Juliopol

Patrz hasło: Siemień.

Nazwa wsi pochodzi od imienia założycielki kolonii Julii Biernackiej, z domu Małachowskiej.

Kolonia Juliopol powstała w okręgu lubartowskim powiatu lubelskiego guberni lubelskiej. W 1858 r. przeniesiono ją do okręgu radzyńskiego powiatu radzyńskiego guberni lubelskiej. Od 1867 r. znajdowała się w powiecie radzyńskim guberni siedleckiej.

W latach 1915–1918 r. w strefie wojskowej okupacji niemieckiej, tzw. Etappen Inspektion Armee Bug. Po odzyskaniu niepodległości przez Polskę należała do powiatu radzyńskiego województwa lubelskiego.

W 1954 r. weszła w skład nowoutworzonego powiatu parczewskiego [DzU, 1954, nr 49, poz. 241]. W latach 1975–1998 w składzie województwa bialskopodlaskiego. Od 1999 r. ponownie w powiecie parczewskim województwa lubelskiego [Ćwik i Reder, 1977; Trzebiński i Borkiewicz, 1956].

Gmina

Juliopol powstał w gminie dominialnej Tulniki. Po utworzeniu gmin samorządowych w Królestwie Polskim w 1864 r., osada weszła w skład gminy Siemień [APL, KWPB, sygn. 4]. W 1933 r. utworzono w niej gromadę Juliopol [LDW, 1933, nr 22, poz. 181]. Po likwidacji gmin, w latach 1954–1968 wieś należała do gromady Działyń [DUWRNwL, 1954, nr 15, poz. 64]. W 1969 r. Juliopol włączono do gromady Siemień [DUWRNwL, 1968, nr 13, poz. 100]. Od 1973 r. sołectwo należy do gminy Siemień.

Według Krajowego Rejestru Urzędowego Podziału Terytorialnego Kraju (stan na 1.10.2025) częścią składową wsi jest Juliopol Kolonia [https://eteryt.stat.gov.pl/].

Kolonia Juliopol powstała w 1844 r. na terenie lasu Kwaśniewo i Pieniężnej Góry [APL OR, HRP, sygn. 297]. Po sprowadzeniu niemieckich kolonistów określano ją jako Juliopol Niemiecki, dla odróżnienia od zamieszkiwanego przez Polaków Juliopolu Polskiego, powstałego nieco później [Jadczak, 2013, s. 16–17].

W 1864 r. w Juliopolu uwłaszczono następujące osoby (zapis nazwisk według dokumentu): Abram Paweł, Balka Krystian, Bartnickij Matwiej, Bober Josif, Bogut Josif, Celner Karl, Chaciak Michaił, Charaszczuk Grigorij, Ciesławskij Matwiej, Dilge Julian, Dmitruk Jekatierina, Dobrowolskij Iwan, Dutkowskij Anton, Dutkowskij Josif, Dylga Awgust, Elke Fridrich, Entrart Josif, Ficner Joachim, Ficner Kristijan, Fridrich Adam, Joska Danił, Joska Piotr, Kłot Wilhelm, Korok Krisztof, Kot Jekatierina, Kot Tomasz, Kowalskij Iwan, Kufert Lidowik, Lipinskij Josif, Litka Awgust, Marcinskij Ignatij, Matejczak Paweł, Michalskij Josif, Miller Awgust, Miller Karl, Piecnik Bienialin, Pierfumowskij Danił, Pogorzelskij Foma, Rozenberg Fridrich, Seroka Kacper, Skurłatowicz Jakow, Szreder Awgust, Szreder Justina, Szreder Karl, Urbanskij Wojciech, Utykanskij Fadej, Utykanskij Martin, Utykanskaja Julia, Wojtal Michaił, Żołtowskij Piotr [APL, ZTL, sygn. 2447].

Brak informacji o stanowiskach zarówno z kwerendy, jak i systematycznych badań powierzchniowych prowadzonych w roku 1987 w ramach AZP [NID, AZP obszar 70-83].

Kolonia wieczysto-czynszowa powstała w 1844 r. [Luck, 1934, s. 521]. Koloniści przybyli znad Wieprza (Zaborze), z Podlasia, Kujaw a niektorzy z zaboru pruskiego (Mencel, 1988, 219).

Właścicielką dóbr Siemień, w których w 1844 r. założono kolonię czynszową Juliopol była Julia z Małachowskich (zm. 1860), żona Seweryna Biernackiego. Po jej śmierci dobra stały się własnością jej dzieci Amelii (5/16), Władysława (5/16), Heleny (3/16, ubezwłasnowolniona, zm. 1864) oraz synów zmarłej ich siostry Józefy – Seweryna i Stanisława Jezierskich (3/16 części). W 1863 r. dwie ostatnie części przeszły na własność Amelii. W 1864 r. kolonia w wyniku uwłaszczenia stała się własnością kolonistów [APL OR, HRP, sygn. 297, 298].

Pierwsi osadnicy wyznania ewangelicko-augsburskiego przybyli do osady z Prus Wschodnich 29 września 1844 r. (Friedrich Rosenberg, Friedrich Dilge, Karl Grünwald, Christian Fitzner, Holz, Lütle i Bohnenstengel). We wsi powstał kantorat ewangelickiej parafii Św. Trójcy w Lublinie. Śluby odbywały się w kościele w Lublinie a chrzty i pogrzeby na miejscu.

Zmarłych grzebano na cmentarzu ewangelickim w pobliskiej Sewerynówce. Na początku października 1939 r. do Juliopola wkroczyły wojska niemieckie. Wielu kolonistów przyjęło niemieckie obywatelstwo i wstąpiło do armii III Rzeszy. W listopadzie 1939 r. Eduard Matz z Juliopola został zastrzelony. W obawie o swoje życie w 1940 r. niemieccy osadnicy utworzyli grupę samoobrony. 26 maja 1940 r. sołtys wsi i przywódca samoobrony Julius Machel z Juliopola został zaatakowany w swoim mieszkaniu. Jesienią 1940 r. władze niemieckie ewakuowały niemieckich mieszkańców Juliopola do Rzeszy. Po II wojnie światowej opuszczone niemieckie gospodarstwa zajęli Polacy [Jadczak, 2013, s. 17–18].

Już w połowie XIX w. w Juliopolu zaczęli osiedlać się również katolicy należący początkowo do parafii rzymskokatolickiej pw. Św. Stanisława w Czemiernikach, a od 1925 r. do parafii pw. Św. Mikołaja w Brzeźnicy Książęcej w archidiecezji lubelskiej [Jadczak, 2013, s. 17].

Szkoła elementarna w Juliopolu Niemieckim powstała w 1860 roku. Po pewnym okresie jej budynek spłonął. Trzyklasowa szkoła powszechna w Juliopolu powstała w okresie II Rzeczypospolitej. W 1930 r. uczęszczało do niej 183 dzieci [Falski, 1933, s. 169]. W latach 1928–1935 wybudowano we wsi nowy budynek szkolny. W okresie międzywojennym uczyły się w niej zarówno dzieci polskie, jak i niemieckie, które zamiast religii katolickiej uczyły się swojej prowadzonej przez miejscowego kantora, który jednocześnie uczył też języka niemieckiego. W latach 1939–1940 mieściła się w nim szkoła niemiecka, a dzieci polskie zostały pozbawione prawa do nauki [Jadczak, 2013, s. 17].

W Juliopolu w 1864 r. było 46 domów zamieszkiwanych przez 246 osób [APL, BKSW, sygn. 4]. W 1882 r. we wsi było 414 mieszkańców w 52 domach a powierzchnia wsi wynosiła 923 morgi [Jadczak, 2013, s. 17]. W 1887 r. w miejscowości zamieszkiwały 462 osoby [PKSG za 1887]. W 1892 r. wykazano 446 mieszkańców, w tym 4 Żydów [Jadczak, 2013, s. 17]. Według spisu powszechnego z 1921 r. w 64 budynkach przebywały 533 osoby, w tym 337 rzymskich katolików, 184 ewangelików, 11 wyznawców religii mojżeszowej i prawosławny [Skorowidz miejscowości, 1924, t. 4]. W 1943 r. mieszkało tu 615 mieszkańców [Amtliches, 1943]. W 2021 r. w Juliopolu było zameldowane 304 osoby [https://www.polskawliczbach.pl].

Juliopol był kolonią wieczysto-czynszową. W okresie od 1844 do 1846 r. osiadło w niej 25 kolonistów pochodzenia niemieckiego i polskiego. Taka sama liczba gospodarstw kolonialnych została obsadzona po 1846 roku. Koloniści w związku z ukazem uwłaszczeniowym cara Aleksandra II z 1864 r. otrzymali na własność ziemię, którą dotychczas dzierżawili. Za otrzymany grunt mieli oni zapłacić nie jego poprzednim właścicielom, ale państwu rosyjskiemu, które wzięło na siebie obowiązek rozliczenia się z dotychczasowymi właścicielami ziemi. W oparciu o prawo z 1846 i 1864 r. w Juliopolu uwłaszczono 25 gospodarstw, mających po ok. 13–16 mórg ziemi. Z kolei w oparciu o prawo tylko z 1864 r. uwłaszczono kolejnych 25 gospodarstw (o podobnym areale ziemi) oraz dwie osady szkolne. Razem chłopi otrzymali na własność ok. 866 mórg ziemi. Chłopi otrzymali w ramach praw serwitutowych, prawo do wypasu bydła na gruntach dworskich. Ponadto uwłaszczeni mieli prawo pobierać po dwa wozy chrustu tygodniowo (zimą) i jeden wóz (latem) z lasów Kwaśniewo i Działyń. Kilka lat po uwłaszczeniu właściciele dóbr wykupili prawa serwitutowe za 113 mórg ziemi [APL, ZTL, sygn. 2447]. Część mieszkańców wsi była bezrolna i pracowała na służbie u właścicieli ziemskich lub trudniła się innymi zawodami.

Obelisk, ufundowany z inicjatywy księdza Marszałka, proboszcza parafii w Brzeźnicy Książęcej upamiętniający miejsce, gdzie stała kircha ewangelicka [Jadczak, 2010, s. 181].

*** Za udział w partii powstańczej w okresie powstania styczniowego sądzony był Piotr Michalski, włościanin z tej wsi [Jadczak, 2010, s. 59].

*** Na początku sierpnia 1915 r. władze rosyjskie nakazały ewakuację ludności za Bug i oddelegowały Kozaków do wyegzekwowania tych postanowień. Ci wyganiali mieszkańców i palili zabudowania oraz zboże na polach. Niemieccy mieszkańcy wyjechali, zaś Polacy wybrali ucieczkę do lasu [Jadczak, 2013, s. 17].

*** 22 maja 1944 r. oddział Zygmunta Teodorowicza ps. Bej liczący 75 partyzantów zaatakował pod Juliopolem konwój zmotoryzowanej żandarmerii niemieckiej z Parczewa, wracający z Lubartowa. W konwoju jechało 5 samochodów ciężarowych i motocykl. Zabito 6 żandarmów, zdobyto 3 pistolety maszynowe, 4 kbk i 6 pistoletów. Straty oddziału to jeden zabity i 3 rannych [Jadczak, 2010, s. 103].

*** W kwietniu 1945 do GRN w Siemieniu wszedł m.in. Roman Iwanicz z Juliopola [APL OR, Star. Pow. w Radzyniu Podl., sygn. 766].

*** W Juliopolu służbę porządkową w 1946 r. sprawowali Marian Reszka, Bronisław Karczmarz, Bronisław Cieniuch i Konstanty Tyburek [APL OR, Star. Pow. w Radzyniu Podl., sygn. 766].