Nadzieja

Patrz hasło: Siemień.

Wieś Nadzieja powstała w wyniku połączenia osady ‘Budy [Siemieńskie]’ (założonej prawdopodobnie przy folwarku Działyń), kolonii ‘Przymus’, i osady ‘Nadzieja’, inaczej Huta Nadzieja, Huta Siemieńska. Nazwa wsi pochodzi od słowa ‘nadzieja’ [Pachucki, 2023, s. 21–25], zaś „huta” sugeruje miejsce wytopu szkła.

Kolonia Nadzieja powstała w okręgu lubartowskim powiatu lubelskiego guberni lubelskiej. W 1858 r. przeniesiono ją do okręgu radzyńskiego powiatu radzyńskiego guberni lubelskiej. Od 1867 r. znajdowała się w powiecie radzyńskim guberni siedleckiej.

W latach 1915–1918 r. w strefie wojskowej okupacji niemieckiej, tzw. Etappen Inspektion Armee Bug. Po odzyskaniu niepodległości przez Polskę należała do powiatu radzyńskiego województwa lubelskiego.

W 1954 r. weszła w skład nowoutworzonego powiatu parczewskiego [DzU, 1954, nr 49, poz. 241]. W latach 1975–1998 w składzie województwa bialskopodlaskiego. Od 1999 r. ponownie w powiecie parczewskim województwa lubelskiego [Ćwik i Reder, 1977; Trzebiński i Borkiewicz, 1956].

Gmina

Nadzieja powstała w gminie dominialnej Tulniki. Po utworzeniu gmin samorządowych w Królestwie Polskim w 1864 r., osada weszła w skład gminy Siemień [APL, KWPB, sygn. 4]. W 1933 r. utworzono w niej gromadę Nadzieja [LDW, 1933, nr 22, poz. 181]. Po likwidacji gmin, w latach 1954–1968 wieś należała do gromady Działyń [DUWRNwL, 1954, nr 15, poz. 64]. W 1969 r. włączono ją do gromady Tyśmienica [DUWRNwL, 1968, nr 13, poz. 100]. Od 1973 r. sołectwo należy do gminy Siemień.

Według Krajowego Rejestru Urzędowego Podziału Terytorialnego Kraju (stan na 1.12.2025) wieś nie ma części składowych [https://eteryt.stat.gov.pl/].

W 1864 r. we wsi Nadzieja (Budki) uwłaszczono następujące osoby (zapis nazwisk według dokumentu): Baran Iwan, Blajda Josif, Borzenckij Wojciech, Budzyła Wojciech, Budzyło Franciszek, Chodeń Stanisław, Cieniuch Ludowik, Czarnata Piotr, Dziencioł Iwan, Grajnert Anton, Grajnert Marianna, Jarecki Kajetan, Keller Iwan, Keller Roman, Krupa Iwan, Kulasinskij Anton, Kwasniewskij Andriej, Lipinskij Konstanty, Lipinskij Mikołaj, Łondo Iwan, Mazur Francisk, Mazur Stepan, Ozimek Warfłomiej, Piesta Iwan, Pietrzela Iwan, Suchodolskij Benedikt, Suchodolskij Josif, Suchodolskij Konstanty, Wilczinskij Awgust, Wionzowskij Iwan, Wozniak Francisk [APL, ZTL, sygn. 2481].

W 1864 r. w kolonii Przymus uwłaszczono następujące osoby (zapis nazwisk według dokumentu): Budzyła Martin, Kaczor Martin, Kossut Ignatij, Lipniaczka Salomeja, Powroznik Andriej, Ragan Ignatij, Ragan Josif, Suchodolskij Jakow [APL, ZTL, sygn. 2499].

Z systematycznych badań powierzchniowych prowadzonych w ramach AZP w latach 1990 i 2002 odkryto 2 stanowiska. Na podstawie zebranych fragmentów ceramiki naczyniowej wyróżniono ślady osadnicze z końca epoki brązu – wczesnej epoki żelaza (kultura łużycka) oraz okresu nowożytnego [NID, AZP obszary: 70-83 i 71-83].

Budy Siemieńskie po raz pierwszy odnotowano w źródłach pisanych w 1819 roku. W 1845 r. połączono je z Nadzieją (pierwszy zapis o niej pochodzi z 1832 r.), a potem po uwłaszczeniu chłopów dołączono do nich kolonię Przymus [Pachucki, 2023, s. 21–25].

Osada powstała w dobrach Siemień Józefa Małachowskiego. Kolejną właścicielką dóbr Siemień, od 1841 r. była Julia z Małachowskich (zm. 1860), żona Seweryna Biernackiego. Po jej śmierci dobra stały się własnością jej dzieci Amelii (5/16), Władysława (5/16), Heleny (3/16, ubezwłasnowolniona, zm. 1864) oraz synów zmarłej ich siostry Józefy – Seweryn i Stanisław Jezierskich (3/16 części). W 1863 r. dwie ostatnie części przeszły na własność Amelii. W 1864 r. znaczna część majątku w wyniku uwłaszczenia stała się własnością chłopów pańszczyźnianych i kolonistów. W 1865 r. cały majątek dworski nabył Ferdynand Rudnicki. Dokonał on podziału hipotecznego dóbr Siemień na mniejsze majątki. W 1867 r. Tulniki z Nadzieją kupili Julian i Maria Zielińscy. W 1873 r. jedyną ich właścicielką została Maria Zielińska. W 1887 r. majątek nabył Cyprian Niepokojczycki. W 1893 r. Tulniki kupili Czesław Zaorski, Bronisław Krzymowski. W 1897 r. jedynym właścicielem został Krzymowski. Sprzedał on ten majątek chłopom przed 1915 r. [APL OR, HRP, sygn. 201, 297, 298].

W pierwszej połowie XIX w. w Nadziei zaczęli osiedlać się katolicy należący początkowo do parafii rzymskokatolickiej pw. Św. Stanisława w Czemiernikach. Od 1925 r. wiernych ze wsi przeniesiono do parafii rzymskokatolickiej pw. Św. Mikołaja w Brzeźnicy Książęcej w archidiecezji lubelskiej.

Jednoklasowa szkoła powszechna w Nadziei powstała w okresie II Rzeczypospolitej. W 1930 r. uczęszczało do niej 48 dzieci [Falski, 1933, s. 169].

W Nadziei w 1864 r. było 28 domów zamieszkiwanych przez 198 osób [APL, BKSW, sygn. 4]. W 1882 r. było 35 gospodarstw o łącznej powierzchni 341 mórg i 228 mieszkańców [Jadczak, 2013, s. 23]. W 1887 r. we wsi zamieszkiwało 278 osób [PKSG za 1887]. Natomiast w 1892 odnotowano 31 domów i 298 mieszkańców, w tym 5 Żydów. W 1911 było już 40 domów [Jadczak, 2013, s. 23]. Według spisu powszechnego z 1921 r. w 45 budynkach zamieszkiwało 323 rzymskich katolików [Skorowidz miejscowości, 1924, t. 4]. W 1943 r. we wsi przebywało 487 mieszkańców [Amtliches, 1943]. W 2021 r. było zameldowanych 186 osób [https://www.polskawliczbach.pl].

W II połowie wieku XIX na gruntach tej wsi utworzono Kolonię Przymus. W 1892 r. było w niej 10 domów i 82 mieszkańców, w 1933 – 11 gospodarstw. Po II wojnie światowej Kolonię Przymus włączono do wsi Nadzieja [Jadczak, 2013, s. 23].

Ukaz cara Aleksandra II z 1864 r. uwłaszczał chłopów, przekazując im na własność ziemię, którą dotychczas użytkowali. Za otrzymany grunt mieli oni zapłacić nie jego poprzednim właścicielom, ale państwu rosyjskiemu, które wzięło na siebie obowiązek rozliczenia się z dotychczasowymi właścicielami. Uwłaszczenie włączało do życia publicznego całe rzesze chłopów. We wsi „Budki lub Nadzieja” w oparciu o prawo z 1846 i 1864 r. uwłaszczono 17 gospodarstw, a w oparciu tylko o prawo z 1864 r. kolejnych 14 gospodarstw. Uwłaszczone osady miały zróżnicowaną powierzchnię, od 3 do 18 mórg. Razem mieszkańcy wsi otrzymali na własność ok. 346 mórg ziemi. Chłopi w ramach serwitutu leśnego otrzymali prawo do opału (po dwa wozy tygodniowo zimą i po jednym wozie tygodniowo latem) z lasu dworskiego Guzd. Wszyscy mieli także prawo wypasu we wspomnianym lesie swojego bydła [APL, ZTL, sygn. 2481].

We wsi Przymus w oparciu o prawo 1864 r. uwłaszczono 8 gospodarstw. Miały one zróżnicowaną powierzchnią, od 8 do 17 mórg. Razem mieszkańcy wsi otrzymali na własność ok. 98 mórg ziemi. Chłopi otrzymali w ramach serwitutu leśnego prawo do opału (po dwa wozy chrustu tygodniowo zimą i po jednym wozie tygodniowo latem) z lasu dworskiego Grudek. Mieli także prawo wypasu na gruncie dworskim swojego bydła [APL, ZTL, sygn. 2499].

Część mieszkańców wsi była bezrolna i pracowała na służbie u właścicieli ziemskich lub trudniła się innymi zawodami. W 1930 r. we wsi pracowali: rzeźnik J. Piasta, sklep spożywczy I. Ch. Apelbauma i wiatrak K. Matacza [KAP, 1930, s. 596].

*** W kwietniu 1945 do GRN w Siemieniu jako przedstawiciel PPR wszedł Stanisław Adamczuk z Nadziei [APL OR, Star. Pow. w Radzyniu Podl., sygn. 766].

*** W Nadziei służbę porządkową w 1946 r. sprawowali Stanisław Romański, Bolesław Przewoźnik, Stefan Przewoźnik i Konstanty Suchodolski [APL OR, Star. Pow. w Radzyniu Podl., sygn. 766].