Turno (Turno wieś i Turno osada)

Patrz hasło: Sosnowica.

Dawniej używano form: Thurna, Turna i Turno. W średniowieczu wieś występowała również pod nazwami Wola Sosnowska lub Wola Turna. Nazwy typu Wola wywodzą się od wolnizny (zwolnienie od powinności na rzecz pana feudalnego przez określony czas przeznaczony na zagospodarowanie się osadników) i były charakterystyczne dla wsi na prawie niemieckim.

W średniowieczu i XVI–XVIII wieku wieś była usytuowana na obszarze powiatu chełmskiego w ziemi chełmskiej [Ćwik, Reder, 1977, s. 29; Kołacz, Tarasiuk, 2007, s. 20]. Po III rozbiorze Rzeczypospolitej miejscowość znalazła się w zaborze austriackim w cyrkule chełmskim (Galicji Zachodniej).

Po włączeniu w 1809 r. tzw. Nowej Galicji do Księstwa Warszawskiego, w 1810 r. wieś weszła w skład powiatu włodawskiego departamentu siedleckiego [DPKW, 1811, t. 2, nr 16, s. 148]. Po powstaniu w 1815 r. Królestwa Polskiego, w wyniku reformy administracyjnej z 1816 r., znalazła się powiecie włodawskim obwodu radzyńskiego województwa podlaskiego (od 1837 r. guberni podlaskiej) [DPKP, 1816, t. 1, s. 119]. W latach 1844–1866 leżała w okręgu włodawskim powiatu radzyńskiego guberni lubelskiej, a od 1867 r. w powiecie włodawskim guberni siedleckiej (w latach 1912–1915 guberni chełmskiej) [DPKP, 1867, t. 66, s. 279]. W latach 1915–1918 r. znajdowała się w strefie wojskowej okupacji niemieckiej, tzw. Etappen Inspektion Armee Bug. Po odzyskaniu niepodległości przez Polskę (1919–1939) należała do powiatu włodawskiego województwa lubelskiego.

W czasie okupacji niemieckiej (1939–1944) włączono ją do powiatu chełmskiego. Od 1944 r. ponownie w powiecie włodawskim województwa lubelskiego. W 1959 r. weszła w skład powiatu parczewskiego [DzU, 1958, nr 76, poz. 392]. W latach 1975–1998 w województwie bialskopodlaskim, potem w powiecie parczewskim województwa lubelskiego.

Gmina

Gminy dominialne powstały na podstawie Konstytucji Księstwa Warszawskiego, dekretem księcia warszawskiego Fryderyka Augusta z 23 II 1809 r., wprowadzono gminy wiejskie, na czele których stali wójtowie, którymi zostawali z urzędu właściciele dóbr ziemskich, którzy za zgodą władz zwierzchnich mogli wyznaczać swoich zastępców. Wójtowie byli wykonawcami zarządzeń władz państwowych, opiekowali się majątkiem gminnym, czuwali nad bezpieczeństwem, porządkiem i zdrowiem mieszkańców. Pomocą wójtom w poszczególnych wsiach służyli sołtysi [DPKW, 1809, t. 1, s. 227–236]. W pierwszej połowie XIX w. miejscowość należała do gminy Turna. W jej skład wchodziły też Wołoskowola i Marianka [APL, MSGL, sygn. 167]. Po utworzeniu na mocy ukazu cara Aleksandra II gmin samorządowych w Królestwie Polskim, wieś weszła w skład gminy Turno, powstałej w 1865 r. [APL, BKSW, sygn. 4]. Kancelaria gminy Turno mieściła się w Zamołodyczach, a od 1909 r. w Sosnowicy. W 1927 r. zmieniono jej nazwę na gmina Wołoskowola. W 1933 r. utworzono gromadę Turno, w skład której weszły wieś i folwark [LDW, 1933, nr 22, poz. 181]. Po likwidacji gmin w 1954 r. wieś włączono do gromady Hola [DUWRNwL, 1954, nr 15, poz. 64]. W 1959 r. trafiła do gromady Sosnowica [DzU, 1958, nr 76, poz. 392]. Od 1973 r. wieś należy do gminy Sosnowica [DUWRNwL, 1972, nr 12, poz. 239].

Według Krajowego Rejestru Urzędowego Podziału Terytorialnego Kraju (stan na 1.08.2024) wieś nie ma części składowych [https://eteryt.stat.gov.pl/].

W 1864 r. we wsi uwłaszczono następujących gospodarzy: Kubel Sebastian, Karolczuk Roman, Karolczuk Gieorgij, Kubeluk Maksim, Biłas Anton, Kundys Iwan, Romaneczko Michaił, Makarczuk Filimon, Filipiuk Nestor, Korolczuk Jakow, Gular Anton, Korniluk Andriej, Wojtiuk Anton, Bożyk Franc, Makarczuk Michaił, Trzeciak Łuka, Weczer Semen, Rozeluk Jakow, Biłas Wasilij, Bożyk Maksym, Kubieluk Iwan, Dec Gieorgij, Szajda (Doda) Iwan, Kubieluk Michaił, Matejczuk Roman, Korolczuk Paweł, Wakuła Doda, Antoniuk Nikołaj, Matejczuk Marina, Biełas Aleksiej, Szmryk Iwan, Rogaluk Łuka i Nowaczuk Grigorij [APL, ZTL, sygn. 3291].

Turno

W trakcie systematycznych badań powierzchniowych prowadzonych w ramach AZP w roku 2003 odkryto 7 stanowisk (głównie ślady osadnicze), na których zebrano pojedyncze wytwory krzemienne z bliżej nieokreślonych pradziejów, także ułamki ceramiki naczyniowej z bliżej nieznanego wczesnego średniowiecza oraz okresu nowożytnego (XVII-XVIII w.). Z tych ostatnich okresów stanowią pozostałości po nieznanej aktywności gospodarczej, np. związanej z hodowlą, pasterstwem, gospodarką leśną, uprawą pól, a w jednym kilku przypadkach być może po siedliskach [NID, AZP obszar 71-87].

Turno-Osada

Brak informacji o dawnym osadnictwie z kwerendy i systematycznych badań powierzchniowych prowadzonych w ramach AZP w roku 2003 [NID, AZP obszar 71-87].

Wieś najprawdopodobniej istniała już w drugiej połowie XV w. W dokumencie z 1477 r. pojawia się zwrot „na Turno” [AKLS, 1887, I, s. 73]. B. Czopek uznała, że zwrot ten dotyczy położonego w niedalekim sąsiedztwie Turna [Czopek, 1988, 197]. Innego zdania jest W. Czarnecki, który za pierwszą wzmiankę o osadzie przyjmuje zapis z 1504 r., gdzie wieś ta występuje pod nazwą Wola Sosnowska, czyli Turna [KZC, 2, 120a–120av; Czarnecki, 1999, s. 34].

Wieś najprawdopodobniej była lokowana na prawie niemieckim lub w pewnym stopniu posługiwano się w niej niektórymi elementami rozwiązań prawnych charakterystycznych dla tego prawa. Świadczy o tym występowanie tej wsi pod nazwami Wola Sosnowska lub Wola Turna. Nazwy takie wywodzą się od wolnizny (zwolnienie od powinności na rzecz pana feudalnego przez określony czas przeznaczony na zagospodarowanie się osadników) i były charakterystyczne dla wsi na prawie niemieckim.

Wieś Wola Turna należała do rodziny Sosnowskich, która wywodziła się najprawdopodobniej spośród dawnego bojarstwa ziemi chełmskiej. Możemy przypuszczać, że okolice tej osady znajdowały się w ich posiadaniu jeszcze przed przejściem tych obszarów we władanie Polski. Pierwszym, znanym przedstawicielem tej rodziny występującym w źródłach jest Stańko z Sosnowicy. Pojawia się on po raz pierwszy w roku 1440 w sporze jaki toczył z Hrynczem synem Chodora, mieszczaninem z Brześcia [KZC, 2, 43v]. W drugiej połowie XV w. do dziedziczenia dochodzą jego potomkowie: Chwedor, Jonasz i Herchory (Jerzy) Sosnowscy [AGAD, ASK, I, 37, 241v; Kołacz, Tarasiuk, 2007, s. 28–30], którzy otrzymali również swoje działy w Woli Turnej. W 1516 r. część dziedzictwa Herchorego w Woli Turnej odkupił jego brat Chwedor [APR, ZDP, 21242, k. 179].

Przedstawiciele tej rodziny odgrywają już pod koniec XV w. znaczącą rolę nie tylko w obrębie sąsiadujących włości, ale także całej ziemi chełmskiej, a nawet Królestwa Polskiego. Jeden z synów Stańki Sosnowskiego – Iwaszko był na przełomie wieków pisarzem króla Aleksandra Jagiellończyka [AVAK, t. XIX, s. 356]. W 1504 r. został przez tego władcę mianowany na stanowisko władyki chełmskiego i przybrał imię Jonasz [AVAK, t. XIX, s. 356; Gil, 1999, s. 88]. Pełnił ten urząd do 1508 r., kiedy Zygmunt Stary dokonał zmiany i odwoławszy Jonasza uczynił władyką chełmskim Filareta Obłaźnickiego. Po kilku jednak latach w 1533 r. Sosnowski zostaje ponownie władyką chełmskim i piastuje ten urząd do swojej śmierci w 1543 r. W tym czasie udało mu się wyjednać u Zygmunta Starego potwierdzenie przywileju budzińskiego z 1443 r. zrównującego Cerkiew prawosławną z Kościołem katolickim [AVAK, t. XIX, s. 89–91]. Istnieją przypuszczenia, że następnym władyką chełmskim mógł być jego syn Michał Sosnowski [Kołacz, Tarasiuk, 2007, 30]. Natomiast drugi z synów Stańki – Herchory Sosnowski, nie tylko zmienił wyznanie na katolickie i przyjął imię Jerzego, ale także został duchownym. W 1518 r. biskup Jakub Buczacki mianował go kanonikiem chełmskim [KZC, 2, 163–164v, 328; Kołacz, Tarasiuk, 2007, s. 30].

Po śmierci Jonasza Sosnowskiego jego majątek uległ znacznemu rozdrobnieniu na skutek działów, które otrzymali jego synowie. Jego dobra także w Turnie zostały podzielone pomiędzy czterech synów: Konstantego, Hurkę, Michała i Eustachego. Podział przeprowadzono w 1549 r., cztery lata po śmierci ojca. Konstanty i Hurko otrzymali po sześć dworzyszcz (po trzy w każdej wsi), karczmę i część młyna w Sosnowicy oraz barcie w borach Pyszniowskim i Chomieńskim. Natomiast Michał i Eustachy otrzymali jednego kmiecia w Sosnowicy, pięciu kmieci i trzech zagrodników w Orzechowie, a także młyn i pszczoły w borze Masznowskim, Opatkowskim i Okunkowskim.

Równolegle część dóbr w Turnie należała także do Denisa Sosnowskiego, który prawdopodobnie był kolejnym synem Stańki. W późniejszych źródłach występuje on jako brat Jerzego. Po jego śmierci dobra te przeszły częściowo na Łukasza Bielskiego, który odziedziczył je po swojej ciotce Annie Okuskównie Bielskiej, córce Okuski Bielskiego i Marianny Sosnowskiej. Druga połowa XVI wieku przyniosła dalsze rozdrobnienie majątku. Po śmierci Hurki Sosnowskiego w 1554 r. dobrami zarządzała jego wdowa Chwiedka wraz z synami Dobratynem i Iwanem. W 1556 r. synowie uzyskali już własne działy i występowali samodzielnie przed sądami. Wyjątkiem był Hieronym, który prawdopodobnie pozostawał we wspólnym dziale z Iwanem. W latach sześćdziesiątych XVI wieku nastąpił kolejny podział dóbr pomiędzy syna Denisa – Andrzeja Sosnowskiego – oraz spadkobierców Łukasza Bielskiego: Fryderyka Wietrzyńskiego, Jana Horodeńskiego, Annę Bielecką i Anastazję Stawską. Rozdrobnienie majątku powodowało liczne spory dotyczące korzystania z lasów i jezior. Sprawy te zostały uregulowane w latach 1577 i 1579 przed sądem, gdzie wystąpili synowie Jonasza Sosnowskiego z jednej strony oraz dziedzice Denisa i Łukasza Bielskiego z drugiej. Pod koniec XVI wieku Konstanty Sosnowski dokonał kolejnego podziału dóbr w 1581 r., przekazując je swoim synom: Janowi zwanemu Iwanem, Eustachemu i Mikołajowi. Z kolei synowie Michała Sosnowskiego – Mikołaj i Dobratyn – również uzyskali własne działy w Sosnowicy.

W XVII wieku ród Sosnowskich pozostawał nadal głównym właścicielem wsi Turno. Z tej linii wywodził się Bogdan Sosnowski, syn Iwana Feciałowicza Sosnowskiego, który był aktywny w licznych sprawach majątkowych. Z jego potomstwa największą rolę odegrał Andrzej Sosnowski, który w 1624 r. został poborcą podatkowym ziemi chełmskiej. Funkcję tę pełnił wspólnie z Janem Mikołajem Daniłowiczem. Synami Andrzeja byli Aleksander, Jan i Andrzej. Z tej linii wywodził się także Oktawian Sosnowski, który w latach 1661–1664 pełnił funkcję poborcy podatkowego. W 1662 r. otrzymał także urząd miecznika bracławskiego. Uczestniczył w walkach z powstaniem Chmielnickiego i brał udział w bitwie pod Beresteczkiem. Z małżeństwa Oktawiana z Katarzyną Zamiechowską urodzili się synowie Paweł, Marcin i Albrecht. Paweł był generałem wojsk cudzoziemskiego autoramentu litewskiego i pełnił urząd skarbnika chełmskiego w latach 1760–1765. Marcin odziedziczył dobra sosnowickie, natomiast Albrecht pełnił urząd miecznika ziemi chełmskiej.

Z linii Marcina wywodził się Józef Sosnowski, który odziedziczył Turno. Był on najwybitniejszym przedstawicielem rodu. Karierę rozpoczął jako sekretarz w kancelarii hetmana wielkiego litewskiego Stanisława Denhoffa, a następnie został rotmistrzem pułku buławy wielkiej litewskiej. Później wszedł w krąg klienteli hetmana Ludwika Pocieja. Józef Sosnowski odgrywał także znaczącą rolę w życiu politycznym Rzeczypospolitej. Był posłem na sejm oraz deputatem do Trybunału Litewskiego. W 1754 r. objął urząd pisarza wielkiego litewskiego, a następnie starosty brzeskiego. W 1771 r. został mianowany wojewodą smoleńskim. Po pierwszym rozbiorze Polski otrzymał buławę polną litewską. Zgromadził znaczny majątek ziemski obejmujący m.in. Turno. Jego działalność gospodarcza była bardzo rozległa. Należał do grona założycieli Kompanii Manufaktur Wełnianych w 1766 r. Dochody czerpał zarówno z urzędów, jak i z licznych dzierżaw i inwestycji finansowych. Józef Sosnowski był żonaty z Teklą Zenowiczówną, starościanką sznitowską. Z małżeństwa tego urodziły się dwie córki: Katarzyna i Ludwika. Katarzyna wyszła za Józefa Wincentego Platera, natomiast Ludwika poślubiła księcia Józefa Lubomirskiego. Po śmierci Józefa Sosnowskiego w 1783 r. Turno wraz z dobrami sosnowieckimi przeszło w ręce jego żony Tekli Zenowiczowej [Kołacz, Tarasiuk 2007, s. 23–46].

Dobra ziemskie Sosnowica, do których należało Turno, w 1802 r. od spadkobierczyń swojego kuzyna, też Józefa Sosnowskiego, tj. Katarzyny z Sosnowskich Platerowej i Ludwiki z Sosnowskich Potockiej nabył Józef Sosnowski. Po jego śmierci spadek w 1823 r. przejęły jego dzieci: Tekla, Joanna i Stanisław Stefan. W 1824 r. Tekla sprzedała swoją część, przyszłemu jej mężowi Janowi Niepokojczyckiemu. Po kilku latach, w 1832 r. dokonano podziału majątku na trzy odrębne części, pomiędzy Janem Niepokojczyckim, Joanną z Sosnowskich, wówczas już po mężu Skarszewską i Stanisławem Sosnowskim. Majątek Turno stał się własnością Joanny Skarszewskiej, potem po drugim mężu Krassuskiej. W 1845 r. majątek odkupił od niej Antoni Zembrzuski. Po nim, w 1871 r., odziedziczyły go jego dzieci: Antonina Radawicka, Eleonora Bogusławska, Kazimierz, Michalina, Aleksander, Feliks, Jan i Waleria. W 1878 r. dobra kupił Ksawery Bielski. W 1895 ich właścicielem został Feliks Milżecki. W 1896 r. sprzedał on majątek Aleksemu von Gerszelmanowi. W 1905 r. stał się on własnością Pelagii ze Strzałkowskich Janowskiej. W 1912 r. kupili go Nuchim Ader i Szija Berger. W 1921 r. Turno nabył Tomasz Potocki, a w 1937 r. stało się własnością Towarzystwa Kredytowego Ziemskiego w Warszawie [APL OCH, HW, sygn. 1/22, 2/599, 2/600].

Na przełomie średniowiecza i czasów nowożytnych wieś była zamieszkana przez ludność ruską wyznania prawosławnego. Wejście tych obszarów w obręb państwa polskiego w dobie panowania Jagiellonów nie przyniosło znaczących zmian pod względem etnicznym. W początkach XVI stulecia zamieszkująca Wolę Turną ludność chłopska była pochodzenia ruskiego i wyznawała prawosławie. Tereny te nie zostały objęte migracją ludności z obszarów sąsiedniej Lubelszczyzny ze względu na ich małą atrakcyjność dla rozwoju rolnictwa [Kołacz, Tarasiuk, 2007, s. 23, 60–62; Kołacz-Chmiel, 2009, s. 35–36]. Nie doszło tutaj również do znaczących zmian pod względem wyznaniowym. Ludność chłopska bardzo niechętnie odnosiła się do konwersji na katolicyzm. Miało na to wpływ zapewne przywiązanie do tradycji i dawnych obrządków związanych z wiarą prawosławną, ale przede wszystkim brak kontaktów z religią katolicką i przedstawicielami tego wyznania. Trochę inaczej sprawa wyglądała w przypadku właścicieli ziemskich, wśród których kontakty z wyznawcami katolicyzmu, zwłaszcza przedstawicielami szlachty polskiej z czasem doprowadził do przenikania wpływów kultury zachodniej. Zaowocowało to przejmowaniem przez część tej rodziny wyznania katolickiego. Przedstawicielem takiej postawy jest jeden z synów Stańki – Herchory Sosnowski. Nie tylko zmienił on wyznanie na katolickie i przyjął imię Jerzego, ale także został duchownym. W 1518 r. został mianowany przez biskupa Jakuba Buczackiego kanonikiem chełmskim [KZC, 2, 163–164v, 328; Kołacz, Tarasiuk, 2007, s. 30]. Niecała rodzina przyjmowała wyznanie katolickie, znaczna jej część pozostawała przy prawosławiu, co nie przeszkadzało im w robieniu kariery zarówno w lokalnej hierarchii urzędniczej, jaki i na dworze królewskim. Przykładem jest tu drugi z synów Stańki – Iwaszko, który był pisarzem, przy królu Aleksandrze i wieloletnim władyką chełmskim [AVAK, t. XIX, s. 356; Gil, 1999, s. 88]. Rodziło to spory w obrębie rodziny, jak choćby ten dotyczący chrztu (w obrządku katolickim lub prawosławnym) Andrzeja, syna ich siostry Małgorzaty, żony Fiodora Wereszczyńskiego [Kołacz, Tarasiuk, 2007, s. 30].

Mieszkańcy Turna uczęszczali zapewne do pobliskiej cerkwi w Sosnowicy, której istnienie jest potwierdzone od 1510 r. [ASK, I, 37, 241v; Gil, 1999, s. 234]. Przypuszczać jednak można, że świątynia mogła istnieć nieco wcześniej. Jednocześnie w XVI wieku miejscowość należała do okręgu parafialnego kościoła rzymskokatolickiego w Sawinie. Według rejestru z 1564 r. w skład parafii w Sawinie wchodziły m.in. Lejno, Pieszowola, Stary Orzechów, Nowy Orzechów oraz Turno [AGAD, ASK, dz. I, RPC, sygn. 36, k. 175–176; ŹD, t. XVIII, s. 181–183].

Jednocześnie ludność zamieszkująca ten region w znacznej części należała do wspólnoty obrządku wschodniego. Po zawarciu unii brzeskiej w 1596 r. miejscowa cerkiew prawosławna została włączona do struktur Kościoła unickiego. W XVII i XVIII wieku mieszkańcy Turna należeli do parafii unickiej w Sosnowicy, która funkcjonowała w strukturze diecezji chełmskiej i należała do protopopii lubelskiej [APL, CHKGK, sygn. 110, k. 375].

W wizytacji z 1761 r. Turno zostało wymienione wśród wsi należących do tej parafii obok Sosnowicy, Górek, Olchówki, Nowego Orzechowa oraz Starego Orzechowa [APL, CHKGK, sygn. 110, k. 375]. Oznacza to, że w XVIII wieku życie religijne mieszkańców wsi było związane przede wszystkim z cerkwią w Sosnowicy.

Wieś należała do parafii greckokatolickiej w Sosnowicy. W 1818 r. we wsi mieszkało 362 unitów [APL, CHKGK, sygn. 480]. W 1875 r. zlikwidowano to wyznanie, zmuszając wiernych do przyjęcia prawosławia. W 1880 r. zamieszkiwało tu 330 prawosławnych [APL, KPCH, sygn. 901]. Po carskim ukazie tolerancyjnym z 1905 r. zezwalającym na zgodne z prawem przyjmowanie obrządku rzymskokatolickiego, liczba prawosławnych we wsi spadła z 414 (1904) do 389 (1906) [APL, KPCH, sygn. 982, 984]. Na przełomie czerwca i lipca 1946 r. w ramach przymusowej deportacji ludności ukraińskiej do Związku Sowieckiego z Turna wysiedlono, według danych ze Starostwa Powiatowego we Włodawie, 44 rodziny (152 osoby) [APL OCH, Starostwo Powiatowe we Włodawie, sygn. 73]. Część osób pochodzenia ukraińskiego pozostała we wsi dzięki przejściu na katolicyzm. Według danych parafii w Sosnowicy w latach 1944–1946 uczyniło tak 33 mieszkańców Turna [APRwSosnowicy, Liber Conversorum parochia sosnovicensis].

Katolicy obrządku rzymskiego zamieszkujący w Turnie byli (i są nadal) związani z parafią rzymskokatolicką Trójcy Świętej w Sosnowicy. W 1860 r. we wsi było tylko 20 jej wiernych [APR, ZDP, sygn. 15296]. W „Liber Conversorum” (księdze konwersji) parafii sosnowickiej znajdujemy zapisy o przejściach z prawosławia na katolicyzm. W latach 1905–1908 we wsi uczyniło to 19 osób [APRwSosnowicy, Liber Conversorum parochia sosnovicensis].

W 1939 r. we wsi funkcjonowała szkoła powszechna. Uczyło się w niej 49 dzieci, w tym 19 katolików i 30 prawosławnych. W 1940 r. powstała szkoła ukraińska, do której uczęszczało 36 dzieci [Wawryniuk, Gołoś, 2009, s. 101].

Według wizytacji biskupa chełmskiego i bełskiego Maksymiliana Ryłły z 1761 r. w parafii znajdowało się około 200 osób „sposobnych do spowiedzi”, czyli dorosłych wiernych objętych obowiązkiem spowiedzi wielkanocnej [APL, CHKGK, sygn. 110, k. 375]. Kolejna wizytacja z 1788 r. wskazuje na znacznie większą liczbę ludności. W parafii odnotowano około 200 osad (gospodarstw) oraz około 800 osób zdolnych do spowiedzi [APL, CHKGK, sygn. 479, k. 4]. Mieszkańcy Turna byli wliczeni w te zestawienia jako część ludności parafii sosnowickiej.

Według wykazu z 1827 r. we wsi znajdowało się 56 domów zamieszkanych przez 260 osób [Tabella miast, 1827, t. 2, s. 244]. W 1864 r. mieszkało tam 228 osób [APL, BKSW, sygn. 4]. W 1887 r. we wsi w 38 domach przebywało 240 osób [PKSG za 1887, s. 104]. Według spisu powszechnego z 1921 r. we wsi i folwarku w 55 budynkach zamieszkiwało 295 osób. Deklarowali oni wyznanie prawosławne – 177, rzymskokatolickie – 96 i mojżeszowe – 22 [Skorowidz miejscowości, 1924, t. 4]. W 1943 r. we wsi żyło 305 mieszkańców [Amtliches, 1943, s. 39]. W 2021 r. we wsi mieszkało 161 osób [https://www.polskawliczbach.pl].

Obszary, na których powstała wieś Wola Turna w średniowieczu przez długi czas były mało atrakcyjne dla osadnictwa. Wpływ miała na to sytuacja polityczna. Ziemie te stanowiły pole rywalizacji pomiędzy Rusią, Polską, Litwą i Węgrami, a także nękane były najazdami Mongołów [Kołacz, Tarasiuk, 2007, s. 15–22]. Ponadto obszary te charakteryzowały się mało urodzajnymi i ciężkimi w uprawie glebami, dużym zabagnieniem i zalesieniem [Kołacz, Tarasiuk, 2007, 23]. Z tego powodu zostały one stosunkowo późno objęte akcją osadniczą. Dopiero stabilizacja polityczna i przyłączenie tych ziem do Polski po 1387 r. przyczyniło się do wzrostu zainteresowania tymi obszarami. Nie bez znaczenia było zapewne także nasycenie osadnictwem terenów bardziej atrakcyjnym w tym regionie [Czarnecki, 1997, s. 9–63].

W drugiej połowie XVI wieku wprowadzono regulacje dotyczące użytkowania zasobów należących do kompleksu dóbr sosnowickich, w tym także do wsi Turno. Ustalenia te przeprowadzono w latach 1577–1579 i obejmowały m.in. zasady korzystania z lasów, barci oraz zbiorników wodnych [APL, KZC-zap., sygn. 6, k. 10–11; sygn. 7, k. 33v–42]. W gospodarce tych dóbr istotną rolę odgrywało bartnictwo. W wyniku wprowadzonych regulacji ustalono, że barcie należą do właściciela gruntu, na którym się znajdują, a ich bezprawne użytkowanie zagrożone było wysoką karą pieniężną [APL, KZC-zap., sygn. 7, k. 36]. Wprowadzono także przepisy chroniące roje pszczele [APL, KZC-zap., sygn. 3, k. 86v]. Ważnym elementem gospodarki była również gospodarka wodna i rybacka. W drugiej połowie XVI wieku przeprowadzono podział jezior i stawów należących do właścicieli dóbr sosnowickich oraz sąsiednich miejscowości, wprowadzając zasady prowadzenia połowów przy użyciu niewodów oraz wspólnego utrzymywania sprzętu rybackiego [APL, KZC-zap., sygn. 7, k. 36v–41v]. Jednocześnie określono zasady naprawy grobli przy stawach i urządzeniach wodnych [APL, KZC-zap., sygn. 6, k. 10v].

Gospodarka wsi Turno była więc powiązana z funkcjonowaniem całego majątku sosnowickiego i opierała się przede wszystkim na wykorzystaniu zasobów leśnych oraz wodnych, które stanowiły ważny element lokalnej działalności gospodarczej [Kołacz, Tarasiuk, 2007, 49–59].

Do czasu uwłaszczenia chłopów w 1864 r. majątki ziemskie były podzielone na dwie części: pierwszą, którą trzymali w „dzierżawie wieczystej” chłopi i drugą, stanowiącą bezpośrednio gospodarstwo dworskie, czyli folwark. Chłopi z tej wsi odrabiali swoje powinności pańszczyźniane w folwarku w Turnie.

Ukaz cara Aleksandra II z 1864 r. uwłaszczał chłopów, przekazując im na własność ziemię, którą dotychczas użytkowali. Za otrzymany grunt mieli oni zapłacić nie jego poprzednim właścicielom, ale państwu rosyjskiemu, które wzięło na siebie obowiązek rozliczenia się z dotychczasowymi właścicielami. Uwłaszczenie włączało do życia publicznego całe rzesze chłopów. Na jego mocy chłopi z Turno otrzymali na własność 888 mórg ziemi. W oparciu o prawa z 1846 i 1864 uwłaszczono tam 28 gospodarzy. Uwłaszczone gospodarstwa miały zróżnicowaną powierzchnię, od 22 do 27 mórg. Oprócz ziemi w ramach uwłaszczenia chłopi otrzymali również prawa do tzw. serwitutów pastwiskowych [APL, ZTL, sygn. 3291].

Część mieszkańców zajmowała się rzemiosłem i handlem. W 1905 r. w Turnie działał sklep Icka Frajzegera [APL, Izba Skarbowa Siedlecka, sygn. 394, k. 168–182]. Po wysiedleniu ludności ukraińskiej i spaleniu wsi w 1947 r. utworzono na gruntach poukraińskich Państwowe Gospodarstwo Rolne Turno. Dla pracowników PGR wybudowano osiedle mieszkaniowe [Jadczak, 2003, s. 83].

*** W lipcu 1947 r. zabudowania wsi zostały spalone przez Ukraińską Powstańczą Armię [Jadczak, 2003, s. 83].