Krasne

Patrz hasło: Uścimów.

Nazwa pochodzi od nazwy jeziora Krasne czyli „piękne” [Kosyl, 1974, t. 2, s. 196]. Ma ono kształt zbliżony do cyfry 8 i zajmuje powierzchnię 79,5 ha. Posiada czterokilometrową linię brzegową, twarde, piaszczyste dno i piaszczyste plaże. Z jeziorem Krasne związane są dwie legendy. Jedna z nich głosi, że pod drugim dnem jeziora zatopiony jest kościół, którego dzwony słychać w niedzielę wielkanocną podczas rezurekcji, natomiast druga mówi o tym, że na kamieniu, który leży obok kapliczki odciśnięty jest ślad stopy Matki Boskiej [Studium Uścimów, 2002].

Wieś od momentu swojego powstania należała do ziemi lubelskiej województwa lubelskiego i powiatu lubelskiego, co nie zmieniło się do końca XVIII w [Ćwik, Reder, 1977, s. 26, 33]. Pewne korekty w funkcjonowaniu administracji pojawiły się w 1789 r., gdy utworzono nowe władze administracji lokalnej: komisje porządkowe cywilno-wojskowe, ale w miarę możliwości nie kolidowały one z dotychczasowym podziałem. Wieś podlegała komisji z siedzibą w Lublinie. Podjęto jeszcze próbę reformy administracji w 1793 r., ale ona także nie zmieniła przynależności interesującej nas wsi [Ćwik, Reder, 1977, s. 52–53]. Po III rozbiorze Rzeczypospolitej miejscowość znalazła się w zaborze austriackim w cyrkule chełmskim (Galicji Zachodniej).

Po włączeniu w 1809 r. tzw. Nowej Galicji do Księstwa Warszawskiego, w 1810 r. wieś weszła w skład powiatu włodawskiego departamentu siedleckiego [DPKW, 1811, t. 2, nr 16, s. 148]. Po powstaniu w 1815 r. Królestwa Polskiego, w wyniku reformy administracyjnej z 1816 r., znalazła się powiecie włodawskim obwodu radzyńskiego województwa podlaskiego (od 1837 r. guberni podlaskiej) [DPKP, 1816, t. 1, s. 119]. W latach 1844–1866 leżała w okręgu włodawskim powiatu radzyńskiego guberni lubelskiej, a od 1867 r. w powiecie włodawskim guberni siedleckiej (w latach 1912–1915 guberni chełmskiej) [DPKP, 1867, t. 66, s. 279].

W latach 1915–1918 r. znajdowała się w strefie wojskowej okupacji niemieckiej, tzw. Etappen Inspektion Armee Bug. Po odzyskaniu niepodległości przez Polskę (1919–1939) należała do powiatu włodawskiego województwa lubelskiego.

W czasie okupacji niemieckiej (1939–1944) włączono ją do powiatu lubelskiego. Od 1944 r. ponownie w powiecie włodawskim województwa lubelskiego. W 1957 r. weszła w skład powiatu parczewskiego [DzU, 1957, nr 8, poz. 28]. W latach 1975–1998 w województwie bialskopodlaskim. Potem w powiecie lubartowskim województwa lubelskiego.

Gmina

Gminy dominialne powstały na podstawie Konstytucji Księstwa Warszawskiego. Dekretem księcia warszawskiego Fryderyka Augusta z 23 II 1809 r., wprowadzono gminy wiejskie, na czele których stali wójtowie, którymi zostawali z urzędu właściciele dóbr ziemskich, którzy za zgodą władz zwierzchnich mogli wyznaczać swoich zastępców. Wójtowie byli wykonawcami zarządzeń władz państwowych, opiekowali się majątkiem gminnym, czuwali nad bezpieczeństwem, porządkiem i zdrowiem mieszkańców. Pomocą wójtom w poszczególnych wsiach służyli sołtysi [DPKW, 1809, t. 1, s. 227–236]. W pierwszej połowie XIX w. miejscowość należała do gminy Uścimów [APL, MSGL, sygn. 167]. Po utworzeniu na mocy ukazu cara Aleksandra II gmin samorządowych w Królestwie Polskim, wieś weszła w skład gminy Uścimów, powstałej w 1865 r. [APL, BKSW, sygn. 4]. W 1933 r. utworzono gromadę Krasne [LDW, 1933, nr 22, poz. 181]. Po likwidacji gmin w 1954 r. powstała gromada Uścimów (Głębokie, Krasne, Maśluchy, Uścimów Nowy, Uścimów Stary) [DUWRNwL, 1954, nr 15, poz. 64]. Od 1973 r. wieś należy do gminy Uścimów [DUWRNwL, 1972, nr 12, poz. 239].

Według Krajowego Rejestru Urzędowego Podziału Terytorialnego Kraju (stan na 1.12.2025) częściami składowymi wsi są Kosów, Kolonia i Krzywe [https://eteryt.stat.gov.pl/].

W połowie XIX w. we wsi występowały następujące nazwy terenowe: Bagien Nawrockiego, Borki, Brzeziny, Dębowiec, Dołhe Bołoto, Grąd, Grobelka, Gumienek, Hościnki, Hrebelka, Kossowo, Koszczyn Grąd, Kowalowy Grąd, Kruhłe Bołoto, Krzywe, Kszczeń, Lackie, Lipiny, Łanek w Dębinie, Łanek u Kamienia, Między Drogami, Mogiłki, Murawszczyńskie, Niwa, Olszany, Orzechówek, Paluchowo, Ples, Pod Dębowcem, Pod Orzechowem, Podkrasenie, Podlesie, Podłucze, Podorzechówek, Podzydków, Połone, Prochody, Przymiarki, Puste, Rososze, Rudka, Słowitrowa Dolina, Stójła, Sznury, Tobulka, Wygon, Wysoki Grąd, Za Krasnem, Za Orzechówkiem, Za Osiną, Zahajcze, Zajeziorze, Zakszczenie, Zaolszanie, Zaolszyniec, Zapłocie, Zarycze, Zastodole, Zielone, Żuławy [APL, Zbiór planów rożnych urzędów, sygn. 772].

W 1799 r. w Krasnem zamieszkiwali: Antek Muzyka, Waszel Lis, Ilko Muzyka, Adam Nowosada, Michał Borys, Tomasz Steć, Iwan Breczuk, Waszel Żdun, Michał Wisniowski, Piotr Waszczuk, Andruch Bielecki, Hawryło Baran, Dmiter Baran, Antek Kowalczuk, Michał Waszczuk, Chweytko Kuzmicz, Jasko Mędelczuk, Paweł Steć, Waszel Steć, Dmiter Steć, Iwan Oleynik, Chweytko Pachuta, Tomek Lis, Chweytko Lis, Stepan Skop, Skop, Stepan Głub, Stepan Steciuk, Adam Skoczylas, Antoni Kociełko, Iwan Seńko, Szymek Stadnik, Hryć Piskosz, Semen Tkaczuk, Bazyli Kowal, Chweytko Tkaczuk, Ilko Piskosz, Adam Piskosz, Michał Oniszko, Iwan Onuczko, Waszel Onuczko, Szepan Matczuk, Szepan Jaszczuk, Waszel Nawrocki, Andruch Słowik, Iwan Hrycienko, Iwan Steć, Hryc Skoczylas, Andruch Żuromski [APR, ZDP, sygn. 12599].

W 1864 r. we wsi uwłaszczono następujących gospodarzy (zapis nazwisk według dokumentu): Artyszka Andriej, Baszul Roman, Borys Wasil, Czersskij Franciszek, Dziadko Foma, Głub Makarij, Głusiuk Prakseda, Goreckij Demian, Grabowskij Anton, Kafarskij Osip, Kociołka Andriej, Kociołka Danił, Kociołka Pawieł, Kondziela Iwan, Kowalczik Ignatij, Kripniuk Stepan, Kurniło Kazimir, Lebiediuk Chryć, Lewenberg Wulf, Lis Jakow, Lis Wasil, Olejniuk Iwan, Pachuta Gawriło, Pawlendzio Zachar, Piskosz Chilim, Piskosz Szymon, Raban Osip, Raciuk Jakow, Romańczuk Piotr, Samul Jakub, Słowek Jakow, Słowek Jakub, Słowek Jakub, Słowek Michaił, Słowek Stepan, Słowik Dimitr, Słowik Josefat, Słowik Michaił, Słowik Semen, Stasiewicz Matwiej, Stec Grigorij, Stec Semen, Stec Stepan, Steś Ignatij, Tiołko Korniło, Tkaczuk Michaił, Wach Iwan, Waszczuk Aleksandr, Waszczuk Anton, Wineruk Stepan, Wiszniewskij Anton, Wiszniewskij Daniło [APL, ZTL, sygn. 3225].

Pierwsze siedlisko (?) odkryto w trakcie badań powierzchniowych prowadzonych przez H. Rysiewskiego w roku 1974. Zebraną ceramikę datowano na średniowiecze (brak bliższej chronologii) [Rejchert, Cyngot 1988, 41 – tam: Krasne-Kolonia /część wsi Krasne/]. W trakcie systematycznych badań powierzchniowych prowadzonych w ramach AZP w latach 2000 i 2004 odkryto 15 stanowisk – wyłącznie ślady osadnicze z pojedynczymi zabytkami krzemiennymi, w dwóch przypadkach ułamki ceramiki naczyniowej pochodzą ze środkowego neolitu (kultura pucharów lejkowatych) [NID, AZP obszary: 73-85 i 74-85].

Z rejonu Krasne kolonia pochodzi luźne znalezisko siekiery dwuściennej z późnego neolitu lub wczesnej epoki brązu [J. Libera archiwum].

Na brzegu jeziora Krasne znajduje się stary kamień młyński? Według miejscowej legendy „z odciskiem stopy NMP” oraz Dzieciątka Jezus [Miechowicz 2023, 119-121].

Wieś Krasne została lokowana w 1530 r. przez króla Zygmunta I [SHGL, 113].

Krasne było częścią dóbr królewskich. Założona w 1530 r. wieś należała do tenuty parczewskiej i wraz z nią przechodziła w ręce kolejnych dzierżawców [SHGL, 113]. Starostwo parczewskie dzierżyli wówczas kolejni Tęczyńscy do 1593 r., następnie Kasper Maciejowski do 1611, Piotr Firlej do 1618 r., Mikołaj Daniłowicz rozpoczął długie lata rządów w starostwie tej rodziny aż do początku XVIII w. gdy w 1730 r. przejęli je Wiśniowieccy a w 1738 r. Michał Kazimierz Radziwiłł. Po jego śmierci w 1762 r. starostwo otrzymał Roch Kossowski, który utrzymał się aż do rozbiorów [Chłapowski, 2017, s. 259]. Po rozbiorach Rzeczypospolitej wieś zaliczono do dóbr rządowych / skarbowych. Na początku XIX w. Krasne należało do klucza Uścimów ekonomii Parczew. W XIX w. majątek Krasne był wydzierżawiany. Jego dzierżawcami byli m.in. Wincenty Kamieński, Franciszek Kamieński, Antoni Budziszewski, Rajmund Jasieński i Stefan Porzeziński [APR, ZDP, sygn. 20859–20867]. 1 maja 1837 r. dobra Uścimów, wraz z prezentowaną wsią, na prawach majoratu otrzymał rosyjski generał piechoty Jan Nabokow. W 1852 r. przejął go jego syn Piotr Nabokow, a w 1870 r. jego brat Jan Nabokow. Już w 1871 r. stały się one własnością jego syna Aleksandra. W 1882 r. ich właścicielką została wdowa po nim Jekatierina Nabokowa. W 1919 r. dobra przejął Skarb Państwa Polskiego [APL OCH, HW, sygn. 457, 620]. W 1944 r. majątek o powierzchni 423 ha został znacjonalizowany. Wcześniej w wyniku uwłaszczenia, w 1864 r. chłopi stali się posiadaczami wcześniej użytkowanej ziemi.

W dawnych czasach znaczna część mieszkańców wsi była prawosławnymi, po unii brzeskiej (1596) grekokatolikami i ponownie prawosławnymi (od 1875 r.). Od 1658 r. byli oni wiernymi parafii greckokatolickiej/prawosławnej pw. św. Jerzego w Uścimowie. W 1778 r. według taryfy głów żydowskich we wsi wykazano 2 Żydów [APL, KgL, RMO, nr 432 (21593); Jop, 1998a, 122]. W latach 1787–1790 S. Jop przyjął, że we wsi było 49 dymów zamieszkiwanych przez 284 osób w tym 245 grekokatolików, 32 rzymskokatolików i 7 Żydów [Jop, 1998, s. 133]. W 1825 r. we wsi mieszkało 250 grekokatolików [APL, CHKGK, sygn. 566]. Wierni Cerkwi greckokatolickiej ze wsi w 1875 r. stali się prawosławnymi. Po carskim ukazie tolerancyjnym z 1905 r., liczba prawosławnych we wsi spadła nieznacznie z 705 (1904) do 627 (1906) wiernych [APL, KPCH, sygn. 982, 984]. Ostatni prawosławni zniknęli ze wsi po II wojnie światowej, w większości wyjeżdżając do ZSRR.

Część mieszkańców wsi była wyznania rzymskokatolickiego. Początkowo należeli oni do parafii rzymskokatolickiej Niepokalanego Poczęcia NMP w Ostrowie Lubelskim. Od 1922 r. w większości należą do parafii pw. św. Wawrzyńca w Rogóźnie w archidiecezji lubelskiej. Wierni z Kolonii Krasne należą do parafii rzymskokatolickiej pw. Św. Apostołów Piotra i Pawła w Starym Uścimowie.

W 1918 r. istniała we wsi szkoła ukraińska [Doroszewski, 2000, s. 309]. Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości w Krasnem powstała pierwsza polska szkoła. Była to dwuklasowa szkoła powszechna. W roku szkolnym 1930/1931 uczęszczało do niej 106 uczniów [Szkoły, 1933, s. 176]. Chodziły do niej również dzieci z Kłosowa, Reczki i Krzywego [„Ziemia Włodawska”, 1928, nr 12–13, s. 11].

W 1564 r. wymienionych zostało 26 kmieci zamieszkałych w tej wsi gospodarujących na 8 łanach, 2 karczmarzy na 1 łanie i 5 zagrodników [SHGL, 113]. S. Jop szacował liczbę ludności wsi w 1565 r. na 170–209 osób w zależności od stosowanego mnożnika [Jop, 1998, s. 62–63, 65–66]. Po wojnach z XVII w. ludność we wsi została ograniczona do 3 rodzin kmiecych, 2 zagrodników i 12 chałupników [Jop, 1998, s. 93]. W rejestrze podymnego wykazano wieś wraz z Uścimowem i podano że było w nich 19 domów, a w tym z 1673 r. już w samym Krasnem podano 6 domów. W rejestrze pogłównego z 1673 r. w Krasnem wykazano 7 szlachty, 6 osób czeladzi i 87 poddanych co daje łączną liczbę 100 osób [Jop, 1998, s. 96–97]. W kolejnych rejestrach pogłównego podano następujące dane: w 1674 r. szlachta (13), plebs i poddani (91) – razem 104 osób, w 1676 szlachta (8), czeladź (8), poddani (81), razem 97 osób [Jop, 1998, s. 98–99]. Kolejne ubytki ludności miały miejsce w czasach wielkiej wojny północnej. Tylko w latach 1712–1716 we wsi spadła liczba rodzin chłopskich z 60 do 6, czyli o 90 % [Szaflik, 1961, s. 73; Jop, 1998, s. 114]. W drugiej połowie XVIII w. kolejne źródła podają następujące liczby domów we wsi: 44 – 1764 r., 51 – 1775 r., 48 – 1789 r., 49 – 1790 r. [Inwentarz starostwa parczewskiego 1764; Jop, 1998, s. 125]. Spis ludności z 1787 r. przynosi bardziej szczegółowe dane i tak we wsi wykazano ogółem 39 mieszkańców w tym 32 rzymskokatolików (13 mężczyzn, 11 kobiet, 3 dzieci od 7 roku życia i 5 poniżej 7 roku życia) i 7 Żydów (2 mężczyzn, 2 kobiety i 3 dzieci do lat 7) oraz 2 karczmy [Spis ludności diecezji krakowskiej z 1787 r., s. 437; Jop, 1998, s. 126]. Według wykazu z 1827 r. w Krasnem znajdowało się 50 domów zamieszkanych przez 324 osoby [Tabella miast, 1827, t. 1]. W 1864 r. mieszkało tu 349 osób [APL, BKSW, sygn. 4]. W 1887 r. we wsi przebywały 663 osoby [PKSG za 1887]. Według spisu powszechnego z 1921 r. we wsi w 88 budynkach egzystowało 537 osób. Deklarowały one wyznanie rzymskokatolickie – 206, prawosławne – 275, mojżeszowe – 50 i ewangelickie – 6 [Skorowidz miejscowości, 1924, t. 4, s. 120]. W 1943 r. we wsi żyło 842 mieszkańców [Amtliches, 1943, s. 44]. W 2021 r. we wsi mieszkało 455 osób [https://www.polskawliczbach.pl].

Do czasu uwłaszczenia chłopów w 1864 r. majątki ziemskie były podzielone na dwie części: pierwszą, którą trzymali w „dzierżawie wieczystej” chłopi i drugą, stanowiącą bezpośrednio gospodarstwo dworskie, czyli folwark. Chłopi ze wsi do połowy XIX w. odrabiali swoje powinności pańszczyźniane w miejscowym folwarku.

Zdecydowana większość mieszkańców Krasnego na przestrzeni dziejów utrzymywała się z rolnictwa. W 1563 r. wymieniono 9 łanów i łan wójtowski, podobnie jak w 1564 r. ale w tej ostatniej lustracji wspomniano jeszcze o 3 komornikach we wsi [Jop, 1998, s. 55]. W lustracji z 1565 r. wymieniono 26 kmieci, 5 zagrodników, 2 karczmarzy, gospodarujących na 8 łanach. Do tego dochodziły jeszcze łany wójta początkowo wymieniane 3, a następnie tylko jeden [Jop, 1998, s. 57]. W 1626 r. pobór zapłacono z 10 łanów, 7 zagród bez roli, 2 komornic bez bydła i łanu wójtowskiego. Natomiast w 1628 r. z 9 łanów, 7 zagród z rolami, 2 komornic bez bydła, łanu wójtowskiego [Jop, 1998, s. 81–82]. W wyniku wojen z połowy XVII w. doszło do spadku ludności i areału ziemi. Lustracja z 1661 r. wspomina, że w miejsce uprawianych poprzednio 9 łanów, było tylko 4, nieuprawiany był też łan wójtowski. We wsi pozostało 3 kmieci, 2 zagrodników, 12 chałupników i karczma. Ubyło więc ok. 50% uprawianej ziemi w stosunku do połowy XVI w. [Jop, 1998, s. 93]. Na podstawie taryfy podymnego z 1790 r. S. Jop podał, że we wsi były 3 zabudowania rzemieślnicze, 1 browar, 2 karczmy i 46 zabudowań rolniczych, w tym 2 dwory i 43 chałupy z gruntem i jedna bez gruntu, ani ogrodu [Jop, 1998, s. 127].

Podstawowym obciążeniem chłopów względem dworu był czynsz płacony na rzecz starostów parczewskich, jego wysokość rosła z upływem czasu, ale był też uzależniony od jakości ziemi. Mieszkańcy byli też zobowiązani do pracy w gospodarstwie folwarcznym. Kolejne obciążenia płacono w naturze na rzecz starosty lub dzierżawców poszczególnych wsi. Był zazwyczaj stały i wynosił z pełnego gospodarstwa łanowego 2–3 korce zboża (prawie zawsze owsa), 2 kapłony, 2 gęsi oraz 15–30 jaj. W kolejnych stuleciach te obciążenia też były podnoszone już od drugiej połowy XVI w. [Szaflik, 1961, s. 22–23]. Mieszkańcy wsi obciążeni byli też dodatkowo wyższą daniną bartną która wynosiła ćwierć miodu z każdej barci rocznie. Z czasem zamieniono ją na czynsz pieniężny w wysokości florena od barci [Szaflik, 1961, s. 24].

W XVIII w. postępowało dalsze zmniejszenie gospodarstw chłopskich. Już w połowie tego wieku nie przekraczały one 1/2 płosy, jedynie nieliczne osiągały jedną płosę. Te półpłosowe obciążane były pańszczyzną wynoszącą zazwyczaj dwa dni w tygodniu oraz obowiązkiem przędzenia lnu i konopi dworskich w ilości 4–8 łokci w roku i czynszem w naturze wynoszącym korzec owsa, 1/2 kapłona lub gęsi oraz po kilka jaj. Czynsz pieniężny płacono w wysokości od 1 do 4 złp. Do tego dochodziły coraz to nowe powinności [Szaflik, 1961, s. 76–77].

Według inwentarza starostwa parczewskiego z 1799 r. 21 gospodarzy z Krasnego, w zamian za dzierżawioną ziemię musiało wypełniać następujące powinności pańszczyźniane: odrabiać dwa dni pańszczyzny tygodniowo (posiadający woły – dni sprzężajne, pozostali – dni piesze), tzw. „bezdzionek” (dzień pracy tygodniowo w okresie od św. Wojciecha do św. Marcina), szarwark – dzień miesięcznie, dzień tłoki w folwarku w okresie żniw (tj. pracy wszystkich dorosłych domowników gospodarza, poza jedną osobą pozostawianą do opieki nad domem), odbywania według kolejki stróży w folwarku. Ponadto chłopi mieli obowiązek przywiezienia do dworu trzech wozy tzw. „drew świątecznych”, wyrabiania sześciu talków konopi dworskich, jak również oddawania danin rocznych: korca owsa, kurę i 3 jaja oraz opłacania czynszu rocznego – 24 groszy (złoty liczył wówczas 30 groszy) [APR, ZDP, sygn. 12599]. W połowie XIX w. chłopi ze wsi zostali oczynszowani.

Ukaz cara Aleksandra II z 1864 r. uwłaszczał chłopów, przekazując im na własność ziemię, którą dotychczas użytkowali. Za otrzymany grunt mieli oni zapłacić nie jego poprzednim właścicielom, ale państwu rosyjskiemu, które wzięło na siebie obowiązek rozliczenia się z dotychczasowymi właścicielami. Uwłaszczenie włączało do życia publicznego całe rzesze chłopów. Na jego mocy chłopi z Krasnego otrzymali na własność 3177 mórg ziemi. W oparciu o prawa z 1846 i 1864 uwłaszczono 48 gospodarstw, będących w posiadaniu 52 właścicieli. Uwłaszczone gospodarstwa miały zróżnicowaną powierzchnię od 33 do 82 mórg. Natomiast według prawa z 1864 r. uwłaszczono osadę kuźni, pastwisko (580 mórg), osadę pustkę (61 mórg) i drogi. Chłopi otrzymali prawa serwitutowe tylko do połowu ryb w pobliskim jeziorze [APL, ZTL, sygn. 3225]. W 1923 r. w wyniku parcelacji majątku chłopi nabyli kolejne ziemie [APL, Zbiór planów, sygn. 1271].

Kapliczki i krzyże przydrożne. Elementem krajobrazu kulturowego wsi są kapliczki i krzyże przydrożne, które są symbolem wiary okolicznego ludu. Były one od dawnych czasów stawiane na rozstajach dróg, na końcach wsi, czy też dla upamiętnienia ważnych wydarzeń w życiu prywatnym lub całej społeczności. Ich powszechność, nie łączyła się jednak z zapisywaniem informacji o ich istnieniu w różnego rodzaju źródłach pisanych.

Cmentarz wojenny z 1915 r.  Założony na planie prostokąta o wymiarach 46 x 32 m. Początkowo składał się z 358 mogił pojedynczych i jednej zbiorowej. Pochowanych tu było ok. 360 żołnierzy niemieckich i kilkudziesięciu rosyjskich. W 1934 r. przeniesiono na niego poległych z cmentarzy wojennych w Piasecznie (222 żołnierzy niemieckich i rosyjskich) i Krzczeniu (29 żołnierzy niemieckich). Łącznie na cmentarzu spoczywa ok. 600 żołnierzy niemieckich i kilkudziesięciu rosyjskich. Po 1944 r. obiekt uległ zaniedbaniu. Mogiły zostały zatarte i całkowicie zarosły samosiewami. Podczas kopania kanału łączącego Zalew Krasne Krzczeń z kanałem Wieprz – Krzna „ścięto” południowo-wschodnią część cmentarza z wałem i kilkudziesięcioma mogiłami. W 1992 r. Urząd Gminy Uścimów częściowo oczyścił obiekt z zarośli oraz ustawił lastrykowy nagrobek – pomnik [Studium Uścimów, 2002].

Szkoła podstawowa. Drewniany budynek z 1937 r. [Studium Uścimów, 2002].

Pozostałości parku dworskiego z XIX w. Słabo czytelne – jedna lipa na terenie szkoły, dalej łąka użytkowana jako pastwisko, zamknięta od wschodu i południa ścianą drzew z elementami starodrzewu, z widocznymi nasadzeniami topoli i samosiewami [Studium Uścimów, 2002].

*** Zniszczenia wojenne z okresu wielkiej wojny północnej (ok. 1715 r.)

„Chorągiew JM pana ordynata brała ustawy porcyi 6, na każdą porcyją po zł 104. Suma facit 624 zł pol. Tym się nie kontentowali poczynili egzekwując te szkody: trzech wiktowali rajtarów począszy od zapust do Wielkiej Nocy, na każdego na dzień brali z osobna po kwaterce wódki i po garncu piwa, na koń zaś po garcy 9 owsa, co porachowawszy z jadłem i okrasą uczyni na zł. 50.

Chorągiew JWJM pana hetmana polnego brała ustawy porcyi 6, na każdą porcyję po zł. 104, uczyni 624. Stanęli na dwie niedziele przed św. Marcinem, cała chorągiew stała aż do zielonych świątek, co dzień biorąc po kwatyrce gorzałki i po garcu piwa, na koń po garcy 3 obroku, oprócz strawunku codziennego z okrasą, w piątek nie było ryb, oleju, brali za to po groszy 50 na dzień piątkowy. Co porachowawszy z większego uczynił zł 500. Wyegzekwowawszy zaś te ustawe pozabirali na wydarcie wszystko bydło do Ostrowa tejże wsi, która musiała wykupować wszystko bydło oddawszy i te ustawe trzymali bydło bez tydzień, cielęta pozdychały bez dozoru a za ich przyczyną i roboty i sprzężaju nie mielibez tydzień, wykupić musieli z wielką mizeryją bo mało kilku nie pokaliczyli upominających się i dali zł 104 wykupnego, nie winni będąc nic.

Tenże regiment stanąwszy noclegiem przechodzący w tejże wsi, poodbijali komórki chłopskie, tudzież i w pańskim dworze, po izbach co mieli chłopi w izdebkach, sprzęt wszystek domowy pozabirali z naszczendem nic nie zostawiwszy, czemu i taksy nie masz, żyta oprócz tego wzięli korcy3, był korzec po zł 20, uczyni zł 60. Napoju wzięli gorzałką, piwem na zł 20. Pszczół troje wyłupali, uczyni zł 24. Co porachowawszy, oprócz komórek poodbijanych z kretesem spustoszonych, uczyni zł 104.

Chorągiew królewicza JWJMP brali ustawy na 7 koni, na konia po zł 24, suma 168. Item brała tez chorągiew ustawy na 5 koni, na koń po zł 10, uczyni zł 50. Siana na koń brali po 2 wozy, którego nie chcieli brać tylko pieniędzmi, za wóz po zł 20 i daliśmy zł 200. Obroku po wybraniu tej sumy daliśmy korcy, na koni 4, nie mając owsa wzięli żytem, żyto było po zł 10 korzec. Krup hreczanych na koń po ćwierci, oleju po garcu, za stróże po wozie siana, po półkorca żyta. Tejże chorągwi na większą opresyją tegoż wydarcia wzięła obrokiem egzekucyja zł 64.

Chorągiew JWJM pana starosty parcowskiego wybierając hibernę napiła trunku na zł 20, oprócz jadła i obroku, zboże gdzie niektórym chłopom pozabirali, które przepadło.

Suma wyniesie tych szkód tej wsi poczynionych 2428 (zł.).” [Szaflik, 1961, s. 106–107].

*** Na przełomie czerwca i lipca 1944 r. na południe od kompleksu lasów parczewskich rozmieściły się oddziały 27 Wołyńskiej Dywizji Piechoty AK. 1 kompania I/50 pp stacjonowała w Krasnem z zadaniem ubezpieczenia od południa z kierunku Łęcznej.

*** „22 lipca 1946 r. grupa operacyjna poszukująca rodziny Bieruta, złożona z żołnierzy 7 pp LWP, kursantów szkoły WUBP, funkcjonariuszy MO oraz trzech funkcjonariuszy PUBP we Włodawie […]., dotarła do gospodarstwa Władysława Borysika „Krwawora”. W jego mieszkaniu przebywali wówczas: Mieczysław Sawicki „Kruk”, Tadeusz Garło „Zimny” i Władysław Kobylański „Jerzyk”. Gdy zauważyli otaczające ich wojsko, było już za późno na bezpieczny odwrót. Próbujący się przebić „Kruk”, zaczął strzelać do żołnierzy i wyskoczył przez okno, jednak zaraz dosięgły go kule z „erkaemu” i po kilkunastu minutach zmarł od ran. „Zimny” zdążył jeszcze rzucić granat, po czym zginął w mieszkaniu od serii z automatu drugiego żołnierza. Władysław Kobylański „Jerzyk” próbował się ukryć, jednak został odnaleziony i aresztowany wraz z „Krwaworem” i jego żoną oraz przebywającą wówczas w domu korepetytorką ich syna, Zofią Szkulnik z Ostrowa Lubelskiego. Podczas walki spalone zostały zabudowania gospodarcze Borysików. Wyjątkowe w tej sytuacji było to, że ciała zabitych partyzantów zostały pozostawione na miejscu, a nie zabrane przez funkcjonariuszy UB […]. Dzięki temu, jak zapisał „Żelazny”, […]. zostali przez nas pochowani później z honorami wojskowymi na cmentarzu w Uścimowie Starym” [https://edukacja.ipn.gov.pl/ftp/IPN_Lublin/wlodawa/index.html].

*** Członkami GRN w Uścimowie w marcu 1947 r. byli m.in. Stanisław Kafarski, Tomasz Borys i Bolesław Pejta z Krasnego [APL OCH, PRN we Włodawie, sygn. 19].