Drozdówka

Patrz hasło: Uścimów.

Nazwa pochodzi od słowa ‘drozd’, z sufiksem –ówka [Kosyl, 1974, t. 2 s. 94]. Chodzi tu o gatunek ptaka albo raczej przydomek osoby związanej z założeniem wsi.

Drozdówka od swojego powstania w wieku XV należała do ziemi lubelskiej województwa sandomierskiego, zaś od 1474 r. znalazła się w nowoutworzonym województwie lubelskim i powiecie lubelskim, co nie zmieniło się do końca XVIII w. [Ćwik, Reder, 1977, s. 26, 33]. Pewne korekty w funkcjonowaniu administracji pojawiły się w 1789 r., gdy utworzono nowe władze administracji lokalnej: komisje porządkowe cywilno-wojskowe, ale w miarę możliwości nie kolidowały one z dotychczasowym podziałem. Drozdówka podlegała komisji z siedzibą w Lublinie. Podjęto jeszcze próbę reformy administracji w 1793 r., ale ona także nie zmieniła przynależności interesującej nas wsi [Ćwik, Reder, 1977, s. 52–53]. Po III rozbiorze Rzeczypospolitej miejscowość znalazła się w zaborze austriackim w cyrkule chełmskim (Galicji Zachodniej).

Po włączeniu w 1809 r. tzw. Nowej Galicji do Księstwa Warszawskiego, w 1810 r. wieś weszła w skład powiatu włodawskiego departamentu siedleckiego [DPKW, 1811, t. 2, nr 16, s. 148]. Po powstaniu w 1815 r. Królestwa Polskiego, w wyniku reformy administracyjnej z 1816 r., znalazła się powiecie włodawskim obwodu radzyńskiego województwa podlaskiego (od 1837 r. guberni podlaskiej) [DPKP, 1816, t. 1, s. 119]. W latach 1844–1866 leżała w okręgu włodawskim powiatu radzyńskiego guberni lubelskiej, a od 1867 r. w powiecie włodawskim guberni siedleckiej (w latach 1912–1915 guberni chełmskiej) [DPKP, 1867, t. 66, s. 279].

W latach 1915–1918 r. znajdowała się w strefie wojskowej okupacji niemieckiej, tzw. Etappen Inspektion Armee Bug. Po odzyskaniu niepodległości przez Polskę (1919–1939) należała do powiatu włodawskiego województwa lubelskiego.

W czasie okupacji niemieckiej (1939–1944) włączono ją do powiatu lubelskiego. Od 1944 r. ponownie w powiecie włodawskim województwa lubelskiego. W 1954 r. weszła w skład powiatu parczewskiego [DzU, 1954, nr 49, poz. 241]. W latach 1975–1998 w województwie bialskopodlaskim. Potem w powiecie lubartowskim województwa lubelskiego.

Gmina

Gminy dominialne powstały na podstawie Konstytucji Księstwa Warszawskiego. Dekretem księcia warszawskiego Fryderyka Augusta z 23 II 1809 r., wprowadzono gminy wiejskie, na czele których stali wójtowie, którymi zostawali z urzędu właściciele dóbr ziemskich, którzy za zgodą władz zwierzchnich mogli wyznaczać swoich zastępców. Wójtowie byli wykonawcami zarządzeń władz państwowych, opiekowali się majątkiem gminnym, czuwali nad bezpieczeństwem, porządkiem i zdrowiem mieszkańców. Pomocą wójtom w poszczególnych wsiach służyli sołtysi [DPKW, 1809, t. 1, s. 227–236]. W pierwszej połowie XIX w. miejscowość należała do gminy Uścimów [APL, MSGL, sygn. 167]. Po utworzeniu na mocy ukazu cara Aleksandra II gmin samorządowych w Królestwie Polskim, wieś weszła w skład gminy Uścimów, powstałej w 1865 r. [APL, BKSW, sygn. 4]. W 1933 r. utworzono gromadę Drozdówka [LDW, 1933, nr 22, poz. 181]. Po likwidacji gmin w 1954 r. powstała gromada Jedlanka Stara (Jedlanka Nowa, Jedlanka Stara, Drozdówka i Rudka) [DUWRNwL, 1954, nr 15, poz. 64]. W 1960 r. gromadę włączono do gromady Uścimów [DUWRNwL, 1959, nr 9, poz.63]. Od 1973 r. wieś należy do gminy Uścimów [DUWRNwL, 1972, nr 12, poz. 239].

Według Krajowego Rejestru Urzędowego Podziału Terytorialnego Kraju (stan na 1.12.2025) wieś nie ma części składowych [https://eteryt.stat.gov.pl/]. W połowie XIX w. we wsi występowały następujące nazwy terenowe: Cegielnia, Drozdów, Kompaniny, Końce, Ług, Młuca, Nad Polem, Podlaskowe, Przystajowe, Siedziące, Spławiska, Stanowe, Stawisko, Ścianki, Za Cegielnią, Za Ługiem, Załaszcze [APL, Zbiór planów rożnych urzędów, sygn. 772].

W 1799 r. w Drozdówce zamieszkiwali: Jan Łozinski, Hryć Kondracki, Jakub Ziołkowski, Woycich Walęciuk, Jan Pakosz, Tomasz Borowka, Jakub Borowka, Jan Kuszyk, Jozef Wnuk, Szczepan Borowka, Błazey Matejuk, Wawrzyniec Sutryk, Paweł Rypuś, Maciey Grzeszczuk, Adam Czapski, Mikołay Czapski, Łukasz Kuzmicz, Hryć Kuzmicz, Jakub Nowosada, Szymek Kuszyk, Jan Iwanicki [APR, ZDP, sygn. 12599].

W 1864 r. we wsi uwłaszczono następujących gospodarzy (zapis nazwisk według dokumentu): Antoniak Aleksandr, Borowka Piotr, Borowka Stiepan, Czapskaja Katierina, Czapskij Anton, Czapskij Antonij, Czapskij Iwan, Czapskij Teodor, Dziadkowskaja Karolina, Grzeszczuk Francisk, Grzeszczuk Pawieł, Grzeszczuk Warfłomiej, Iwanickij Iwan, Iwanickij Matwiej, Kołkiewicz Stanisław, Kondrackij Iwan, Kuszyk Michaił (I), Kuszyk Michaił (II), Kuzmicz Jakow, Łozinskaja Jelena, Matejuk Jan, Saj Bazilij, Smogorowicz Karl, Sutrik Harasim, Walentiuk Jan, Walentiuk Wawrin, Walentiuk Wojciech, Waszczuk Daniło, Wojcik Iwan, Wojcik, Karol, Zajonc Anton [APL, ZTL, sygn. 3200].

W trakcie systematycznych badań powierzchniowych prowadzonych w ramach AZP w roku 2004 odkryto stanowisko, na których zebrano nieliczne ułamki ceramiki naczyniowej – z bliżej nieokreślonych pradziejów (ślad osadniczy) oraz z XIV-XV w. (siedlisko?) [NID, AZP obszar 72-85].

Drozdówka powstała w wieku XV w. dobrach królewskich należących do tenuty parczewskiej [Sochacka, 1987, s. 48], choć została wymieniona dopiero w lustracji z 1563 r. [Lustracja woj. lubelskiego z 1565 r., s. 59; SHGL, 68]. Prawdopodobnie jej założenie wiązało się z zagospodarowaniem polsko-litewskiego pogranicza, które po zawarciu unii między tymi państwami przestało być zagrożone wzajemnymi najazdami i poddane zostało intensywnej akcji kolonizacyjnej [Sochacka, 1998, s. 44].

Drozdówka była częścią dóbr królewskich i wchodziła w skład tenuty parczewskiej [SHGL, 68]., a po rozbiorach Rzeczypospolitej dóbr rządowych / skarbowych. Na początku XIX w. wieś należała do klucza Uścimów ekonomii Parczew. 1 maja 1837 r. ich część nazwaną dobrami Uścimów, wraz z prezentowaną wsią, na zasadach majoratu otrzymał rosyjski generał piechoty Jan Nabokow. W 1852 r. przejął go jego syn Piotr Nabokow, a w 1870 r. jego brat Jan Nabokow. Już w 1871 r. stały się one własnością jego syna Aleksandra. W 1882 r. ich właścicielką została wdowa po nim Jekatierina Nabokowa. W 1919 r. dobra przejął Skarb Państwa Polskiego [APL OCH, HW, sygn. 457, 620]. Wcześniej w wyniku uwłaszczenia, w 1864 r. chłopi stali się posiadaczami wcześniej dzierżawionej ziemi.

Większość mieszkańców wsi w XVI w. stanowili Rusini, początkowo prawosławni, po unii brzeskiej (1596) grekokatolicy i ponownie prawosławni (od 1875 r.). Od 1658 r. byli oni wiernymi parafii greckokatolickiej/prawosławnej pw. św. Jerzego w Uścimowie, którą założył starosta parczewski Jan Karol z Żurowa na Wiśniczu Daniłowicz. Erekcję zatwierdził król Jan Kazimierz 30 lipca 1658 roku. W 1825 r. we wsi mieszkało już tylko 14 grekokatolików [APL, CHKGK, sygn. 566]. Wierni Cerkwi greckokatolickiej ze wsi w 1875 r. stali się pod przymusem prawosławnymi. Po carskim ukazie tolerancyjnym z 1905 r., liczba prawosławnych we wsi spadła z 89 (1904) do 9 (1906) wiernych [APL, KPCH, sygn. 982, 984]. Ostatni prawosławni zniknęli ze wsi po II wojnie światowej.

W kolejnych stuleciach wzrastała liczba katolików kosztem prawosławnych [Jop, 1998, s. 77]. Początkowo byli oni wiernymi parafii rzymskokatolickiej Niepokalanego Poczęcia NMP w Ostrowie Lubelskim. Od 1925 r. należą do parafii rzymskokatolickiej pw. św. Apostołów Piotra i Pawła w Uścimowie w diecezji siedleckiej.

W 1778 r. według taryfy głów żydowskich we wsi wykazano 2 Żydów [APL, KgL, RMO, nr 432 (21593); Jop, 1998a, s. 122]. S. Jop przyjął, że w latach 1787–1790 we wsi było 19 dymów zamieszkiwanych przez 110 osób w tym 78 rzymskokatolików, 27 grekokatolików i 5 Żydów [Jop, 1998, s. 133].

Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości w Drozdówce powstała pierwsza szkoła. Była to dwuklasowa polska szkoła powszechna. W roku szkolnym 1930/1931 uczęszczało do niej 76 uczniów [Szkoły, 1933, s. 176]. Chodziły do niej dzieci z tej wsi oraz Bobryka, Jedlanki Podleśnej i połowy kolonii Orzechów [„Ziemia Włodawska”, 1928, nr 12–13, s. 11]. Szkoła we wsi istniała też po zakończeniu II wojny światowej [APL OCH, PRN we Włodawie, sygn. 99].

W lustracji z 1564 r. wymieniono 7 kmieci gospodarujących na 2,25 łana, 1 zagrodnika i młyn [SHGL, 68]. S. Jop szacował liczbę ludności wsi w 1565 r. na 39–47 osób w zależności od stosowanego mnożnika [Jop, 1998, s. 62–63, 65–66]. W drugiej połowie XVI w. ludność tej wsi wspomniany autor szacował na 47 osób [Jop, 1998, s. 71]. W rejestrze pogłównego z 1673 r. w Drozdówce wykazano 10 osób czeladzi i 58 poddanych co daje łączną liczbę 68 osób [Jop, 1998, s. 97]. W kolejnych rejestrach pogłównego podano następujące dane: w 1674 r. szlachta (1), plebs i poddani (36) – razem 37 osób, w 1676 r. szlachta (1), czeladź (6), poddani (34), razem 41 osób [Jop, 1998, s. 98–99]. W drugiej połowie XVIII w. kolejne źródła podają następujące liczby domów we wsi: 17 – 1764 r., 18 – 1775 r., 19 – 1789 r., 19 – 1790 r. [Inwentarz starostwa parczewskiego 1764; Jop, 1998, s. 125]. Spis ludności z 1787 r. przynosi bardziej szczegółowe dane i tak we wsi wykazano ogółem 83 mieszkańców w tym 78 rzymskokatolików (18 mężczyzn, 21 kobiet, 22 dzieci od 7 roku życia i 17 poniżej 7 roku życia) i 5 Żydów (1 mężczyzna, 1 kobieta, 1 dziecko powyżej 7 roku życia i 2 poniżej tego wieku) oraz 1 karczmę [Spis ludności diecezji krakowskiej z 1787 r., s. 437; Jop, 1998, s. 126, 128]. Według wykazu z 1827 r. we wsi znajdowało się 24 domy zamieszkane przez 169 osób [Tabella miast, 1827, t. 1]. W 1864 r. mieszkało tu 179 osób [APL, BKSW, sygn. 4]. W 1887 r. we wsi zamieszkiwało 353 osoby [PKSG za 1887]. Według spisu powszechnego z 1921 r. we wsi w 69 budynkach przebywało 396 osób. Deklarowały one wyznanie rzymskokatolickie – 372, prawosławne – 13 i mojżeszowe – 11 [Skorowidz miejscowości, 1924, t. 4, s. 120]. W 1943 r. we wsi żyło 437 mieszkańców [Amtliches, 1943, s. 44]. W 2021 r. we wsi mieszkało 230 osób [https://www.polskawliczbach.pl].

Zdecydowana większość mieszkańców Drozdówki na przestrzeni dziejów utrzymywała się z rolnictwa. Do czasu uwłaszczenia chłopów w 1864 r. majątki ziemskie były podzielone na dwie części: pierwszą, którą trzymali w „dzierżawie wieczystej” chłopi i drugą, stanowiącą bezpośrednio gospodarstwo dworskie, czyli folwark. Chłopi ze wsi do połowy XIX w. odrabiali swoje powinności pańszczyźniane w folwarku w Jedlance.

W 1563 r. odnotowano we wsi 7 kmieci gospodarujących na 2,25 łana ziemi oraz zagrodnika i młyn [SHGL, 68]. Taki stan rzeczy podawany był w kolejnych stuleciach, aż do połowy XVII w. [Jop, 1998, s. 80]. W wyniku wojen z połowy XVII w. doszło do spadku ludności i areału ziemi. Lustracja z 1661 r. wspomina, że w miejsce uprawianych poprzednio 2,25 łanów, obecnie gospodarowano tylko na 0,25 łana i był tu zniszczony młyn. Liczba uprawianej ziemi spadła aż o 88,8 % [Jop, 1998, s. 93, 94]. W XVIII w. postępowało dalsze zmniejszenie areału gospodarstw chłopskich. Już w połowie tego wieku nie przekraczały one pół płosy, jedynie nieliczne osiągały jedną płosę. Te półpłosowe obciążane były pańszczyzną wynoszącą zazwyczaj dwa dni w tygodniu, obowiązkiem przędzenia lnu i konopi dworskich w ilości 4–8 łokci i daniną w naturze wynoszącą korzec owsa, pół kapłona lub gęsi oraz po kilka jaj. Czynsz pieniężny płacono w wysokości od 1 do 4 zł. Do tego dochodziły coraz to nowe powinności [Szaflik, 1961, s. 76–77]. W 1782 r. poddani ze wsi Uścimów, Jedlanka, Kolechowice, Drozdówka i Rudka zostali oskarżeni przez plebana ostrowskiego księdza Jana Szumlę o nieoddawanie przez nich kościołowi dziesięciny snopowej. Pierwsza rozprawa z 20 VI 1782 r. nie przyniosła rozstrzygnięcia, podobnie jak druga z 12 V 1783 r. Wydaje się jednak, że chłopi ostatecznie zostali zmuszeni do oddania księdzu należnej mu dziesięciny [Szaflik, 1961, s. 80–81]. Na podstawie taryfy podymnego z 1790 r. S. Jop podał, że we wsi były jedne zabudowania rzemieślnicze, karczma i 18 chałup z gruntem [Jop, 1998, s. 127]. Według inwentarza starostwa parczewskiego z 1799 r. 21 gospodarzy z Drozdówki, w zamian za dzierżawioną ziemię musiało wypełniać następujące powinności pańszczyźniane: odrabiać dwa dni – od wschodu do zachodu słońca – pańszczyzny tygodniowo (posiadający woły – dni sprzężajne, pozostali – dni piesze), tzw. „bezdzionek” (dzień pracy tygodniowo w okresie od św. Wojciecha do św. Marcina), szarwark – dzień miesięcznie, dzień tłoki w folwarku w okresie żniw (tj. pracy wszystkich dorosłych domowników gospodarza, poza jedną osobą pozostawianą do opieki nad domem), odbywania według kolejki stróży w folwarku. Ponadto chłopi mieli obowiązek przywiezienia do dworu trzech wozy tzw. „drew świątecznych”, wyrabiania czterech talków konopi dworskich, jak również oddawania danin rocznych: korca owsa, koguta i 5 jaj oraz opłacania czynszu rocznego – 19 groszy (złoty liczył wówczas 30 groszy) [APR, ZDP, sygn. 12599]. W 1847 r. grunty folwarczne we wsi liczyły tylko ok. 24 morgi, przy 887 morgach będących w użytkowaniu chłopów. W 1849 r. we wsi istniało 17 gospodarstw chłopskich, zagroda chałupnika i pięć gospodarstw opuszczonych, tzw. „pustek”. Na początku lat 50. XIX w. chłopi z Drozdówki zostali oczynszowani [APL OCH, HW, sygn. 2/459].

Ukaz cara Aleksandra II z 1864 r. uwłaszczał chłopów, przekazując im na własność ziemię, którą dotychczas użytkowali. Za otrzymany grunt mieli oni zapłacić nie jego poprzednim właścicielom, ale państwu rosyjskiemu, które wzięło na siebie obowiązek rozliczenia się z dotychczasowymi właścicielami. Uwłaszczenie włączało do życia publicznego rzesze chłopów. Na jego mocy chłopi z Drozdówki otrzymali na własność 920 mórg ziemi. W oparciu o prawa z 1846 i 1864 uwłaszczono 23 gospodarstwa, będące w posiadaniu 32 właścicieli. Uwłaszczone gospodarstwa miały zróżnicowaną powierzchnię od 22 do 58 mórg (jedno miało tylko 3 morgi). Natomiast według prawa z 1864 r. uwłaszczono osadę kuźni, pastwisko (231 mórg) i drogi. Chłopi otrzymali prawa serwitutowe tylko do połowu ryb w pobliskim jeziorze [APL, ZTL, sygn. 3200].

Część mieszkańców utrzymywała się z zajęć pozarolniczych. W 1930 r. w Bobryku działał młyn W. Fajgenbauma [KAP, 1930, s. 612].

Kapliczki i krzyże przydrożne. Elementem krajobrazu kulturowego wsi są kapliczki i krzyże przydrożne, które są symbolem wiary okolicznego ludu. Były one od dawnych czasów stawiane na rozstajach dróg, na końcach wsi, czy też dla upamiętnienia ważnych wydarzeń w życiu prywatnym lub całej społeczności. Ich powszechność, nie łączyła się jednak z zapisywaniem informacji o ich istnieniu w różnego rodzaju źródłach pisanych.

*** Na przełomie czerwca i lipca 1944 r. na południe od kompleksu lasów parczewskich rozmieściły się oddziały 27 Wołyńskiej Dywizji Piechoty AK. W Drozdówce stacjonowała I kompania 3 pp.

*** W 1945 r. przewodniczącym komisji oświatowej GRN w Uścimowie był Aleksander Kuszyk, nauczyciel z Drozdówki [APL OCH, PRN we Włodawie, sygn. 99].

*** Członkiem GRN w Uścimowie w marcu 1947 r. był m.in. Jan Kondracki z Drozdówki [APL OCH, PRN we Włodawie, sygn. 19].