Wólka Siemieńska

Patrz hasło: Siemień.

Nazwa wsi pochodzi od nazwy osobowej ‘Siemian’. Wólka oznaczała nową wieś, której mieszkańcy na pewien okres czasu zostali zwolnieni z obciążeń podatkowych [Kosyl, 1974, s. 476]. Wola Siemiańska alias Żydowa (1482 Wola Siemianska, 1529 Syemyanska Wolya, 1531 Vola Zidowa alias Syemanska) [SHGL, 272].

Już w okresie rozbicia dzielnicowego i usamodzielnienia się księstwa krakowsko-sandomierskiego rolę ośrodka centralnego dla terenów na wschód od Wisły zaczął odgrywać Lublin [Myśliński, 1974, s. 29; Sochacka, 2014a, s. 41–42]. Siemień pierwotnie znajdował się w województwie sandomierskim, a od 1474 r. znalazł się w nowoutworzonym województwie lubelskim, co nie zmieniło się aż do końca istnienia państwa polsko-litewskiego w XVIII w. [Ćwik, Reder, 1977, s. 52–53]. Wola Siemieńska po trzecim rozbiorze Polski znalazła się w zaborze austriackim, w cyrkule lubelskim (od 1796 r.) Galicji Zachodniej.

Po włączeniu w 1809 r. tzw. Nowej Galicji do Księstwa Warszawskiego, w 1810 r. weszła w skład powiatu lubartowskiego departamentu lubelskiego. Po utworzeniu w 1815 r. Królestwa Polskiego wieś znalazła się w powiecie lubartowskim województwa lubelskiego (od 1837 r. guberni lubelskiej). W latach 1844–1858 leżała w okręgu lubartowskim powiatu lubelskiego guberni lubelskiej. W 1858 r. przeniesiono ją do okręgu radzyńskiego powiatu radzyńskiego guberni lubelskiej. Od 1867 r. znajdowała się w powiecie radzyńskim guberni siedleckiej. W latach 1915–1918 r. w strefie wojskowej okupacji niemieckiej, tzw. Etappen Inspektion Armee Bug. Po odzyskaniu niepodległości przez Polskę należała do powiatu radzyńskiego województwa lubelskiego.

W 1954 r. weszła w skład nowoutworzonego powiatu parczewskiego [DzU, 1954, nr 49, poz. 241]. W latach 1975–1998 w składzie województwa bialskopodlaskiego. Od 1999 r. ponownie w powiecie parczewskim województwa lubelskiego [Ćwik i Reder, 1977; Trzebiński i Borkiewicz, 1956].

Gmina

W Księstwie Warszawskim, na mocy ustawy z 1809 r., wprowadzono dominialne gminy wiejskie, na czele których stali wójtowie, którymi zostawali z urzędu właściciele dóbr ziemskich, za zgodą władz zwierzchnich mogli oni wyznaczać swoich zastępców. Wójtowie byli wykonawcami zarządzeń władz państwowych, opiekowali się majątkiem gminnym, czuwali nad bezpieczeństwem, porządkiem i zdrowiem mieszkańców. Pomocą wójtom w poszczególnych wsiach służyli sołtysi [DPKW, 1809, t. 1, s. 227–236]. Wólka Siemieńska należała do gminy Tulniki [APL, MSGL, sygn. 167]. Po utworzeniu gmin samorządowych w Królestwie Polskim w 1864 r., wieś weszła w skład gminy Siemień [APL, KWPB, sygn. 4]. W 1933 r. utworzono w niej gromadę Wólka Siemieńska [LDW, 1933, nr 22, poz. 181]. Po likwidacji gmin, w latach 1954–1972 wieś należała do gromady Siemień [DUWRNwL, 1954, nr 15, poz. 64]. Od 1973 r. sołectwo należy do gminy Siemień.

Według Krajowego Rejestru Urzędowego Podziału Terytorialnego Kraju (stan na 1.12.2025) wieś nie ma części składowych [https://eteryt.stat.gov.pl/]. W Wólce Siemieńskiej występują następujące nazwy terenowe: Kolonia Warszawska, Kolonia Sachalina i Kolonia Podlasie.

Według Jadczaka we wsi odnotowano następujące części: Kolonia, Podlasie, Sachalina, Stara Wieś, Warszawski oraz obiekty określane jako: Glinianki – pole, Góry – nieużytki, Łysa Góra – pole, Nadstawek – pole, Siedzane – pole, Spław – łąka, Szerokie – łąka, Wąskie – łąki, Zakarczmiane – pole, Żmiarki – łąka [Jadczak, 2010, s. 57].

W 1864 r. w Wólce Siemieńskiej uwłaszczono następujące osoby (zapis nazwisk według dokumentu): Banaszkiewicz Andriej, Dacko Anton, Gdela Iwan, Karczewskij Iwan, Klej Andriej, Klej Franciszek, Kłajda Jakow, Kopiec Josif, Kwiatek Kazimir, Kwiatek Wojciech, Maczinskij Matwiej, Michałowskij Andriej, Pietrzykowskij Kazimir, Pietrzykowskij Kazimir, Przistupa Franciszek, Steć Wikientij, Szewczik Josif, Wnuk Matwiej [APL, ZTL, sygn. 2549].

Z systematycznych badań powierzchniowych prowadzonych w ramach AZP w roku 1990 zarejestrowano 14 stanowisk – ślady osadnicze, siedliska?

Na podstawie zebranych fragmentów ceramiki naczyniowej i zabytków krzemiennych stwierdzono osadnictwo z epoki brązu – wczesnej (brak afiliacji kulturowej) i późnej (kultura łużycka), okresu rzymskiego, średniowiecza (m.in. z VII-IX w.) oraz okresu nowożytnego (brak bliższej chronologii). Nieznana jest chronologia części ceramiki i inwentarza krzemiennego. Na podstawie informacji miejscowej ludności zlokalizowano cmentarz szkieletowy z 1 poł. XX w. [NID, AZP obszar 69-83].

W 1430 r. odnotowano, że w Woli in Siemiany trwały karczunki. Wieś Wola Piotra Minkowskiego notowana jest w 1478 r., zaś Siemieńską Wolą nazwano ją w 1485 r. [Sochacka, 1987, s. 191]. Kolonia czynszowa powstała w 1844 r. [Luck, 1934, s. 521].

Właścicielami, którzy założyli Wolę Siemieńską byli Minkowscy zwani Wnuczkami. W 1478 r. była ona własnością Piotra [Sochacka, 1987, s. 191]. W XVII wieku wieś była w rękach rodziny Branickich. W 1626 r. Jana [Rejestr poborowy woj. lubelskiego z 1626, s. 25], a w połowie tego wieku do Mikołaja Branickiego [BJ, rkps 7209, Rejestr poborowy woj. lubelskiego z 1663, k. 14]. W 1782 r. dobra Siemień od Jerzego Lubomirskiego kupił Antoni hr. Małachowski. W 1815 r. w wyniku podziału spadku po nim ich właścicielem został Józef Małachowski (zm. 1840, który był jednocześnie posiadaczem dóbr Ostrówek i Dębica. W 1822 r., tj. czasie, gdy zakładano księgi hipoteczne dóbr, w skład majątku Siemień wchodziły: Siemień, Glinny Stok, Brudna, Wólka Siemieńska, Tulniki, Wólka Tulnicka, Gródek, Działyń, Pustkowiec i Buradów. W 1833 r. przyłączono do dóbr Siemień Wierzchowiny związane wcześniej z Ostrówkiem. Kolejną właścicielką dóbr Siemień od 1841 r. była Julia z Małachowskich (zm. 1860), żona Seweryna Biernackiego. Po jej śmierci dobra stały się własnością jej dzieci Amelii (5/16), Władysława (5/16), Heleny (3/16, ubezwłasnowolniona, zm. 1864) oraz synów zmarłej ich siostry Józefy – Seweryna i Stanisława Jezierskich (3/16 części). W 1863 r. dwie ostatnie części przeszły na własność Amelii. W 1864 r. znaczna część majątku w wyniku uwłaszczenia stała się własnością chłopów pańszczyźnianych i kolonistów. W 1865 r. cały majątek dworski nabył Ferdynand Rudnicki. Dokonał on podziału hipotecznego dóbr Siemień na mniejsze majątki. W 1870 r. Wólkę Siemieńską kupił Mikołaj Górski. W 1878 r. na licytacji majątek nabył jego syn Józef Górski. W 1879 r. kolejni właściciele, Gustaw Luk i Ferdynand Jecke, w 1884 r. go rozparcelowali [APL OR, HRP, sygn. 213, 297, 298, 299].

W Wólce Siemieńskiej początkowo zamieszkiwali katolicy należący do parafii rzymskokatolickiej pw. Św. Stanisława w Czemiernikach archidiecezji lubelskiej. W połowie XIX w. w wyniku kolonizacji ziemi folwarcznej pojawili się tu również ewangelicy należący do kantoratu w Juliopolu ewangelickiej parafii Św. Krzyża w Lublinie. Zostali oni wywiezieni w 1940 r. do Rzeszy.

Jednoklasowa szkoła powszechna w Wólce Siemieńskiej powstała w okresie II Rzeczypospolitej. W 1930 r. uczęszczało do niej 62 dzieci [Falski, 1933, s. 169].

Spis ludności z 1787 r. przynosi szczegółowe dane liczbowe. Podaje on we wsi rzymskich katolików (28 mężczyzn, 30 kobiet, 33 dzieci od 7 roku życia i 37 poniżej 7 roku życia) i Żydów (2 mężczyzn, 3 kobiety, dziecko powyżej 7 roku życia i troje do lat 7) [Kumor, Spis ludności diecezji krakowskiej z 1787, s. 261]. W Wólce Siemieńskiej według wykazu z 1827 r. znajdowało się 15 domów zamieszkanych przez 148 osób [Tabella miast, 1827, t. 2, s. 279]. W 1887 r. we wsi zamieszkiwało 136 osób [PKSG za 1887]. Według spisu powszechnego z 1921 r. w 52 budynkach przebywało 267 osób, w tym 224 rzymskich katolików i 43 ewangelików [Skorowidz miejscowości, 1924, t. 4]. W 1943 r. we wsi mieszkało 394 mieszkańców [Amtliches, 1943]. W 2021 r. w Wólce Siemieńskiej było zameldowanych 187 osób [https://www.polskawliczbach.pl].

Zdecydowana większość mieszkańców wsi na przestrzeni dziejów utrzymywała się z rolnictwa. Bliskość lasów sugeruje, że przynajmniej w początkowym okresie ważną rolę odgrywały też użytki leśne. W 1529 r. dziesięcinę z całej wsi 1,5 grzywny pobrał szpital w Parczewie. W 1531 r. uiszczono pobór tej samej wysokości [RP, 1531; SHGL, 272]. W 1626 r. we wsi było 8 półłanków osiadłych, ale w wymienionej razem Woli Zidowej kolejne 8 półłanków, 2 zagrody bez roli [Rejestr poborowy woj. lubelskiego z 1626, s. 24–25]. W 1663 r. we wsi uprawiano 8 półłanków [BJ, rkps 7209, Rejestr poborowy woj. lubelskiego z 1663, k. 14]. W rejestrze z połowy XVIII w., choć we wstępie zaznaczono, że podstawą jego sporządzenia był rejestr z 1650 r., odnotowano 4 łany w Woli Siemieńskiej oraz 4 łany, jedną zagrodę i jedną ćwierć zagrodę w Żydowej Woli [APL, KgL, RMO, ks. 304, s. 15].

W połowie XIX w. wieś była miejscem niepokojów społecznych. 2 maja 1861 r. włościanie ze wsi Wierzchowiny, Wólka Siemieńska, Tulniki, Wola Tulnicka i Gródek w dobrach Siemień, odmówili odrabiania pańszczyzny [APL, RGL, sygn. adm. 1804, adm. 1805].

Ukaz cara Aleksandra II z 1864 r. uwłaszczał chłopów, przekazując im na własność ziemię, którą dotychczas użytkowali. Za otrzymany grunt mieli oni zapłacić nie jego poprzednim właścicielom, ale państwu rosyjskiemu, które wzięło na siebie obowiązek rozliczenia się z dotychczasowymi właścicielami. Uwłaszczenie włączało do życia publicznego całe rzesze chłopów. W oparciu o prawo z 1846 i 1864 r. w Wólce Siemieńskiej uwłaszczono 12 gospodarstw, mających po 22,5 morgi. W oparciu o prawo z 1864 r. uwłaszczono 8 osad, mających po 6–7 mórg. Razem chłopi otrzymali na własność ok. 368 mórg ziemi. Chłopi otrzymali w ramach praw serwitutowych prawo do wypasu na gruncie dworskim swoich zwierząt. Ponadto mieli prawo w ramach serwitutu leśnego do pobierania opału z lasu dworskiego (po dwa wozy chrustu tygodniowo zimą i jednym wozie tygodniowo latem), rocznie wozu łuczyny, drewna na naprawę zabudowań, studni i płotów, narzędzi rolnych (4 brzózki, 2 dębczaki i świerk co trzy lata), drabinę (co 5 lat), płozy do sań (co 6 lat) [APL, ZTL, sygn. 2549].

Część mieszkańców wsi była bezrolna i pracowała na służbie u właścicieli ziemskich lub trudniła się innymi zawodami.

Elementem krajobrazu kulturowego wsi są kapliczki i krzyże przydrożne, które są symbolem wiary okolicznego ludu. Były one od dawnych czasów stawiane na rozstajach dróg, na końcach wsi, czy też dla upamiętnienia ważnych wydarzeń w życiu prywatnym lub całej społeczności. Ich powszechność, nie łączyła się jednak z zapisywaniem informacji o ich istnieniu w różnego rodzaju źródłach pisanych. Jedną nich jest drewniana kapliczka z 1923 r. [Jadczak, 2010, s. 180].

*** W kwietniu 1945 do GRN w Siemieniu jako przedstawiciel gromady Wólka Siemieńska wszedł Jan Klej [APL OR, Star. Pow. w Radzyniu Podl., sygn. 766].

*** W Wólce Siemieńskiej służbę porządkową w 1946 r. sprawowali Aleksander Chudek, Władysław Kopeć i Szymon Łukaszek, a w kolonii Wólka Siemieńska – Wacław Zabielski i Józef Grusiewicz [APL OR, Star. Pow. w Radzyniu Podl., sygn. 766].

*** W nocy z 2 na 3 stycznia 1947 r. w Siemieniu podczas próby rozbrojenia stacjonującej w miejscowej szkole grupy propagandowej KBP, ppor. Leon Taraszkiewicz „Jastrząb” został śmiertelnie ranny. Zmarł 3 stycznia 1947 roku. Pochowano go w Siemieniu. Na grobie widniał jedynie napis „Leon”. Jego szczątki zostały ekshumowane w listopadzie 2016 roku i przeniesione do rodzinnego grobowca we Włodawie.