Orzechów-Kolonia

Patrz hasło: Uścimów.

Nazwa pochodzi od słowa ‘orzech’ lub od nazwy osobowej Orzech, z sufiksem –ów. Kolonia oznacza miejscowość założoną obok istniejącej wcześniej wsi [NMP, 2009, t. 8, s. 152–153], najczęściej w wyniku parcelacji dużego majątku ziemskiego.

Wieś powstała w powiecie włodawskim województwa lubelskiego.

W czasie okupacji niemieckiej (1939–1944) włączono ją do powiatu lubelskiego. Od 1944 r. ponownie w powiecie włodawskim województwa lubelskiego. W 1954 r. weszła w skład powiatu parczewskiego [DzU, 1954, nr 49, poz. 241]. W latach 1975–1998 w województwie bialskopodlaskim. Potem w powiecie lubartowskim województwa lubelskiego.

Gmina

Miejscowość powstała w gminie Uścimów. W 1933 r. utworzono gromadę Orzechów Stary, w jej składzie w 1935 r. odnotowano kolonię Bobryk i kolonię Orzechów [LDW, 1933, nr 22, poz. 181; LDW, 1935, nr 30, poz. 213]. Po likwidacji gmin w 1954 r. kolonia Orzechów weszła do gromady Orzechów Nowy [DUWRNwL, 1954, nr 15, poz. 64]. W 1960 r. kolonię włączono do gromady Uścimów [DUWRNwL, 1959, nr 9, poz. 63]. Od 1973 r. wieś należy do gminy Uścimów [DUWRNwL, 1972, nr 12, poz. 239].

Według Krajowego Rejestru Urzędowego Podziału Terytorialnego Kraju (stan na 1.12.2025) wieś nie ma części składowych [https://eteryt.stat.gov.pl/].

W 1895 r. po kilka mórg na terenie przyszłej kolonii kupiły osoby o nazwiskach: Jurko, Karpiński, Kowalczuk, Kowaluk, Krawczuk, Kuszczyk, Mironczuk, Nawrocki, Panasiuk, Słowik, Starownik, Szafran, Szubski, Waszczuk, Wojtiuk i Zajonc [APL OCH, HW, sygn. 2/422, 2/423].

W trakcie systematycznych badań powierzchniowych prowadzonych w ramach AZP w roku 2004 odkryto 6 stanowisk (ślady osadnicze), z których zebrano nieliczne ułamki ceramiki naczyniowej pochodzące z neolitu środkowego (kultura pucharów lejkowatych) i późnego (kultura amfor kulistych), epoki brązu (kultura łużycka?), średniowiecza (XI-XIII, XV-XVI w.) oraz okresu późniejszego (XVII-XVIII w.), znaleziono również pojedynczy odpadek krzemienny nieokreślony chronologicznie [NID, AZP obszar 72-85 – tam: Kolonia Orzechów].

Do drugiej połowy XIX w. w miejscu dzisiejszej kolonii Orzechów leżała wieś Orzechów Stary. Po uwłaszczeniu chłopów w 1864 r. jej mieszkańcy zaczęli budować swoje zabudowania w nowym miejscu. Omawiany obszar opustoszał do końca XIX w., gdy ponownie został zasiedlony, w wyniku parcelacji folwarku-poroównaj: Antroponimia i Właściciele.

Dobra ziemskie Sosnowica, do których należał Stary Orzechów, w 1802 r. od spadkobierczyń swojego kuzyna Józefa Sosnowskiego, tj. Katarzyny z Sosnowskich Platerowej i Ludwiki z Sosnowskich Potockiej nabył Józef Sosnowski. Po jego śmierci spadek w 1823 r. przejęły jego dzieci: Tekla, Joanna i Stanisław Stefan. W 1824 r. Tekla sprzedała swoją część, przyszłemu jej mężowi Janowi Niepokojczyckiemu. Po kilku latach, w 1832 r. dokonano podziału majątku na trzy odrębne części, pomiędzy Janem Niepokojczyckim, Joanną z Sosnowskich, wówczas już po mężu Skarszewską i Stanisławem Sosnowskim. Majątek Orzechów, składający się z folwarku i wsi Nowy i Stary Orzechów otrzymał Jan Niepokojczycki. W 1837 r. sprzedał go Helenie ze Znamierowskich Łuszczyńskiej. W 1843 r. stał się on własnością Michała Szwykowskiego. Wobec problemów z zapłatą za transakcję, w 1845 r. przepisano prawo własności ponownie na poprzednią właścicielkę, ale już w 1849 r. przeszedł on na własność spadkobierców Szwykowskiego, wdowy Józefy z Malskich i dzieci Stefanii i Konstantego. Dwoje ostatnich w 1881 r. sprzedało swoje części Israelowi Kirszenbergowi, Beniaminowi Kirszenbergowi i Mendlowi Bayerowi. W 1884 r. całość dóbr nabył Srul Grinberg, który w 1893 r. pozostawił sobie 180 mórg, a resztę sprzedał Alfonsowi Libiszowskiemu, Pinkusowi Elbaumowi i Mejerowi Szlewinowi. W 1894 r. Srul Grinberg odkupił majątek i w 1895 r. rozpoczął jego parcelację. W 1895 r. po kilka mórg kupiły osoby o nazwiskach: Jurko, Karpiński, Kowalczuk, Kowaluk, Krawczuk, Kuszczyk, Mironczuk, Nawrocki, Panasiuk, Słowik, Starownik, Szafran, Szubski, Waszczuk, Wojtiuk i Zajonc. Parcelację kontynuowano w latach 1897–1898 [APL OCH, HW, sygn. 1/22, 2/422, 2/423]. Sam folwark posiadali jeszcze w 1911 r. [„Głos Podlasia”, 1911, nr 4, s. 8].

Patrz: Orzechów Stary

Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości dzieci z kolonii Orzechów chodziły do szkół w Drozdówce lub Nowym Orzechowie [„Ziemia Włodawska”, 1928, nr 12–13, s. 11].

Według spisu powszechnego z 1921 r. we wsi w 19 budynkach zamieszkiwało 127 osób. Deklarowały one wyznanie rzymskokatolickie – 58, prawosławne – 46 i mojżeszowe – 13 [Skorowidz miejscowości, 1924, t. 4, s. 120]. W 2021 r. we wsi mieszkało 127 osób [https://www.polskawliczbach.pl].

Kapliczki i krzyże przydrożne. Elementem krajobrazu kulturowego wsi są kapliczki i krzyże przydrożne, które są symbolem wiary okolicznego ludu. Były one od dawnych czasów stawiane na rozstajach dróg, na końcach wsi, czy też dla upamiętnienia ważnych wydarzeń w życiu prywatnym lub całej społeczności. Ich powszechność, nie łączyła się jednak z zapisywaniem informacji o ich istnieniu w różnego rodzaju źródłach pisanych.

*** Członkiem GRN w Uścimowie w marcu 1947 r. był m.in. Jan Bielecki z Kolonii Orzechów [APL OCH, PRN we Włodawie, sygn. 19].