Sewerynówka

Patrz hasło: Siemień.

Nazwa wsi pochodzi od imienia właściciela dóbr Siemień Seweryna Biernackiego.

Kolonia Sewerynówka powstała w okręgu lubartowskim powiatu lubelskiego guberni lubelskiej. W 1858 r. przeniesiono ją do okręgu radzyńskiego powiatu radzyńskiego guberni lubelskiej. Od 1867 r. znajdowała się w powiecie radzyńskim guberni siedleckiej.

W latach 1915–1918 r. w strefie wojskowej okupacji niemieckiej, tzw. Etappen Inspektion Armee Bug. Po odzyskaniu niepodległości przez Polskę należała do powiatu radzyńskiego województwa lubelskiego.

W 1954 r. weszła w skład nowoutworzonego powiatu parczewskiego [DzU, 1954, nr 49, poz. 241]. W latach 1975–1998 w składzie województwa bialskopodlaskiego. Od 1999 r. ponownie w powiecie parczewskim województwa lubelskiego [Ćwik i Reder, 1977; Trzebiński i Borkiewicz, 1956].

Gmina

Sewerynówka powstała w gminie dominialnej Tulniki. Po utworzeniu gmin samorządowych w Królestwie Polskim w 1864 r., osada weszła w skład gminy Siemień [APL, KWPB, sygn. 4]. W 1933 r. utworzono w niej gromadę Sewerynówka [LDW, 1933, nr 22, poz. 181]. Po likwidacji gmin, w latach 1954–1968 wieś należała do gromady Działyń [DUWRNwL, 1954, nr 15, poz. 64]. W 1969 r. włączono ją do gromady Tyśmienica [DUWRNwL, 1968, nr 13, poz. 100]. Od 1973 r. sołectwo należy do gminy Siemień.

Według Krajowego Rejestru Urzędowego Podziału Terytorialnego Kraju (stan na 1.12.2025) wieś nie ma części składowych [https://eteryt.stat.gov.pl/].

W 1864 r. w Sewerynówce uwłaszczono następujące osoby (zapis nazwisk według dokumentu): Bil Iwan, Bronikowskij Adam, Budzyła Foma, Chencke Iwan, Chiller Gotlib, Chiller Iwan, Dombrowskij Karl, Dzincioł Jakow, Gajman Zamel, Gdela Wojciech, Gil Andriej, Grajnert Florijan, Grams Daniel, Janotka Adam, Jasinskij Wojciech, Kendzierskij Josif, Klan Jakow, Konderskij Stanisław, Krupa Warfłomiej, Lipnieckij Wikientij, Litke Karl, Litke Kristian, Litke Wilgelm, Miller Fridrich, Olearczuk Błażej, Rogań Ignatij, Rozenberg Julian, Ryszka Gotlib, Sapała Andriej, Suchodolskij Francisk, Szabłowskij Ignatij, Tarnata Josif, Tkaczik Warfłomiej, Trzeszczuk Josif, Welezinskij Piotr, Wionzowskij Matwiej, Zarzickij Karl [APL, ZTL, sygn. 2511].

W trakcie systematycznych badań powierzchniowych prowadzonych w ramach AZP w roku 1990 na podstawie informacji miejscowej ludności zlokalizowano 3 stanowiska: dwa cmentarze i nieistniejący kościół – związane z obecnością osadników niemieckich (XIX?-1 poł. XX w.) [NID, AZP obszar 70-83].

Kolonia czynszowa formalnie powstała w 1844 r. [Luck, 1934, s. 521]. W rzeczywistości prawdopodobnie koloniści przybyli tam kilka lat później.

Właścicielką dóbr Siemień, w których założono kolonię czynszową Sewerynówka była Julia z Małachowskich (zm. 1860), żona Seweryna Biernackiego. Po jej śmierci dobra stały się własnością jej dzieci Amelii (5/16), Władysława (5/16), Heleny (3/16, ubezwłasnowolniona, zm. 1864) oraz synów zmarłej ich siostry Józefy – Seweryn i Stanisław Jezierskich (3/16 części). W 1863 r. dwie ostatnie części przeszły na własność Amelii. W 1864 r. osada w wyniku uwłaszczenia stała się własnością kolonistów [APL OR, HRP, sygn. 297, 298].

Pierwsi osadnicy wyznania ewangelicko-augsburskiego przybyli do osady po 1844 roku. We wsi założono cmentarz ewangelicki kantoratu w Juliopolu parafii Św. Trójcy w Lublinie. Na początku października 1939 r. do Sewerynówki wkroczyły wojska niemieckie. Wielu kolonistów przyjęło niemieckie obywatelstwo i wstąpiło do armii III Rzeszy. Jesienią 1940 r. władze niemieckie ewakuowały niemieckich mieszkańców Juliopola do Rzeszy.

W drugiej połowie XIX w. w Sewerynówce zaczęli osiedlać się katolicy należący początkowo do parafii rzymskokatolickiej pw. Św. Jana Chrzciciela w Parczewie, a od 1934 r. do parafii rzymskokatolickiej pw. Przemienienia Pańskiego w Siemieniu w diecezji siedleckiej.

W Sewerynówce w 1864 r. było 38 domów zamieszkiwanych przez 186 osób [APL, BKSW, sygn. 4]. W 1887 r. we wsi przebywały 264 osoby [PKSG za 1887]. W 1890 r. w Sewerynówce były 43 gospodarstwa o łącznej powierzchni 626 mórg i 339 mieszkańców. W 1892 r. wykazano 38 domów i 353 mieszkańców, w 1911 – 54 domy [Jadczak, 2013, s. 24]. Według spisu powszechnego z 1921 r. w 59 budynkach zamieszkiwało 391 osób, w tym 298 rzymskich katolików, 22 wyznawców religii mojżeszowej i 71 ewangelików [Skorowidz miejscowości, 1924, t. 4]. W 1943 r. we wsi odnotowano 413 mieszkańców [Amtliches, 1943]. W 2021 r. w Sewerynówce było zameldowanych 168 osób [https://www.polskawliczbach.pl].

Sewerynówka była kolonią wieczysto-czynszową. Ukazcara Aleksandra II z 1864 r. uwłaszczył ją, przekazując na własność ziemię kolonistom, którą dotychczas użytkowali. Za otrzymany grunt mieli oni zapłacić nie jego poprzednim właścicielom, ale państwu rosyjskiemu, które wzięło na siebie obowiązek rozliczenia się z dotychczasowymi właścicielami. Uwłaszczenie włączało do życia publicznego całe rzesze chłopów. W oparciu o prawo z 1864 r. w Sewerynówce uwłaszczono 38 gospodarstw mających powierzchnię od 11 do 21 mórg. Razem mieszkańcy wsi otrzymali na własność ok. 631 mórg ziemi. W ramach praw serwitutowych dostali oni prawo do wypasu na gruncie dworskim swojego inwentarza. W ramach serwitutu leśnego mieli otrzymywać opał z lasów dworskich Działy i Grudek (dwa wozy tygodniowo zimą i po jednym wozie tygodniowo latem) [APL, ZTL, sygn. 2511].

Część mieszkańców wsi była bezrolna i pracowała na służbie u właścicieli ziemskich lub trudniła się innymi zawodami.

Cmentarz ewangelicki . Nieużytkowany od 1940 r., czyli od chwili przesiedlenia kolonistów niemieckich do III Rzeszy. Po wojnie zdewastowany. We względnie dobrym stanie jest jeden grobowiec i jeden krzyż żelazny. W 2000 r. z inicjatywy proboszcza z Brzeźnicy Książęcej cmentarz został uporządkowany i odkrzaczony [Jadczak, 2010, s. 182].

Kapliczki i krzyże przydrożne. Elementem krajobrazu kulturowego wsi są kapliczki i krzyże przydrożne, które są symbolem wiary okolicznego ludu. Były one od dawnych czasów stawiane na rozstajach dróg, na końcach wsi, czy też dla upamiętnienia ważnych wydarzeń w życiu prywatnym lub całej społeczności. Ich powszechność, nie łączyła się jednak z zapisywaniem informacji o ich istnieniu w różnego rodzaju źródłach pisanych.

*** W kwietniu 1945 do GRN w Siemieniu jako przedstawiciel gromady Sewerynówka wszedł Grzegorz Potapczuk. Natomiast wójtem pozostał Piotr Klembowski z tej wsi [APL OR, Star. Pow. w Radzyniu Podl., sygn. 766].

*** W Sewerynówce służbę porządkową w 1946 r. sprawowali Feliks Grajner, Aleksander Sapala, Stanisław Budzyła [APL OR, Star. Pow. w Radzyniu Podl., sygn. 766].