Zamłyniec

Patrz hasło: Sosnowica.

Nazwa oznacza miejsce położone za młynem.

Zamłyniec powstał w okręgu włodawskim powiatu radzyńskiego guberni lubelskiej, a od 1867 r. leżał w powiecie włodawskim guberni siedleckiej (w latach 1912–1915 guberni chełmskiej) [DPKP, 1867, t. 66, s. 279].

W latach 1915–1918 r. wieś znajdowała się w strefie wojskowej okupacji niemieckiej, tzw. Etappen Inspektion Armee Bug. Po odzyskaniu niepodległości przez Polskę (1919–1939) należała do powiatu włodawskiego województwa lubelskiego.

W czasie okupacji niemieckiej (1939–1944) włączono ją do powiatu chełmskiego. Od 1944 r. ponownie w powiecie włodawskim województwa lubelskiego. W 1954 r. weszła w skład powiatu parczewskiego [DzU, 1954, nr 49, poz. 241]. W latach 1975–1998 w województwie bialskopodlaskim. Potem w powiecie parczewskim województwa lubelskiego.

Gmina

Zamłyniec powstał w dominialnej gminie Lejno. Potem trafił do gminy Wola Wereszczyńska [APL, MSGL, sygn. 167]. Po utworzeniu na mocy ukazu cara Aleksandra II gmin samorządowych w Królestwie Polskim, wieś weszła w skład gminy Wola Wereszczyńska, powstałej w 1865 r. [APL, BKSW, sygn. 4], której siedzibę w 1927 r. przeniesiono do Wołoskowoli. [LDW, 1933, nr 22, poz. 181]. Po likwidacji gmin w 1954 r. wieś włączono do gromady i sołectwa Lejno (Lino) [DUWRNwL, 1954, nr 15, poz. 64]. (patrz hasło Lejno).

Według Krajowego Rejestru Urzędowego Podziału Terytorialnego Kraju (stan na 1.08.2024) Zamłyniec jest częścią wsi Lejno [https://eteryt.stat.gov.pl/].

W 1864 r. we wsi uwłaszczono następujących gospodarzy: Szpica Anton, Timoszczuk Matwiej, Demianiuk Stepan, Dzmitruk Roman, Kret Aleksander i Prokopiuk Józefat [APL, ZTL, sygn. 3315].

Brak informacji o dawnym osadnictwie z kwerendy i systematycznych badań powierzchniowych prowadzonych w ramach AZP w roku 1994 [NID, AZP obszar 73-86].

Miejscowość powstała na początku XIX wieku.

Dobra Lejno, do których należał Zamłyniec, po śmierci ostatniego z Wereszczyńskich – Leona, przeszły na własność jego zamężnych córek Teodory Wydzga i Wiktorii Liniewskiej, żony Stanisława. Po śmierci Teodory jej dobra odziedziczyły córki, Ludomilla Świeżawska i Martyna Wilczopolska. Następnie druga z nich sprzedała swoją część siostrze. Po śmierci Ludomilli, w 1829 r. majątek przeszedł na własność jej dzieci, syna Wincentego i córki Marianny Keyzorowej. Trzy lata później, w 1832 r. sprzedali oni ten majątek Józefowi Liniewskiemu. Ten ostatni był już w tym czasie właścicielem drugiej części dóbr Lejno, którą w 1819 r. otrzymał od matki Wiktorii z Wereszczyńskich Liniewskiej. Po Józefie dobra przeszły na własność syna Józefa Seweryna. W 1888 r. musiał sprzedać on cały zadłużony majątek. Nabywcą był Szloma Eusten (Entin) [APL OCH, HW, sygn. 1/15, 1/16].

Wieś należała do parafii greckokatolickiej w Lejnie. W 1880 r. zamieszkiwało tu 83 prawosławnych [APL, KPCH, sygn. 901]. Po carskim ukazie tolerancyjnym z 1905 r. zezwalającym na zgodne z prawem przyjmowanie obrządku rzymskokatolickiego, liczba prawosławnych we wsi utrzymała się na podobnym poziomie – 120 (1904) i 127 (1906) [APL, KPCH, sygn. 982, 984].

Katolicy obrządku rzymskiego zamieszkujący w Zamłyńcu są związani z parafią rzymskokatolicką pw. św. Izydora w Woli Wereszczyńskiej.

W 1864 r. mieszkało tam 20 osób [APL, BKSW, sygn. 4]. W 1887 r. we wsi w 23 domach zamieszkiwało 128 osób [PKSG za 1887, s. 41]. Według spisu powszechnego z 1921 r. w 16 budynkach przebywało 58 osób. Deklarowali oni wyznanie prawosławne – 45 i rzymskokatolickie – 13 [Skorowidz miejscowości, 1924, t. 4]. W późniejszym okresie mieszkańców wsi zaliczano do Lejna.

Zdecydowana większość mieszkańców Zamłyńca na przestrzeni dziejów utrzymywała się z rolnictwa.

Ukaz cara Aleksandra II z 1864 r. uwłaszczał chłopów, przekazując im na własność ziemię, którą dotychczas użytkowali. Za otrzymany grunt mieli oni zapłacić nie jego poprzednim właścicielom, ale państwu rosyjskiemu, które wzięło na siebie obowiązek rozliczenia się z dotychczasowymi właścicielami. Uwłaszczenie włączało do życia publicznego całe rzesze chłopów. Na jego mocy chłopi z Zamłyńca otrzymali na własność 22 morgi ziemi. W oparciu o prawa z 1864 uwłaszczono tam 6 gospodarzy. Uwłaszczone gospodarstwa miały powierzchnię ok. 1–4 morgi. Oprócz ziemi w ramach uwłaszczenia chłopi otrzymali również prawa do tzw. serwitutów pastwiskowych i leśnych, czyli bezpłatnego korzystania w określonym rozmiarze i czasie z pastwisk należących do dworu oraz otrzymywania drzewa z lasów dworskich. Mogli oni paść bydło na gruncie dworskim. Mieli prawo pobieraniu opału rocznie opału, drewna na poprawę i budowę swoich zabudowań i sprzęty gospodarcze [APL, ZTL, sygn. 3315].

Część mieszkańców zajmowała się rzemiosłem i handlem. W 1905 r. w Zamłyńcu funkcjonował sklep Franciszka Prusaka (mięso świńskie i słonina, tabaka, nafta, mąka, sól, cukier, kasza i herbata) [APL, Izba Skarbowa Siedlecka, sygn. 394, k. 168–182].

Największą atrakcją okolic Zamłyńca jest ulubione miejsce rekreacji mieszkańców Lublina i Łęcznej – czyste i piękne jezioro.

*** W nocy 27 na 28 maja 1947 r. poukraińskie zabudowania mieszkalne w Zamłyńcu zostały niemal doszczętnie spalone przez oddział Ukraińskiej Powstańczej Armii [AAN, Kancelaria Sejmu Ustawodawczego, sygn. 382].