Białka

Patrz hasło: Dębowa Kłoda.

Wieś najczęściej określano jako Białka (wymieniona 10 razy – XVIII–XX w.), ale także Białe Jezioro (2 – 1533), Białe (14 – XVI–XVII), Białłe (2 – XVI), Biała (1 – XVI, 2 – XVIII). W przeszłości posługiwano się też wariantami: Białe, Bialle (1530). Początkowo była to nazwa złożona topograficzna (ap. biały i jezioro), równa nazwie jeziora. Z czasem człon utożsamiający uległ elipsie, stąd Białe. Ze względu na rodzaj gramatyczny rzeczownika ‘wieś’ pojawił się też wariant Biała. Wreszcie nazwa uległa substantywizacji (Białka) z wykorzystaniem przyrostka -ka, który pełni tu funkcję ogólnostrukturalną [Kosyl, 1974, t. 2, s. 19].

Białka od swojego powstania do 1795 r. należała do województwa lubelskiego i powiatu lubelskiego Korony Polskiej [Ćwik, Reder, 1977, s. 26, 33]. Pewne korekty w funkcjonowaniu administracji pojawiły się w 1789 r., gdy utworzono nowe władze administracji lokalnej – komisje porządkowe cywilno-wojskowe, ale w miarę możliwości nie kolidowały one z dotychczasowym podziałem. Białka podlegała komisji z siedzibą w Lublinie. Podjęto jeszcze próbę reformy administracji w 1793 r., ale ona także nie zmieniła przynależności interesującej nas wsi [Ćwik, Reder, 1977, s. 52–53]. Po III rozbiorze Rzeczypospolitej miejscowość znalazła się w zaborze austriackim w cyrkule chełmskim (Galicji Zachodniej) [Mapa, 1803]. Po włączeniu w 1809 r. tzw. Nowej Galicji do Księstwa Warszawskiego, w 1810 r. weszła w skład powiatu włodawskiego departamentu siedleckiego [DPKW, 1811, t. 2, nr 16, s. 148]. Po powstaniu w 1815 r. Królestwa Polskiego, w wyniku reformy administracyjnej z 1816 r., znalazła się powiecie włodawskim obwodu radzyńskiego województwa podlaskiego (od 1837 r. guberni podlaskiej) [DPKP, 1816, t. 1, s. 119].

W latach 1844–1866 leżała w okręgu włodawskim powiatu radzyńskiego guberni lubelskiej, a od 1867 r. w powiecie włodawskim guberni siedleckiej (w latach 1912–1915 guberni chełmskiej) [DPKP, 1867, t. 66, s. 279]. W latach 1915–1918 r. znajdowała się w strefie wojskowej okupacji niemieckiej, tzw. Etappen Inspektion Armee Bug. Po odzyskaniu niepodległości przez Polskę (1919–1939) wieś należała do powiatu włodawskiego województwa lubelskiego.

W czasie okupacji niemieckiej (1939–1944) włączono ją do powiatu radzyńskiego. Od 1944 r. ponownie w powiecie włodawskim województwa lubelskiego. W 1954 r. weszła w skład powiatu parczewskiego [DzU, 1954, nr 49, poz. 241]. W latach 1975–1998 w województwie bialskopodlaskim. Potem w powiecie parczewskim województwa lubelskiego.

Gmina

Gminy dominialne powstały na podstawie Konstytucji Księstwa Warszawskiego, dekretem księcia warszawskiego Fryderyka Augusta z 23 II 1809 r., wprowadzono gminy wiejskie, na czele których stali wójtowie, którymi zostawali z urzędu właściciele dóbr ziemskich, którzy za zgodą władz zwierzchnich mogli wyznaczać swoich zastępców. Wójtowie byli wykonawcami zarządzeń władz państwowych, opiekowali się majątkiem gminnym, czuwali nad bezpieczeństwem, porządkiem i zdrowiem mieszkańców. Pomocą wójtom w poszczególnych wsiach służyli sołtysi [DPKW, 1809, t. 1, s. 227–236]. W pierwszej połowie XIX w. miejscowość należała do gminy Uhnin [APL, MSGL, sygn. 167]. Po utworzeniu na mocy ukazu cara Aleksandra II gmin samorządowych w Królestwie Polskim, wieś weszła w skład gminy Dębowa Kłoda, powstałej w 1865 r. [APL, BKSW, sygn. 4]. W 1933 r. utworzono gromadę Białka, do której należała Białka wieś, Sójka kolonia, Białka kolonia., Białka majątek państwowy, Białka leśnictwo państwowe [LDW, 1933, nr 22, poz. 181]. Po likwidacji gmin w 1954 r. powstała gromada Plebania Wola, do której należała też Białka [DUWRNwL, 1954, nr 15, poz. 64]. W 1960 r. Białkę włączono do gromady Dębowa Kłoda [DUWRNwL, 1959, nr 9, poz. 63]. Od 1973 r. wieś należy do gminy Dębowa Kłoda [DUWRNwL, 1972, nr 12, poz. 239].

W połowie XVI w. w lustracji była wspomniana puszcza rozciągająca się na milę wzdłuż i wszerz koło wsi Biała, Hunin, Jedlanka i Drozdówka. Wzmiankowane było też jezioro [Lustracja woj. lubelskiego z 1565, s. 6]. W połowie XIX w. we wsi występowały następujące nazwy terenowe: Benbenek, Czarno, Dębina, Gatki, Grądki, Koziegórki, Kumieniec, Lipiny, Ług, Moczydła, Płony Bagien, Poły, Rudy Bagien, Siedziące, Smolnica, Sujka, Za Jesiorem, Za Wsią, Zarowie, Zieleniec, Żmiarki [APL, Zbiór planów rożnych urzędów, sygn. 772].

W 1533 r. przywilej na sołectwo we wsi Białka otrzymał Stanisław Opałka, a w 1565 r. sołtysem był jego potomek, zapewne syn, Paweł Opałka [Jadczak, Czech, 2011, s. 44]. W połowie XVII w. sołectwo nadal znajdowało się w rękach Opałków, które trzymali wówczas wspólnie Jędrzej, Stanisław i Wojciech. Natomiast inny z Opałków – Jan był wybrańcem uprawiającym łan ziemi, który w 1653 r. otrzymał jego rodzony brat Marcin [Lustracja woj. lubelskiego z 1661, s. 37–38]. Rodzina Opałków łan wybraniecki otrzymała od króla Jana Kazimierza 30 XI 1651 r. dla Stanisława i Jana, synów Wojciecha oraz Łukasza i Macieja braci tegoż Wojciecha [Jadczak, Czech, 2011, s. 45]. W 1674 r. wśród mieszkańców wsi wymieniono Mariannę Stepanowską i Szymona Domańskiego [AGAD, ASK I, sygn. 162 – Rejestr pogłównego woj. lubelskiego z 1674, s. 71]. W 1799 r. w Białce gospodarstwa posiadali: Gątarz, Kondracki, Stelmaszczuk, Sujka, Świderski, Tymoszczuk i Zając [APR, ZDP, sygn. 12599].

W 1864 r. w Białce (z Sujką) uwłaszczono następujących gospodarzy (zapis nazwisk według dokumentu): Andruszczik Stepan, Bartasiewicz Andriej, Danilczuk Artem, Gontarczuk Jan, Gurskij Stepan, Izdebskij Franc, Kaznowskij Feliks, Kondrackij Stepan, Koszmiło Milan, Krupka Korniło, Łukaszuk Ignatij, Majewskij Anton, Makowka Michaił, Makuwka Aleksiej, Makuwka Martin, Markowskij Stanisław, Stelmaczuk Franc, Stelmaszuk Iwan, Waleckij Wojtiech, Walickij Antonij, Wawriszczuk Andriej, Wojtalskij Wojtiech, Zajonc Denis, Zajonc Timofiej, Zajonczkowskij Karol [APL, ZTL, sygn. 3187].

Pierwsze materiały krzemienne i ułamki naczyń glinianych zebrał Jan Machnik nad jeziorem Białe koło Sosnowicy w roku 1963 [Machnik WA 34, 376]. W trakcie systematycznych badań powierzchniowych prowadzonych w ramach AZP w latach 2002-2003 odkryto 20 stanowisk (ślady osadnicze, siedliska), z których zebrano nieliczne odpadki krzemienne i ułamki ceramiki naczyniowej, po części pochodzące z bliżej nieokreślonych pradziejów. Inne fragmenty naczyń są datowane na neolit (m.in. kultura ceramiki sznurowej), wczesną epokę brązu (m.in. kultura trzciniecka), średniowiecze – wczesne (m.in. XII w.) i późne (XV w.) oraz okres nowożytny (XVI-XVIII w.) [NID, AZP obszar 71-85].

Ponadto na gruntach wsi znajdują się prawdopodobnie obiekt nowożytny (fortalicjum?) obwałowany o wymiarach 66 x ok. 40 m, na którym znaleziono cegły (palcówki?) [Mikulski 1950 – tam grodzisko; także Żółkowski 1988, 28 – tam dwór z XVII-XVIII w.].

W 1530 r. król Zygmunt Stary wystawił dokument lokacyjny na założenie tej wsi [SHGL, 28]. Wieś należała do dóbr królewskich i wchodziła w skład tenuty parczewskiej [SHGL, 28]. Jednak pewne jej części należały również do szlachty. W 1662 r. wymieniono bojarów siedzących na łanie swym bojarskim. Jego posesorem był wówczas pan Serucinski (Serunski) [BJ, rkps 7209, Rejestr poborowy woj. lubelskiego z 1663, k. 16]. W 1674 r. wymieniono, że we wsi mieszkała Marianna Stepankowska z córką oraz Szymon Domański z rodziną [AGAD, ASK I, sygn. 162 – Rejestr pogłównego woj. lubelskiego z 1674, s. 71]. W 1676 r. wymieniono Melczara i N. Kruszyńskiego, jako mieszkających we wsi przedstawicieli stanu szlacheckiego [ŹD, t. 15, s. 36a]. W XIX w. Białka należała do dóbr skarbowych/rządowych. W XIX w. dzierżawcami wójtostwa w Białce byli m.in.: Hiacynt Dąbkowski (1815–1818) i Józef Dąbkowski (1818–1824). W 1842 r. dobra Uhnin (z Nietiahami i Białką) wydzielono ze skarbowych dóbr parczewskich i przekazano w formie majoratu generałowi Aleksandrowi Kruzenszternowi. W 1864 r. część ziemi w Białce stała się własnością uwłaszczonych chłopów. W 1875 r. majorat przejął Konstanty Kruzensztern. Z kolei w 1893 r. jego właścicielem został Walerian Kruzensztern, a w 1898 r. Nikołaj Kruzensztern. W okresie II Rzeczypospolitej przejął go Skarb Państwa. W 1936 r. rozpoczęła się jego parcelacja. Pozostałe 189 ha znacjonalizowano w 1944 r. [APL OCH, HW, sygn. 2/586, 3/92].

W 1787 r. w spisie ludności diecezji krakowskiej w Bednarzówce wraz z Białką wykazano rzymskich katolików oraz Żydów [Kumor, Spis ludności diecezji krakowskiej z 1787, s. 257]. W 1828 r. w Białce z Sujką w 12 domach żyło 54 unitów [Aleksandrowicz, 1964, s. 92]. W 1875 r. unici ze wsi, pomimo stawianego oporu, stali się oficjalnie prawosławnymi. Po carskim ukazie tolerancyjnym z 1905 r., zezwalającym na zgodne z prawem przyjmowanie obrządku rzymskokatolickiego, wielu mieszkańców wsi zmieniło wyznanie. Liczba prawosławnych chłopów między 1899 (163) a 1914 r. (161) nie zmieniła się [APL, KPCH, KV, sygn. 986, 1003]. Prawosławni po II wojnie światowej w większości zostali zmuszeni do opuszczenia wsi. Część z nich (22 osoby) w latach 1944–1946 dobrowolnie lub pod przymusem, wyjechała do ZSRR [APL OCH, Akta Gminy Dębowa Kłoda, sygn. 174]. Przez wieki rzymscy katolicy należeli do parafii rzymskokatolickiej pw. św. Jana Chrzciciela w Parczewie.

W drugiej połowie XIX w. we wsi powstała rosyjska szkoła pisania [APL, KPCH KV, sygn. 986]. Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości w Białce działała 1. klasowa szkoła powszechna, do której w 1930 r. uczęszczało 46 dzieci [Szkoły, 1933, s. 175]. Szkołę zamknięto w 1983 r. ze względu na spadającą liczbę dzieci. Odtąd uczęszczały one do szkoły w Uhninie [Jadczak, Czech, 2011, 50].

W 1565 r. wymieniono we wsi 22 kmieci gospodarujących na 6 łanach i karczmarza [SHGL, 28]. W 1661 r. wspomniano o zaledwie 3 zagrodnikach we wsi [Lustracja woj. lubelskiego z 1661, s. 37]. W 1674 r. wymieniono, że w części wsi należącej do starostwa parczewskiego mieszkało ponownie 22 poddanych, a oprócz tego pobór zapłaciła Marianna Stepankowska wraz z córką i za swoich 4 poddanych. Z kolei Szymon Domański zapłacił za siebie i żonę oraz jeszcze jedną osobę a także 4 poddanych [AGAD, ASK I, sygn. 162 – Rejestr pogłównego woj. lubelskiego z 1674, s. 71]. W 1676 r. wieś zamieszkiwało w sumie 47 osób [ŹD, t. 15, s. 36a]. Choć w początkach XVIII w. w dobie wielkiej wojny północnej doszło do kolejnego wyludnienia i w 1718 r. zanotowano, że wieś niemal całkowicie opustoszała [Szaflik, 1961, s. 73]. W 1787 r. w spisie ludności diecezji krakowskiej w Bednarzówce wraz z Białką wykazano katolików: 26 mężczyzn i 27 kobiet oraz 15 dzieci powyżej 7 roku życia i 19 poniżej tego wieku, oraz Żydów: 10 mężczyzn i 5 kobiet oraz 5 dzieci powyżej 7 roku życia i 6 poniżej tego wieku [Kumor, Spis ludności diecezji krakowskiej z 1787, s. 257]. Według wykazu z 1827 r. w Białce znajdowało się 31 domów zamieszkiwanych przez 177 osób [Tabella miast, 1827, t. 1]. W 1864 r. mieszkały tu 194 osoby [APL, BKSW, sygn. 4]. W 1887 r. we wsi zamieszkiwało 320 osób [PKSG za 1887]. Według spisu powszechnego z 1921 r. we wsi w 61 budynkach zamieszkiwało 396 osób. Deklarowały one wyznanie rzymskokatolickie – 306, prawosławne – 67 i mojżeszowe – 23 [Skorowidz miejscowości, 1924, t. 4]. W 1943 r. we wsi żyło 448 mieszkańców [Amtliches, 1943]. W 2021 r. we wsi mieszkało 230 osób [https://www.polskawliczbach.pl].

Wieś od początku miała charakter typowo rolniczy. W 1565 r. uprawiano 6 łanów niezbyt urodzajnej ziemi i we wsi była karczma wraz z półłankiem ziemi i dwie płosy nowego pola [Lustracja woj. lubelskiego z 1565, s. 67]. W 1580 r. było już 6,5 łanu i dwa nowo osadzone, zagrodnik i karczmarz z rolą oraz stacja królewska, a także jezioro w pobliżu [AGAD, Lustracje, dz. XVIII, sygn. 44, Regestr lustratorski woj. lubelskiego z 1570, k. 52–53]. W 1626 r. we wsi wykazano 6,5 łanu ziemi uprawnej, łan bojarski, zagrodę z rolą i dwie komornice ubogie [Rejestr poborowy woj. lubelskiego z 1626, s. 29]. W 1661 r. po spustoszeniach wojennych z połowy XVII w. z poprzednio uprawianych 5,5 łanów, został zaledwie półłanek z trzema zagrodnikami. W jeziorze pobliskim było bardzo mało ryb i to raczej drobnych [Lustracja woj. lubelskiego z 1661, s. 37]. W 1662 r. we wsi wymieniono łan bojarski, na którym siedzieli niewymienieni bojarowie, łan wójtowski wraz z 4 rolami oraz część pana Seruińskiego (Serucińskiego) obejmująca 5 łanów osiadłych i ćwierć kolejnego, zagrodę z rolą i dwie komornice ubogie [BJ, rkps 7209, Rejestr poborowy woj. lubelskiego z 1663, k. 16].

Na początku lat 50. XIX w. chłopi z Białki zostali oczynszowani. Ukaz uwłaszczeniowy cara Aleksandra II z 1864 r. uwłaszczał chłopów, przekazując im na własność ziemię, którą dotychczas użytkowali. Za otrzymany grunt mieli oni zapłacić nie jego poprzednim właścicielom, ale państwu rosyjskiemu, które wzięło na siebie obowiązek rozliczenia się z dotychczasowymi posesorami. Uwłaszczenie włączyło do życia publicznego całe rzesze chłopów. W oparciu o prawo z 1846 i 1864 r. we wsi uwłaszczono 26 gospodarstw mających zróżnicowaną powierzchnię od 12 do 56 mórg, osadę szkolną i kowalską oraz pastwisko (296 mórg). Razem chłopi otrzymali na własność ok. 1258 mórg ziemi. Chłopi nie uzyskali żadnych praw serwitutowych [APL, ZTL, sygn. 3187]. Część mieszkańców wsi była bezrolna i pracowała na służbie u właścicieli ziemskich lub też trudniła się innymi zawodami. W 1930 r. we wsi egzystował bednarz J. Brankiewicz [KAP, 1930, s. 515–516].

*** Kościół pw. Najświętszego Serca Jezusowego, dawna cerkiew greckokatolicka z 1760 roku. Obiekt przeniesiony do Białki z Horodyszcza w gminie Wisznice w 1988 roku.

*** Kopiec i pomnik wzniesiony ku pamięci pomordowanych w 1942 roku.

*** Pomnik obok Rudego Bagna. W roku 1942 w Lasach Parczewskich, w pobliżu Rudego Bagna, powstał duży obóz żydowski. Był on ochraniany przez oddział partyzancki założony przez zbiegłych z niewoli jeńców sowieckich. W grudniu 1942 r. Niemcy przeprowadzili akcję przeciwko partyzantom w Lasach Parczewskich. Dowiedzieli się wtedy o ukrywających się w lesie Żydach. W czasie obławy zabito wszystkich ukrywających się w ziemiankach. Potem powstawały kolejne obozy żydowskie. Wojnę w nich przeżyło ok. 200 osób. Obóz przy Rudym Bagnie stał się cmentarzem.

*** Pomnik ku czci partyzantów i członków Ruchu Oporu w Lasach Parczewskich

*** Pomnik Żołnierzy Wyklętych, przy drodze Uhnin–Białka. 22 kwietnia 1947 r. oddział Edmunda E. Taraszkiewicza ps. „Żelazny” odnotował spektakularny sukces pod wsią Białką w walce z grupą operacyjną PUBP z Włodawy. W starciu zginęło 4 żołnierzy KBW i dowodzący grupą oficer UBP, rany odniosło 4 żołnierzy KBW i 3 funkcjonariuszy MO.

*** Elementem krajobrazu kulturowego wsi są kapliczki i krzyże przydrożne, które są symbolem wiary okolicznego ludu. Były one od dawnych czasów stawiane na rozstajach dróg, na końcach wsi, czy też dla upamiętnienia ważnych wydarzeń w życiu prywatnym lub całej społeczności. Ich powszechność, nie łączyła się jednak z zapisywaniem informacji o ich istnieniu w różnego rodzaju źródłach pisanych.

*** Przegraną bitwę powstańców pod Białką 1 IX 1863 r. jedynie sygnalizują polskie źródła [Bieleń 2023, 228]. Szeroko opisuje ją rosyjska historia 3 pułku ułanów smoleńskich. Zapisano w niej: Ułani [31 VIII 1863 r.] z dwoma armatami pognali buntowników, liczących około 1000 ludzi, pod dowództwem Lutyńskiego i Zielińskiego od strony Brzeźnicy Kościelnej. Po dwóch wystrzałach z armat buntownicy skryli się w lesie. Niestety zmęczona piechota (maszerowała około 300 km) nie zdążyła ich pognać. Dalsza pogoń została odłożona i buntownicy zdołali uniknąć walki i skryli się w dużym kompleksie leśnym na północny-wschód od Ostrowa. [1 IX 1863 r.] Oddziały rosyjskie po noclegu w Tyśmienicy kontynuowały pogoń. Zwiad odkrył niedaleko znaczną bandę, ale błoto pośrodku i połamany most nie pozwoliły na atak, musiano obejść bagno, to dało 2 godziny na ucieczkę powstańcom. Pogoń rozpoczęli ułani z 4 działami. Po 3 kilometrach po wąskiej poprzekopywanej i zawalonej drzewami drodze dopędzono uciekających. Otwarto ogień z dział, bandyci wycofali się szybko. Pogoń rozpoczęła piechota w stronę wsi Białka (1,5 km od lasu). Z domów zaczęli strzelać powstańcy, na co odpowiedziała artyleria. Rozpoczęła się ich bezładna ucieczka (rzucali broń, ubrania i buty). Ścigano ich 5 kilometrów. Wielu zabito i raniono (m.in. Zielińskiego). Do niewoli wzięto 20 osób [wśród rannych wziętych do niewoli znajdował się 17-letni chłopak Aleksander Głowacki, przyszły pisarz znany jako Bolesław Prus], zebrano 16 sztucerów, 2 pistolety i 22 sztuk innej broni. Wśród ułanów był jeden kontuzjowany żołnierz i 4 ranne konie.

*** Okupanci niemieccy 7 grudnia 1942 r. otoczyli wieś Białkę i zebrali wszystkich mężczyzn na placu szkolnym, a kobiety i dzieci zamknięto w szkole. Wybranych 20 osób przesłuchano w sprawie pomocy partyzantom. Nikt się nie przyznał. Wtedy postanowiono rozstrzelać wszystkich, wcześni ej zwalniając pewną liczbę zatrzymanych. Potem kazano biec im i strzelano do nich lub zabijano na miejscu. Łącznie tego dnia śmierć poniosło prawie stu (95–98) mężczyzn i jedna Żydówka [APL OCH, Akta Gminy Dębowa Kłoda, sygn. 179]. Lista zamordowanych w Białce: Bartosiewicz Bronisław; Bartosiewicz Ignacy; Bartosiewicz Kazimierz; Bartosiewicz Leon; Belina Antoni; Bielecki Wacław; Bloch Jan; Borsuk Jan; Bułtowicz Bogusław; Bułtowicz Jan; Bułtowicz Jan; Bułtowicz Zygmunt; Czarnacki Jan; Czeberak Józef; Drabik Feliks; Drogosz Aleksander; Duda Stanisław; Dudkowski Bronisław; Dzyr Dionizy; Gisko Jan; Gontarczuk Stanisław; Gontarczuk Franciszek; Górski Bolesław; Grzywaczewski Czesław; Grzywaczewski Stefan; Hernas Wacław; Izdebski Antoni; Izdebski Jan; Izdebski Kazimierz; Izdebski Konstanty; Izdebski Michał; Izdebski Władysław; Izdebski Stanisław; Jaskulski Kazimierz; Jędruszczak Antoni; Jędruszczak Marian; Jędruszczak Stanisław; Kabat Aleksander; Kabat Bronisław; Krakowiak Józef; Kondracki Michał; Koperczuk Bronisław; Koszmeła Jan; Koszmeła Teodor; Kot Jan; Kubicki Jan; Kubicki Jan; Kot Jan; Kunaszuk Józef; Kunaszyk Mieczysław; Kuszyk Bolesław; Kuszyk Franciszek; Łukaszczuk Aleksander; Łukaszczuk Jan; Łukaszczuk Józef; Łukaszczuk Piotr; Łukaszczuk Tomasz; Łukaszczuk Władysław; Majewski Edward; Majewski Emilian; Majewski Konstanty; Makówka Aleksander; Makówka Jan; Malan Bolesław; Miduszewski Marian; Mikulski Andrzej; Narusek Stanisław; Niściorek Józef; Sachar; Słomkowski Mieczysław; Słomkowski Edward; Stelmaszczuk Jan; Stelmaszczuk Bazyli; Stelmaszczuk Marcin; Stelmaszczuk Józef; Stelmaszczuk Sachar; Stelmaszczuk Władysław; Stelmaszczuk Karol; Suchorab Bronisław; Suchorab Marian; Szlachta Paweł; Szwaj Stanisław; Szwaj Edward; Panasiuk Czesław; Pisański Kazimierz; Przystupa Feliks; Rojek Stanisław; Zaczkowski Antoni; Zaczkowski Franciszek; Zając Nikita; Zgierski Stanisław; Zieliński Józef; Wałecki Aleksander; Wałecki Karol; Wawer Józef; Wałecki Teofil; Wałecki Stanisław; Wałecki Szymon.

*** W ostatnich dniach okupacji niemieckiej na obszarze Lasów Parczewskich i dwóch okolicznych miejscowości (Plebania Wola oraz Makoszka) Niemcy przeprowadzili operację przeciwko partyzantom o kryptonimie „Cyklon”. 15 lipca 1944 r. Niemcy okrążyli zgrupowane w Lasach Parczewskich radzieckie oddziały partyzanckie gen. Baranowskiego i ppłk. Iwana Banowa, ps. „Czorny”, Armii Ludowej ppłk. Grzegorza Korczyńskiego, ps. „Grzegorz” oraz 27 Wołyńskiej Dywizji Piechoty Armii Krajowej płk. Jana Kotowicza, ps. „Twardy” (w sumie ok. 4,5 tys. partyzantów). Głównego uderzenia oddziały niemieckie dokonały 18 lipca tr. siłami liczącymi ok. 9 tys. żołnierzy. Jeszcze tego samego dnia wieczorem zgrupowanie 27 DP AK, chociaż poniosło straty, wydostało się z okrążenia. W Lasach Parczewskich pozostały oddziały radzieckie oraz Armii Ludowej i one przyjęły na siebie główny ciężar walk w dniu 19 lipca. W nocy z 19 na 20 lipca oba zgrupowania partyzanckie podjęły próbę wyrwania się z okrążenia. Udało się to jedynie partyzantom radzieckim oraz jednej grupie żołnierzy Armii Ludowej. Przebijające się na południe główne siły zgrupowania Armii Ludowej zostały powstrzymane przez Niemców w rejonie Jedlanki i zmuszone były do powrotu w Lasy Parczewskie. Część z nich przedarła się przez pozycje niemieckie kolejnej nocy (z 20 na 21 lipca), większość jednak pozostała w okrążeniu do 21 lipca, kiedy to nadciągające od południowego wschodu oddziały radzieckiego 11 Korpusu Pancernego gwardii 1 Frontu Białoruskiego zmusiły Niemców do przerwania operacji „Cyklon” i pospiesznego wycofania się w kierunku zachodnim. W trakcie walk specjalne grupy niemieckie przeprowadzały aresztowania wśród mieszkańców okolicznych wsi m. in. w miejscowościach Makoszka i Plebania Wola [http://zwir.org.pl/?page_id=8160].

*** W sierpniu 1944 r. radnymi GRN w Dębowej Kłodzie został m.in.: Stanisław Bartosiewicz z Białki, a nowego sołtysa wsi nie udało się wybrać [APL OCH, Akta Gminy Dębowa Kłoda, sygn. 94].

*** W 1947 r. radnymi GRN w Dębowej Kłodzie zostali Marian Bartosiewicz i Jan Makówka z Białki [APL OCH, PRN we Włodawie, sygn. 19].