych oskarżeń chłopi twierdzili, że urzędnicy starościńscy zabrali im nawet zasiewki. Wiadomo, że latem 1726 r. komisja była we wsi, ale nie wiadomo, jakie ostatecznie zapadły decyzje. Nie były raczej korzystne dla gromady, skoro wydany wyrok oddalał skargi poddanych, którzy nie przedstawili wiarygodnych dowodów. Chłopi przekonali się, że nie mogą liczyć na sądy i zaprzestali składania skarg, decydując się na bardziej radykalne kroki [Szaflik, 1961, s. 73–76]. Pojawienie się nowego starosty Rocha Kossowskiego i zwiększający się wyzysk doprowadził do jeszcze jednej próby zaskarżenia jego działań przez ludzi z Dębowej Kłody i Uhnina. Delegaci tych wsi 16 VIII 1779 r. złożyli skargę na jego działania. Ten, dowiedziawszy się o tym, złożył swoją na poddanych odmawiających świadczeń. 15 XI 1779 r. król Stanisław August Poniatowski wystosował list do starosty i dzierżawców, upominający ich za nieszanowanie postanowień monarszych oraz nieprzestrzeganie przywilejów i praw chłopów. Wydaje się, że nie zmieniło to sytuacji, skoro chłopi złożyli kolejna skargę w 1780 roku. Niewiele ona dała, ucisk trwał nadal, a dzierżawca, powiększając grunta folwarczne, zabierał chłopom ziemię, przenosząc ich na nieużytki. Zabronił też korzystania z lasu, zmuszał do flisu, czyli spławiania płodów rolnych i zwiększał wszelkie opłaty. Chłopi zaczęli uciekać ze wsi, a pozostali zaczęli bojkotować zarządzenia dworskie. Doprowadziło to w 1781 r. do nieobsiania znacznego areału gruntów dworskich. Zaczęto wypasać bydło na łąkach dworskich, a nawet wpędzać je w zboże folwarczne. Dzierżawca odpowiedział represjami i w konsekwencji chłopi złożyli kolejną skargę i poprosili o wyznaczenie geometry, który wymierzy na nowo grunty i dopiero wówczas wyznaczy im obowiązki względem dworu. W 1783 r. wydano wyrok, w którym postanowiono zarządzić ogólny pomiar gruntów w starostwie, biorąc za podstawę łan ziemi [Szaflik, 1961, s. 78–79].
Uciążliwe były nieustanne prace naprawcze przy drodze prowadzącej przez bagno. W połowie XVI w. zapisano, że we wsi było 35 kmieci uprawiających 12 łanów, 3 karczmarzy i 9 zagrodników [SHGL, 64]. W 1580 r. nadal wykazywano 12 łanów osiadłych, ale już 4 karczmarzy, w tym jeden nowy oraz 10 zagrodników i stację królewską [AGAD, Lustracje, dz. XVIII, sygn. 44, Regestr lustratorski woj. lubelskiego z 1570, k. 53–53v]. W 1626 r. mieszkańcy wsi gospodarzyli na 22 półłankach osiadłych oraz na gruncie obejmującym ósmą część łanu, było też 6 zagród z rolami, 3 komornice ubogie i 4 ćwierci karczmarskie [Rejestr poborowy woj. lubelskiego z 1626, s. 29–30]. W 1661 r. 6 kmieci miało obrabiać zaledwie 1 półłanek osiadły. Młyn i karczma miały być wówczas opuszczone i podupadłe. Półłanki były obciążone czynszem w wysokości 4 florenów, 4 miar owsa, gęsi, kapłona i 15 jajek. Robocizna wynosiła dwa dni z półłanka [Lustracja woj. lubelskiego z 1661, s. 36]. W 1663 r. wymieniono 13 łanów, 6 zagród z rolami, 1/8 część łanu i 3 komornice ubogie [BJ, rkps 7209, Rejestr poborowy woj. lubelskiego z 1663, k. 16v]. W 1778 r. wspomniano, że we wsi była grobla o długości 1107 łokci na której był most o długości 10 łokci wzmacniany dębowymi balami [Jadczak, Czech, 2011, s. 59]. W XVIII w. zaszły poważne zmiany w strukturze wsi starostwa parczewskiego. Do 1764 r. we wszystkich wsiach nie było już dużych gospodarstw. Posiadały one co najwyżej powierzchnię pół płosy. Zmniejszenie gospodarstw wiązało się teoretycznie ze zmniejszeniem pańszczyzny, która wynosiła dwa dni w tygodniu w przypadku takich właśnie gospodarstw. Ciążył na nich jeszcze obowiązek przędzenia lnu lub konopi w wysokości 4–8 łokci w roku. Do tego dochodziły czynsze w naturze: korzec owsa, pół kapłona lub gęsi oraz kilka jaj. Czynsz pieniężny wynosił natomiast od 1 do 4 zł. Pozornie nie były to duże obciążenia, ale starostowie i dzierżawcy zmuszali chłopów do coraz większych powinności [Szaflik, 1961, s. 76–77].
Nie można też zapominać o szkodach, jakie spadały na wieś w wyniku rekwizycji i zniszczeń wojennych. W 1716 r. we wsi stacjonowała chorągiew królewiczowska i wybrała wszystkiego na 1140 zł. Chorągiew Ordynata Zamojskiego wybrała 1258 zł i tyle samo chorągiew hetmańska Rzewuskiego. Do tego doszły jeszcze 200 zł wybrane przez chorągiew husarską królewską, kolejne 200 zł na chorągiew husarską hetmana i jeszcze 100 zł na chorągiew pancerną. Stała tu ponadto chorągiew Paszkowskiego, która wybrała 90 zł. Ogółem wynikłe straty wyceniono na 4256 zł [Szaflik, 1961, s. 104].
Ukaz cara Aleksandra II z 1864 r. uwłaszczał chłopów, przekazując im na własność ziemię, którą dotychczas użytkowali. Za otrzymany grunt mieli zapłacić nie jego poprzednim właścicielom, ale państwu rosyjskiemu, które wzięło na siebie obowiązek rozliczenia się z dotychczasowymi właścicielami. Uwłaszczenie włączyło do życia publicznego całe rzesze chłopów. W oparciu o prawo z 1846 i 1864 r. we wsi uwłaszczono 63 gospodarstw o zróżnicowanej powierzchni, od 12 do 58 mórg, osadę szkolną i kowalską oraz pastwisko (576 mórg). dodatkowo w 1865 r. uwłaszczono 10 osób, które otrzymały po 1,5 morgi. Razem chłopi otrzymali na własność ok. 2263 morgi ziemi. Chłopi nie uzyskali żadnych praw serwitutowych [APL, ZTL, sygn. 3196].
W okresie międzywojennym część mieszkańców wsi była bezrolna i pracowała na służbie u właścicieli ziemskich lub też trudniła się innymi zawodami. W 1930 r. we wsi pracowała kaszarnia K. Myłecha, funkcjonowali także: kołodziej S. Osmólski, kowale J. Bankowski, J. Bartosiewicz, Bułkowski, krawiec A. Klimkiewicz i handlarz nierogacizną B. Dąbrowski. Ponadto było kilka sklepów z artykułami spożywczymi L. Mitury, L. Zbiciaka, J. Żelasko oraz wiatrak J. Izdebskiego [KAP, 1930, s. 515–516].
Zabytki i obiekty przyrodnicze
Charakterystycznym elementem krajobrazu kulturowego wsi są kapliczki i krzyże przydrożne, które są symbolem wiary okolicznego ludu. Były one od dawnych czasów stawiane na rozstajach dróg, na końcach wsi, czy też dla upamiętnienia ważnych wydarzeń w życiu prywatnym lub całej społeczności. Ich powszechność, nie łączyła się jednak z zapisywaniem informacji o ich istnieniu w różnego rodzaju źródłach pisanych.
Ważne wydarzenia
***
Wójtami gminy Dębowa Kłoda po 1918 r. byli m.in.: Stanisław Wrzaszcz (1919–1923), Antoni Zajączkowski (1923–1924), Paweł Czarkowski (1924–1927), Szymon Hładun (1927–1930), Franciszek Król (1930–1931), Feliks Oleksiuk (1931–1936), Józef Lipiński (1936–1939), Gustaw Missal (1939–1940) i Adam Klimczuk (1940–1942) [Jadczak, Czech, 2011, s. 15–16, 105].
***
W czerwcu 1942 r. r. okupanci niemieccy aresztowali i zesłali na śmierć do obozu koncentracyjnego dwóch nauczycieli: Mikołaja Litwińczuka i Szymona Woźniaka oraz sołtysa wsi Jana Sutryka z synem [Jadczak, Czech, 2011, s. 127].
***
W sierpniu 1944 r. radnymi GRN w Dębowej Kłodzie zostali m.in.: Józef Lipiński (od lutego 1945 r. wójt gminy), Piotr Wrzaszcz i Stanisław Gleb z Dębowej Kłody a nowym sołtysem wsi został Antoni Wrzaszcz [APL OCH, Akta Gminy Dębowa Kłoda, sygn. 94].
***
W 1947 r. radnymi GRN w Dębowej Kłodzie zostali Antoni Woźniak i Jan Surowiec z Dębowej Kłody [APL OCH, PRN we Włodawie, sygn. 19].
Małe ojczyzny – strefa regionalistów
Współczesność, strategie rozwoju
Punkt 1
Punkt 2
Punkt 3
Samorząd, organizacje
Kościoły i związki religijne
Życie kulturalne
Oświata i szkolnictwo
Sport
Wybitne postacie
Rodziny – pamiątki
Wspomnienia, albumy rodzinne
Gospodarka – firmy i przedsiębiorstwa
Walory turystyczne
Folklor
Miejsca pamięci