Wola Tulnicka

Patrz hasło: Siemień.

Nazwa wsi Tulniki oznaczała ‘ludzi wyrabiających tuły, czyli kołczany’. Wola oznaczała nową wieś założoną obok starej, której mieszkańcy zostali zwolnieni na pewien czas z powinności podatkowych [Kosyl, 1974, s. 461].

Już w okresie rozbicia dzielnicowego i usamodzielnienia się księstwa krakowsko-sandomierskiego rolę ośrodka centralnego dla terenów na wschód od Wisły zaczął odgrywać Lublin [Myśliński, 1974, s. 29; Sochacka, 2014a, s. 41–42]. Siemień i okolice pierwotnie znajdował się w województwie sandomierskim, a od 1474 r. znalazł się w nowoutworzonym województwie lubelskim, co nie zmieniło się aż do końca istnienia państwa polsko-litewskiego w XVIII w. [Ćwik, Reder, 1977, s. 52–53]. Wola Tulnicka po trzecim rozbiorze Polski znalazła się w zaborze austriackim, w cyrkule lubelskim (od 1796 r.) Galicji Zachodniej.

Po włączeniu w 1809 r. tzw. Nowej Galicji do Księstwa Warszawskiego, weszła w 1810 r. w skład powiatu lubartowskiego departamentu lubelskiego. Po utworzeniu w 1815 r. Królestwa Polskiego wieś znalazła się w powiecie lubartowskim województwa lubelskiego (od 1837 r. guberni lubelskiej). W latach 1844–1858 leżała w okręgu lubartowskim powiatu lubelskiego guberni lubelskiej. W 1858 r. przeniesiono ją do okręgu radzyńskiego powiatu radzyńskiego guberni lubelskiej. Od 1867 r. znajdowała się w powiecie radzyńskim guberni siedleckiej. W latach 1915–1918 r. w strefie wojskowej okupacji niemieckiej, tzw. Etappen Inspektion Armee Bug. Po odzyskaniu niepodległości przez Polskę należała do powiatu radzyńskiego województwa lubelskiego.

W 1954 r. weszła w skład nowoutworzonego powiatu parczewskiego [DzU, 1954, nr 49, poz. 241]. W latach 1975–1998 w składzie województwa bialskopodlaskiego. Od 1999 r. ponownie w powiecie parczewskim województwa lubelskiego [Ćwik i Reder, 1977; Trzebiński i Borkiewicz, 1956].

Gmina

W Księstwie Warszawskim, na mocy ustawy z 1809 r., wprowadzono dominialne gminy wiejskie, na czele których stali wójtowie, którymi zostawali z urzędu właściciele dóbr ziemskich, za zgodą władz zwierzchnich mogli oni wyznaczać swoich zastępców. Wójtowie byli wykonawcami zarządzeń władz państwowych, opiekowali się majątkiem gminnym, czuwali nad bezpieczeństwem, porządkiem i zdrowiem mieszkańców. Pomocą wójtom w poszczególnych wsiach służyli sołtysi [DPKW, 1809, t. 1, s. 227–236]. Wola Tulnicka należała do gminy Tulniki [APL, MSGL, sygn. 167]. Po utworzeniu gmin samorządowych w Królestwie Polskim w 1864 r., wieś weszła w skład gminy Siemień [APL, KWPB, sygn. 4]. W 1933 r. utworzono w niej gromadę Wola Tulnicka [LDW, 1933, nr 22, poz. 181]. Po likwidacji gmin, w latach 1954–1972 wieś należała do gromady Siemień [DUWRNwL, 1954, nr 15, poz. 64]. Od 1973 r. sołectwo należy do gminy Siemień.

Według Krajowego Rejestru Urzędowego Podziału Terytorialnego Kraju (stan na 1.12.2025) wieś nie ma części składowych [https://eteryt.stat.gov.pl/].

We wsi w przeszłości odnotowano obiekty: Brodki – las, Kozioł – pole, Nadstawie – pole, Omiedzki – pole, Przydatek – pole, Serwitut – las, Siedzane – las [Jadczak, 2010, s. 57].

W 1864 r. w Woli Tulnickiej uwłaszczono następujące osoby (zapis nazwisk według dokumentu): Bazylak Andriej, Bazylak Iwan, Bazylak Martin, Chwedorowicz Jakow, Chwedorowicz Stepan, Chwedorowicz Wojciech, Dołosz Josif, Duszak Michaił, Duszak Simon, Griegorczik Ławrientij, Kalisz Matwiej, Kłajda Michaił, Kusz Michaił, Nachwodowicz Michaił, Ostap Piotr, Pachucki Francisk, Sokołowskij Josif, Styczinskij Wojciech, Swieboda Andriej, Wojcik Michaił, Zmora Stanisław [APL, ZTL, sygn. 2543].

Z systematycznych badań powierzchniowych prowadzonych w ramach AZP w roku 1990 odkryto 2 stanowiska. Na podstawie zebranych fragmentów ceramiki naczyniowej wyróżniono ślady osadnicze z wczesnego średniowiecza (m.in. VII-IX w.).

W 1580 r. wzmiankowana była Wolia Thulniczka, wchodząca w skład dóbr Siemień [Jadczak, 2013, s. 34].

Wieś podobnie jak Tulniki należała do Branickich. W 1626 r. był to Jan Branicki [Rejestr poborowy woj. lubelskiego z 1626, s. 25]. W latach 70. XVII w. wieś należała do Jana Sienińskiego [AGAD, ASK I, 162, k. 31]. W 1782 r. dobra Siemień od Jerzego Lubomirskiego kupił Antoni hr. Małachowski. W 1815 r. w wyniku podziału spadku po nim ich właścicielem został Józef Małachowski (zm. 1840), który był jednocześnie posiadaczem dóbr Ostrówek i Dębica. W 1822 r., tj. czasie, gdy zakładano księgi hipoteczne dóbr, w skład majątku Siemień wchodziły: Siemień, Glinny Stok, Brudna, Wólka Siemieńska, Tulniki, Wólka Tulnicka, Gródek, Działyń, Pustkowiec i Buradów. W 1833 r. przyłączono do dóbr Siemień Wierzchowiny związane wcześniej z Ostrówkiem. Kolejną właścicielką dóbr Siemień od 1841 r. była Julia z Małachowskich (zm. 1860), żona Seweryna Biernackiego. Po jej śmierci dobra stały się własnością jej dzieci Amelii (5/16), Władysława (5/16), Heleny (3/16, ubezwłasnowolniona, zm. 1864) oraz synów zmarłej ich siostry Józefy – Seweryna i Stanisława Jezierskich (3/16 części). W 1863 r. dwie ostatnie części przeszły na własność Amelii. W 1864 r. znaczna część majątku w wyniku uwłaszczenia stała się własnością chłopów pańszczyźnianych i kolonistów. W 1865 r. cały majątek dworski nabył Ferdynand Rudnicki. Dokonał on podziału hipotecznego dóbr Siemień na mniejsze majątki. W 1867 r. Tulniki (z Wólką Tulnicką) kupili Julian i Maria Zielińscy. W 1873 r. jedyną właścicielką Tulnik została Maria Zielińska. W 1887 r. majątek nabył Cyprian Niepokojczycki. W 1893 r. Tulniki kupili Czesław Zaorski, Bronisław Krzymowski. W 1897 r. jedynym właścicielem został Krzymowski. Sprzedał on majątek, przed 1915 r., wielu chłopom [APL OR, HRP, sygn. 201, 297, 298].

W Woli Tulnickiej w przeszłości mieszkały w większości osoby wyznania katolickiego, należące do parafii rzymskokatolickiej Św. Jana Chrzciciela w Parczewie. W 1934 r. wieś przeniesiono do parafii rzymskokatolickiej Przemienienia Pańskiego w Siemieniu w diecezji siedleckiej. We wsi w 1817 r. było 14 „dymów” tego wyznania [AGAD, CWWKP, sygn. 689].

W 1674 r. we wsi wykazano 25 chłopów oraz 3 osoby mieszkające we dworze [AGAD, ASK I, 162, k. 31]. Spis ludności z 1787 r. przynosi bardziej szczegółowe dane i tak we wsi wykazano rzymskich katolików (27 mężczyzn, 29 kobiet, 12 dzieci od 7 roku życia i 16 poniżej 7 roku życia). Byli też Żydzi (5 mężczyzn, 5 kobiet, dziecko powyżej 7 roku życia i 5 poniżej 7 roku życia) [Kumor, Spis ludności diecezji krakowskiej z 1787, s. 257]. W Woli Tulnickiej według wykazu z 1827 r. znajdowało się 17 domów zamieszkanych przez 128 osób [Tabella miast, 1827, t. 2, s. 280]. W 1887 r. we wsi zamieszkiwało 230 osób [PKSG za 1887]. W 1892 r. wieś liczyła 21 domów i 259 mieszkańców a w 1911 podano, że domów było 45 [Jadczak, 2013, s. 34]. Według spisu powszechnego z 1921 r. w 46 budynkach zamieszkiwały 283 osoby, w tym 270 rzymskich katolików i 13 wyznawców religii mojżeszowej [Skorowidz miejscowości, 1924, t. 4]. W 1943 r. we wsi egzystowało 356 mieszkańców [Amtliches, 1943]. W 2021 r. w Woli Tulnickiej było zameldowanych 160 osób [https://www.polskawliczbach.pl].

W połowie XIX w. wieś była miejscem niepokojów społecznych. 2 maja 1861 r. włościanie ze wsi Wierzchowiny, Wólka Siemieńska, Tulniki, Wola Tulnicka i Gródek w dobrach Siemień, odmówili odrabiania pańszczyzny [APL, RGL, sygn. adm. 1804, adm. 1805].

Ukaz cara Aleksandra II z 1864 r. uwłaszczał chłopów, przekazując im na własność ziemię, którą dotychczas użytkowali. Za otrzymany grunt mieli oni zapłacić nie jego poprzednim właścicielom, ale państwu rosyjskiemu, które wzięło na siebie obowiązek rozliczenia się z dotychczasowymi właścicielami. Uwłaszczenie włączało do życia publicznego całe rzesze chłopów. W oparciu o prawo z 1846 i 1864 r. w Woli Tulnickiej uwłaszczono 16 gospodarstw mających po ok. 12 lub 24 morgi. W oparciu o prawo z 1864 r. uwłaszczono 4 chłopów, którzy byli właścicielami dwóch 17. morgowych gospodarstw. Razem chłopi otrzymali na własność ok. 477 mórg ziemi. Chłopi otrzymali w ramach uprawnień serwitutowych, prawo do wypasu swoich zwierząt w lasach i na polach dworskich. Ponadto w ramach serwitutu leśnego 16 osad mogło pobierać opał z lasu dworskiego (po dwa wozy chrustu tygodniowo zimą i jeden wóz tygodniowo latem), rocznie wóz łuczyny, drewna na naprawę zabudowań, studni i płotów, narzędzi rolnych (4 brzózki, 2 dębczaki i świerk co trzy lata), drabiny (co 5 lat), płóz do sań (co 6 lat). Mieli oni także prawo do pobierania w październiku gliny w uroczysku Nowodielec. Pozostali uwłaszczeni nie mieli praw serwitutowych [APL, ZTL, sygn. 2543].

Część mieszkańców wsi była bezrolna i pracowała na służbie u właścicieli ziemskich lub trudniła się innymi zawodami.

*** W kwietniu 1945 do GRN w Siemieniu jako przedstawiciel gromady Wola Tulnicka wszedł Józef Jaworski. Radnym został również Michał Wołosz [APL OR, Star. Pow. w Radzyniu Podl., sygn. 766].

*** W Woli Tulnickiej służbę porządkową w 1946 r. sprawowali Mieczysław Kłajda, Wacław Zarębski, Marian Dutkowski, Jan Kalisz, Seweryn Niechwedowicz, Zbigniew Romańczuk, Hieronim Kalbarczyk [APL OR, Star. Pow. w Radzyniu Podl., sygn. 766].