Choroszczynka

Patrz hasło: Tuczna.

Nazwa w obecnej postaci utrwaliła się na dobre dopiero w XIX w. Wcześniej używano zazwyczaj formy Koroszczynka. Nazwę wsi językoznawcy wywodzą zazwyczaj od staropolskiego słowa chroszcz/chrost, którym określano często występującą roślinę łąkową, zwaną obecnie szelężnikiem, ewentualnie chrust/chrost oznaczającego zarośla (zwłaszcza wycięte) lub suche gałęzie [NMP, 1997, t. 2, s. 72]. Biorąc jednak pod uwagę pierwotne brzmienie nazwy, bardziej prawdopodobnym wydaje się, że ma ona podobne pochodzenie, jak w przypadku Koroszczyna i nawiązuje do nazwy osobowej Korostij lub ukraińskiego gwarowego słowa korost, czyli korzenie na polu [patrz: Koroszczyn – Nazwa, przynależność administracyjna]. W księgach hipotecznych w XIX w. stosowano zapis – Horoszczynka.

Ziemie, na których powstała Choroszczynka, położone były na terenie Wielkiego Księstwa Litewskiego. Początkowo w bardzo rozległym województwie trockim, a od 1513 r. w powiecie brzeskim utworzonego wówczas województwa podlaskiego. W roku 1566 znalazły się w powiecie brzeskim nowo utworzonego województwa brzesko-litewskiego ze stolicą w Brześciu [Maroszek, 2013, s. 15–139; Wawrzyńczyk, 1951, s. 14–37]. Tuż po zawarciu unii lubelskiej, w roku 1569, m. in. Choroszczynka na krótko znalazła się pod jurysdykcją Korony, bowiem król Zygmunt August, rozgniewany niechętną postawą wobec unii Eustachego Wołłowicza starosty brzeskiego i wohyńskiego, przyłączył starostwo wohyńskie (do którego należała także Choroszczynka) do koronnego województwa podlaskiego i przekazał staroście radomskiemu Janowi Tarło. Była to jednak sytuacja przejściowa, bowiem wkrótce Wołłowicz wrócił do łask, Tarło zrzekł się tego nadania na jego rzecz, a tereny te powróciły do województwa brzesko-litewskiego Wielkiego Księstwa Litewskiego [Lustracja woj. podlaskiego 1570, s. 10]. Po III rozbiorze Rzeczypospolitej miejscowość znalazła się w zaborze austriackim w cyrkule bialskim (Galicji Zachodniej).

Po włączeniu w 1809 r. tzw. Nowej Galicji do Księstwa Warszawskiego, w 1810 r. weszła w skład powiatu bialskiego departamentu siedleckiego [DPKW, 1811, t. 2, nr 16, s. 148]. Po powstaniu w 1815 r. Królestwa Polskiego, w wyniku reformy administracyjnej z 1816 r., znalazła się powiecie bialskim obwodu bialskiego województwa podlaskiego (od 1837 r. guberni podlaskiej) [DPKP, 1816, t. 1, s. 119]. W latach 1844–1866 leżała w okręgu bialskim powiatu bialskiego guberni lubelskiej, a od 1867 r. w powiecie bialskim guberni siedleckiej (w latach 1912–1915 guberni chełmskiej) [DPKP, 1867, t. 66, s. 279].

W latach 1915–1918 r. znajdowała się w strefie wojskowej okupacji niemieckiej, tzw. Etappen Inspektion Armee Bug. Po odzyskaniu niepodległości przez Polskę należała do powiatu bialskiego województwa lubelskiego. W latach 1975–1998 w województwie bialskopodlaskim, potem w powiecie bialskim województwa lubelskiego.

Gmina

Gminy dominialne powstały na mocy Konstytucji Księstwa Warszawskiego. Według ustawy z 1809 r. na ich czele stali wójtowie, którymi z urzędu zostawali właściciele dóbr ziemskich, którzy za zgodą władz zwierzchnich mogli wyznaczać swoich zastępców. Wójtowie byli wykonawcami zarządzeń władz państwowych, opiekowali się majątkiem gminnym, czuwali nad bezpieczeństwem, porządkiem i zdrowiem mieszkańców. Pomocą wójtom w poszczególnych wsiach służyli sołtysi [DPKW, 1809, t. 1, s. 227–236]. W pierwszej połowie XIX w. wieś należała do gminy Choroszczynka [APL, MSGL, sygn. 167]. Po utworzeniu na mocy ukazu cara Aleksandra II gmin samorządowych w Królestwie Polskim, w 1865 r. wieś weszła w skład gminy Połoski, której nazwę zmieniono później na Piszczac [APL, BKSW, sygn. 3]. W 1933 r. utworzono w niej gromadę Choroszczynka [LDW, 1933, nr 22, poz. 181]. Po likwidacji gmin w 1954 r. wieś weszła w skład gromady Dąbrowica Duża [DUWRNwL, 1954, nr 15, poz. 64]. W 1960 r. wieś po likwidacji tej gromady włączono do gromady Połoski [DUWRNwL, 1959, nr 9, poz. 63]. W 1962 r. zlikwidowano i tę gromadę a Choroszczynkę włączono do gromady Tuczna [DUWRNwL, 1961, nr 11, poz. 84]. Od 1973 r. wieś należy do gminy Tuczna [DUWRNwL, 1972, nr 12, poz. 239].

Według Krajowego Rejestru Urzędowego Podziału Terytorialnego Kraju (stan na 1.12.2024) częściami wsi są: Folwark, Grabina, Hołubka, Widły i Zalaski [https://eteryt.stat.gov.pl/].

W połowie XIX w. we wsi posługiwano się nazwami terenowymi: Bachon, Brod, Bór, Dołhe, Dziechciarka, Grabarka, Haj, Hłynoczki, Hniły Lisek, Hrabina, Hruda, Hwojka, Kołowroteć, Kołubka, Kruhlik, Kucza Szersze, Kucza Węższe, Kut, Lisek, Łoza Szersza, Łoza Węższa, Łozka, Łóżka, Łyse, Maczówka, Makowe, Moskiewskie, Młyniec, Naddatki, Ogród, Pasycia, Rzeczka, Sełyska, Siedziczka, Sławeckie, Stujło, Terech, Wyczus, Wydły, Wyżar, Zasile i Za Dziechciarką [APL OR, HBP, sygn. 228].

Rewizja starostwa brzeskiego z 1566 roku wymienia w Choroszczynce m. in. następujących mieszkańców:Terech Kuszekowicz; Wojtko i Stas Mazurko; Charyton, Prokop, Sac i Hoc Gołubiec; Roman Koźlicz; Senko Bobeszko; Wasyl Matenia; Martyn Kuchta; Paszko i Panas Prichoży; Jan Jeruzelski; Martyn Dupel; Jan Wydziebło; Janko Żegabło; Jacko Bajczyc; Chwedko i Hacko Gołowenko; Marko Szuryn, Stanisław Stopka; Lenor Gruzał; Iwaszko Dołgopolenia; Petro Witorożec [DMAMJ, s. 366–367].

W inwentarzu z roku 1687 odnotowani jako gospodarze w Choroszczynce są m.in: Maksym Wasiluk, Iwan Michaleszuk, Marcin Kaczuk, Iwan Koblik, Jan Kowal, Iwan Stasik, Laszko Buraczyk, Warzync Golczuk, Warzync Zygadlik, Oleksa Szutyk, Jakub Zborowski, Siemion Krolczuk, Wasko Lewczuk, Dumna (wdowa), Fes Antonik, Stepan Marciuk, Kazimierz Grabowski, Fes Dygawołczuk, Fedor Siekierka, Iwan Kunaszuk, Andrzej Znoik, Tymosz Hołowienka, Stanisław Litwin, Roman Dmitruk, Kazimierz Dutkiewicz, Dawid Szeleszczuk, Paweł Lisiczuk, Choma Zatuła, Saj Tereszuk, Choma Hrybko. Po kilku gospodarzy nosiło nazwiska: Bebczuk, Cudny, Giluk, Bokiniec, Kowalik, Dobryniec, Stepaniuk, Stopka, Świereduk, Terluczek, Wawrzyszuk, Weremczuk [AGAD, AWR, dz. XXV, sygn. 1679, s. 7–9].

W 1810 r. w Choroszczynce gospodarstwa posiadali: Iwan Kukawski, Andrzej Semeniuk, Stepan Miśko, Kościuk Bojarczuk, Iwan Kukawka, Hryć Szmytko, Wasylicha Bebkowa, Kościuk Sołodusza, Naum Koblewski, Hryć Swirydiuk, Iwan Tymoszuk, Michał Meleszko, Antoni Wasilewski, Oleksa Bebczuk, Neścior Dawidiuk, Chweś Meleszko, Demko Dawidiuk, Macko Kowalewski, Iwan Juchimiuk, Daniło Juchimiuk, Jan Jasniczuk, Greś Bebkiewicz, Prokop Nazaruk, Iwanicha Martyniukowa, Chwedor Radecki, Hryć Radecki, Wasyl Kowalewski, Hapa Bazarukowa, Andrzej Jasińczuk, Michał Siekierzyński, Antoni Jasińczuk, Małydej Bebko, Iwan Zielnicki, Gmiter Bebkiewicz, Ułas Churycz, Michał Cudny, Jakub Bebko, Roman Koropacki, Taras Weremczuk, Mikita Juchimiuk, Iwan Kukawka, Kiryło Stasiuk, Michałko Jaseńczuk, Kałych Andrybora, Paweł Bebkiewicz, Mikołaj Bebkiewicz, Karp Bebkiewicz, Marcin Żygudło, Józef Bebkiewicz, Tymosz Zieliński, Roman Bebkiewicz, Chwedor Chuzaniuk, Łukasz Niczyporuk, Ostap Semeniuk, Onufry Kaliszuk, Wasil Kaliszuk, Józwo Bartoszewski, Ignat Kuzmiczuk, Bartosz Bebko, Stepan Chotkowski, Iwan Andybora, Macko Bebko, Jurko Weremczuk, Stepanicha Chazaniukowa, Iwan Sołodusza, Demko Weremczuk, Stach Kamiński, Józef Kamiński, Artem Chwesiuk, Semen Koblewski, Bartosz Koblewski, Wasil Chazaniuk, Mateusz Bebkiewicz, Jakub Bebkiewicz, Szymko Stanczuk, Stepan Kropiczuk, Iwan Bayko, Jakub Kuzmiczuk, Chwedor Juchymiuk, Stach Zborowski, Chazaniuk, Paweł Cudny i Onyśko Chazaniuk [APR, ZDP, sygn. 13008].

W 1864 r. we wsi uwłaszczono następujących gospodarzy: Dmitrij Kukawskij, Jan Bartoszewskij, Martyn Weremczuk, Stiepan Bebkiewicz, Wasil Kukawskij, Andriej Zielinskij, Semen Kuźmicz, Semen Bebkiewicz, Wasilij Miedwied, Masin Cudnyj, Iwan Bojarczuk, Andriej Koblewskij, Onufrij Maleszko, Mikita Radieckij, Jakow Stopka, Józef Stasiuk, Maksim Kukawka, Chazanicha, Iwan Dzwonkowskij, Jakow Ostapczuk, Iwan Bartoszewskij, Antonij Kondrackij, Tomasz Zilinskij, Roman Samojmok, Josif Litwiniuk, Grigorij Kowalczuk, Wasilij Semeniuk, Jakow Pastuch, Semen Kuzmienczuk, Aksenija Samojłykowa, Semen Bojarczuk, Mojsiej Mieleszko, Iwan Grabarczuk, Jakow Sołoduta, Wasilij Bożik [APL, ZTL, sygn. 7].

W trakcie systematycznych badań powierzchniowych w ramach AZP w roku 1999 odkryto 13 stanowisk. Za najstarsze znalezisko uznano wiórek krzemienny stanowiący ślad osadniczy z mezolitu (kultura janisławicka; Bienia 2003, 32). Na podstawie zebranych fragmentów ceramiki naczyniowej, wyróżniono głównie ślady osadnicze z wczesnego średniowiecza (w zakresie XII-XIV w.). W miejscu obecnej zabudowy zaobserwowano ułamki naczyń datowane na XVIII-XX w. Ponadto z kilku stanowisk nie określono chronologii nielicznych niecharakterystycznych wytworów krzemiennych i ułamków naczyń [NID, AZP obszar 63-89].

Choroszczynkę (w brzmieniu Koroszczynka) wymienia inwentarz starostwa brzeskiego z roku 1566 [por. DMAMJ, s. 366–367].

Choroszczynka należała do dóbr królewskich (hospodarskich). W ramach starostwa brzeskiego, wchodziła w skład tzw. włości piszczackiej i wójtostwa dąbrowickiego [Por. DMAMJ, s. 363–368]. Po roku 1589, kiedy dobra monarsze w województwie brzeskim przekształcono w tzw. ekonomie i podzielono na klucze, należała do klucza kijowieckiego, zaś od lat 70. XVIII w. do klucza trojanowskiego [szerzej patrz: Kijowiec – Właściciele; Trojanów – Właściciele].

Dobra królewskie były przez lata dzierżawione. W 1794 r. król Stanisław August Poniatowski nadał klucz trojanowski (Bokinka Królewska, Choroszczynka, Dąbrowica Wielka i Połoski), niezgodnie z obowiązującym prawem, w dożywotnie posiadanie Janowi Hornowskiemu [APR, ZDP, sygn. 21763]. Nadania tego nie zaakceptowały zaborcze władze austriackie, które w 1803 r. wydzierżawiły klucz na sześć lat Józefowi Dunowskiemu. W tym czasie, 21 marca 1809 r. władze austriackie sprzedały te dobra narodowe. Klucz trojanowski na publicznej licytacji kupił Samuel Tupalski [APR, ZDP, sygn. 13008]. Ten jednak w 1810 r. złożył oficjalne oświadczenie, że „nie dla mnie, nie dla moich sukcesorów, ale jedynie całe to kupna nabycie przez przyjaźń dla ks. Aleksandra Sapiehy (…) uczyniłem”. Stąd też wsie Choroszczynka i Bokinka Królewska stały się własnością Sapiehy już w 1809 r. [APL OCH, HW, sygn. 4/43]. Po jego śmierci w 1812 r. wieś stała się własnością dzieci Aleksandra: Leona i Anny Zofii (później żony Adama Jerzego Czartoryskiego). W 1835 r. część należąca do Leona została skonfiskowana na rzecz skarbu publicznego Królestwa Polskiego na mocy postanowienia Rady Administracyjnej Królestwa Polskiego w sprawie konfiskaty dóbr pozostających na emigracji byłych powstańców listopadowych. W 1835 r. całość dóbr wisznickich z Choroszczynką, na publicznej licytacji nabył Ignacy Sosnkowski [APL OCH, HW, sygn. 1/24]. W związku z zadłużeniem właściciele dóbr Wisznice w 1848 r. sprzedali folwark i wieś Choroszczynkę Wojciechowi Kuzalewskiemu za 24 750 rb. W 1861 r. sprzedał on 10 włók ziemi dla Kazimierza Skwierczyńskiego, Mikołaja Czapskiego, Stanisława Jastrzębskiego, Jana Zieleniewskiego, Jana Lugowskiego i Jana Mioduszewskiego. W latach 1866–1868 kolejne fragmenty majątku nabyli Ignacy i Anastazja Moczulscy. Ziemie te, obejmujące 321 mórg, wydzielono do osobnej księgi hipotecznej. W 1872 r. w związku z zadłużeniem majątek, liczący prawie 1387 mórg, został wystawiony na licytację. Kupił go wówczas Hieronim Krzyżanowski. Po jego śmierci majątek odziedziczyli Tadeusz Antoni Krzyżanowski, Helena Klementyna po mężu Hempel i Maria Antonina Krzyżanowska potem po mężu Szulcowa. Ostatnia z nich w 1882 r. odsprzedała swoją część rodzeństwu. W 1884 jedynymi jego właścicielami zostali Józef i Helena Hempel. W 1893 r. jego właścicielem został ponownie Tadeusz Krzyżanowski, który dokonał jego parcelacji [APL OR, HBP, sygn. 228, 229].

W okresie przedrozbiorowym chłopi zamieszkujący wieś byli najpierw prawosławnymi, a po unii brzeskiej grekokatolikami (unitami). Początkowo należeli oni do parafii w Piszczacu. Potem w latach 1680–1752 lub 1753 do parafii greckokatolickiej w Połoskach. następnie powstała parafia greckokatolicka w Choroszczynce, w diecezji włodzimiersko-brzeskiej, a po III rozbiorze Rzeczypospolitej należącej do diecezji chełmskiej. W 1752 lub 1753 r. król August III wystawił dokument funduszowy nowej cerkwi pw. Ścięcia Jana Chrzciciela w Choroszczynce. W skład nowej parafii weszła też Bokinka Królewska. Potem do parafii przyłączono wieś Zahorów. Cerkiew została uposażona trzema włókami ziemi [AWAK, t. 3, s. 220–221; APL, CHKGK, sygn. 303]. Proboszczami i administratorami greckokatolickiej parafii choroszczyńskiej byli: Antoni Kozakiewicz, Łukasz Piotrowski, Ignacy Boniewski (1815–1822), Demetry Droszewski (1822–1823), Jan Kaliński (1823–1852), Mikołaj Kalinowski (1852–1857), Jerzy Koncewicz (1857–1875), Michał Wachowicz (1875). W 1875 r. przeszedł on na prawosławie. Po nim proboszczami prawosławnymi zostali: Joan Cziżewskij (1899–1903), Aleksandr Reszetełowicz (1903–), Afanazy Doroszuk (od 1909) [Sęczyk, 2022, s. 713; APL, KPCh, liczne sygnatury]. W 1817 r. we wsi mieszkało 549 grekokatolików [APL, CHKGK, sygn. 303].W latach dążenia władz carskich do przymusowego przyłączenia unitów do prawosławia proboszcz choroszczyński Koncewicz, zachęcał wiernych do posłuszeństwa w wykonywaniu rozporządzeń. Wierni jednak 13 stycznia 1874 r. zamknęli cerkiew, a klucze do niej ukryli. 6/18 stycznia 1874 r. Jerzy Koncewicz wpłynął na nich, aby otworzyli cerkiew. Bijąc się w piersi wołał, że dokąd we mszy będzie wspominany Ojciec święty, będą katolikami. Ksiądz Koncewicz nie przeszedł na prawosławie, ale złożył naczelnikowi powiatu bialskiego listę parafian, którzy „podpisali się” przekonani, że podpisują się za unią. Nowy proboszcz uznał listę za spis chętnych do przyjęcia prawosławia. Wierni zaprotestowali stanowczo oświadczając, że odtąd do cerkwi nie zajrzą, że pójdą kościoła łacińskiego, obchodzić będą święta i posty łacińskie, a w ruskie uroczystości będą pracować. Naczelnik powiatu bialskiego kazał uwięzić buntowników, batożyć ich oraz sprowadził kozaków i rotę piechoty, którzy kwaterowali we wsi na koszt mieszkańców. Dopiero po kilku miesiącach więźniów wypuszczono na wolność oraz wycofano wojsko ze wsi [Pruszkowski, 1905, s. 133–135]. Z Choroszczynki zesłano w 1875 r. do guberni chersońskiej lub jekaterynosławskiej Semena Marczuka i Niczypora (Nicefora) Dawidiuka [Tarasiuk, 2018, s. 73–74]. Większość unitów z czasem przyjęła prawosławie, mniejszość trwała w „oporze”. W 1895 r. spośród 1015 wiernych w parafii, 283 zaliczano do „opornych”, w tym 62 było nieochrzczonych w cerkwi, a 20 par zawarło tzw. „śluby krakowskie” [APL, CHZD, sygn. 2207]. W 1904 r. w samej Choroszczynce zamieszkiwało 254 prawosławnych. Po carskim ukazie tolerancyjnym z 1905 r. zezwalającym na zgodne z prawem przyjmowanie obrządku rzymskokatolickiego, liczba prawosławnych we wsi spadła nieznacznie. W przededniu I wojny światowej, tj. w 1914 r., we wsi doliczono się ich 217 [APL, KPCH, sygn. 103, 112]. W okresie II Rzeczypospolitej prawosławni ze wsi należeli do parafii w Zahorowie [APL, SPB, sygn. 477].

W 1812 r. we wsi wybudowano z drewna tartego w węgły cerkiew pod wezwaniem Oczyszczenia Matki Boskiej, z 9 oknami, 3 drzwiami, początkowo krytą słomą z pojedynczą kopułą z żelaznym krzyżem. Potem przed 1824 r. dach pokryto gontem. Wewnątrz znajdował się ołtarz główny snycerskiej roboty, z obrazem Matki Boskiej. Przy niej stała drewniana dzwonnica oraz był cmentarz [APL OCH, HW, sygn. 4/43; APL, CHKGK, sygn. 303]. Była ona wielokrotnie remontowana, w wyniku, których m.in. pokryto ją blachą [APL, KPCH, sygn. 112]. W roku 1915 większość prawosławnych wyjechała do Rosji. Spłonęła ona 16 stycznia 1918 roku.

Po II wojnie światowej, w latach 1944–1946 część prawosławnych z Choroszczynki (3 osoby) wyjechała do BSRR. Z kolei w 1947 r. w ramach akcji „Wisła”. wywieziono do województwa olsztyńskiego 103 prawosławnych [Tłomacki, 2003, s. 269, 280]. Od lat 50. część z nich zaczęła wracać w rodzinne strony. Obecnie we wsi działa filia parafii prawosławnej w Zahorowie.

W latach międzywojennych we wsi żyli też nieliczni neounici [APL, SPB, sygn. 487].

Katolicy obrządku rzymskiego należeli do parafii w Piszczacu przynależącej do diecezji łuckiej, a od 1818 r. diecezji podlaskiej. Po jej zamknięciu przez władze carskie w 1878 r. należeli do parafii w Białej Podlaskiej, a następnie do nowo erygowanej parafii rzymskokatolickiej w Tucznej. Po odzyskaniu niepodległości przez Polskę wybudowano we wsi kaplicę rzymskokatolicką. Biskup Podlaski Henryk Przeździecki w 1922 r. erygował parafię pw. Ścięcia św. Jana Chrzciciela w Choroszczynce. Jej proboszczami lub administratorami byli księża: Józef Kocyk, Stefan Szałkowski (1912–1924), Józef Grajewski, który został zamordowany w 1937 r., Stanisław Krygielski (1937–1965), Stanisław Byczyński, Kazimierz Żelisko, Henryk Wetoszka, Leon Sydor, Jan Miłosz, Waldemar Izdebski, Bogdan Kozioł, Antoni Przybysz, Edward Gołębicki, Andrzej Głasek, Grzegorz Cholewa, Adam Karcz.

Rosyjska szkoła ministerialna działała w Choroszczynce [APL, KPCH, sygn. 112]. W 1928 r. we wsi istniała dwuklasowa szkoła powszechna [APL, SPB, sygn. 225]. W 1930 r. uczęszczało do niej 47 dzieci [Falski, 1933, s. 148].

Inwentarz z roku 1687 odnotowuje w Choroszczynce 81 dymów, co pozwala szacować liczbę mieszkańców na około 400–480 osób [AGAD, AWR, dz. XXV, sygn. 1679, s. 7–9]. W inwentarzu z roku 1792 wymieniono 33 gospodarzy, czyli około 165–200 mieszkańców [LVIA, f. 11, sygn. 1474, k. 52]. Według wykazu z 1827 r. w Choroszczynce znajdowało się 79 domów zamieszkanych przez 481 osób [Tabella miast, 1827, t. 1, s. 68]. W 1863 r. mieszkało tam 267 osób [APL, BKSW, sygn. 3]. W 1887 r. we wsi egzystowało 276 osób [PKSG za 1887, s. 111]. Według spisu powszechnego z 1921 r. we wsi w 61 budynkach zamieszkiwało 337 osób, w tym 208 rzymskich katolików, 86 wyznawców prawosławia i 43 grekokatolików [Skorowidz miejscowości, 1924, t. 4, s. 3]. W 1928 r. we wsi przebywały 434 osoby [APL, SPB, sygn. 225], w 1943 r. 478 [Amtliches, 1943, s. 35]. W 2021 r. w Choroszczynce zameldowane były 142 osoby [https://www.polskawliczbach.pl].

Zdecydowana większość mieszkańców Choroszczynki na przestrzeni dziejów utrzymywała się z rolnictwa. W roku 1566 do wsi należało 31 włók „gruntu przepodłego”. Mieszkańcy zobowiązani byli do zapłaty czynszu w wysokości 6 groszy z włóki. Pozostałe obciążenia i powinności takie m. in. jak tzw. tłoki, gwałty, konieczność dostarczenia owsa, żyta, gęsi, kur, jaj, itp., można było zamienić na dodatkowe opłaty. Po przeliczeniu na pieniądze wszystkich zobowiązań, całkowity czynsz wynosił 66 groszy z włóki. Całkowity roczny dochód ze wsi wynosił nieco ponad 34 kop groszy [DMAMJ, s. 366–367]. W inwentarzu z roku 1687 Choroszczynkę określono jako „wieś bojarską”. Jej mieszkańcy oprócz proporcjonalnego do ilości uprawianych włók „osiadłych i przyjemnych” czynszu, płaconego do dworu kijowieckiego, zobowiązani byli do tego, by „gdy tego potrzeba ukaże, z listami gdzie każą chodzić i jeździć, groble zasypować, mosty naprawować, podwody do Warszawy, albo gdzie potrzeba ukaże za mil 24 ze dwóch włók co rok, na którą wieś kolej przyjdzie, odprawować mają” [AGAD, AWR, dz. XXV, sygn. 1679, s. 12]. W roku 1739 działała w Choroszczynce karczma, czy raczej „karczemka niewjezdna, stara”. Przy niej lustratorzy odnotowali także winnicę ze słodownią, studnię i niewielką stodółkę [AGAD, AWR, dz. XXV, sygn. 1684, s. 16].

Do 1864 r., czyli ukazu uwłaszczeniowego znaczna część ziemi była użytkowana przez chłopów pańszczyźnianych. Odrabiali swoje powinności w różnych folwarkach. W pierwszej połowie XIX w., gdy należała do Sapiehów chłopi pracowali w odległych folwarkach Sapiehowie i Aleksandrowie [APL OCH, HW, sygn. 4/43]. Potem powstał folwark w Choroszczynce. W 1833 r. informowano, że chłopi we wsi użytkowali 26 włók i 20 mórg ziemi ornej, 20 mórg łąk i 24 morgi pod zabudowaniami i ogrodami i 5 mórg innych użytków. W 1833 r. we wsi stało 76, w tym 21 złych, chałup zbudowanych w węgły z drewna. Każda z nich miała jedną izbę z alkierzem, komórkę i sień, dwa małe okna, piec dymny i komin z gliny, z dymnikiem na dach wyprowadzonym, sufit z dylików i słomiany dach. Ponadto we wsi było 73 jednoklepiskowych stodółek, szopek, chlewów, zbudowanych z drewna lub chrustu, 20 drewnianych spichlerzy, 10 studni wiejskich. We wsi znajdowała się również karczma dworska [APL OCH, HW, sygn. 4/43]. Według danych z 1810 r. każdy gospodarz posiadający grunt „siedzibny” odrabiał dwa dni tygodniowo przez cały rok pańszczyzny pieszej lub sprzężajnej. Dodatkowo latem musiał odbyć cztery dni tzw. gwałtu, czyli wyjścia do pracy na polu dworskim wszystkich zdolnych do pracy ludzi z gospodarstwa, poza jedną pozostawioną do pilnowania go. Ponadto obowiązywała ich tzw. stróżowszczyzna – w wymiarze pięciu dni tygodniowo, dodatkowych 14 dni pracy szarwarkowej (6 dni w okresie między 1 kwietnia a 30 czerwca i 8 dni w okresie od 1 listopada do 1 marca), sześć dni daremszczyzny lub wyprzędzenia 2 funtów grubych albo funta średnich talek. Obowiązywał ich dzień pracy trwający od wschodu do zachodu słońca. W sumie gospodarza obowiązywało 128 dni pańszczyzny. Poza nią chłopi musieli trzy razy w roku sprawować stróżę nocną w dworze. Wnosili również do dworu czynsz pieniężny [APR, ZDP, sygn. 13008]. Jednym z problemów, który musiał po nabyciu dóbr Wisznice rozstrzygnąć Ignacy Sosnkowski był konflikt z włościanami z Choroszczynki, którzy wcześniej przez kilkanaście lat odmawiali odrabiania pańszczyzny. Dziedzic po wygranym procesie sądowym usunął 71 gospodarzy, którzy nie podporządkowali się jemu. W Choroszczynce w 1845 r. pozostało tylko 8 chłopów, którzy zgodzili się na wypełnianie zobowiązań pańszczyźnianych. [APR, ZDP, sygn. 15539].

Ukaz cara Aleksandra II z 1864 r. uwłaszczał chłopów, przekazując im ziemię, którą dotychczas użytkowali. Za otrzymany grunt mieli oni zapłacić nie jego poprzednim właścicielom, ale państwu rosyjskiemu, które wzięło na siebie obowiązek rozliczenia się z dotychczasowymi właścicielami. Uwłaszczenie włączało do życia publicznego całe rzesze chłopów. W oparciu o prawo z lat 1846 i 1864 w Choroszczynce uwłaszczono 9 gospodarstw mających po ok. 29 mórg. W oparciu o prawo z 1864 r. uwłaszczono 27 pracowników folwarcznych na niewielkich działkach. Razem chłopi otrzymali na własność ok. 284 morgi ziemi oraz prawa serwitutowe. Serwitut leśny pozwalał 9 gospodarzom na otrzymywanie drewna na budowę i remont zabudowań oraz 26 wozów opału, 52 wozy podściółki. Pozostałe gospodarstwa miały prawo do materiału na poprawę budynków i 18 wozów opału rocznie. Chłopi mieli również serwitut pastwiskowy, który po uściśleniu pozwalał im na wypas 91 sztuk bydła rogatego, 17 koni i 217 owiec [APL, ZTL, sygn. 7; APL OR, HBP, sygn. 228].

Kościół rzymskokatolicki Męczeństwa Jana Chrzciciela, wymurowany w latach 1995–2000.

Cmentarz rzymskokatolicki. Wielowiekowa nekropolia, początkowo greckokatolicka. Znajdują się na niej kamienie pamięci poświęcone Symeonowi Marczukowi, prześladowanemu za opór wobec przejścia na prawosławie w 1875 roku, oraz żołnierzom AK i WiN.

Cmentarz prawosławny. Powstał prawdopodobnie w drugiej połowie XIX w. (1891–?) Znajduje się na jego terenie drewniana cerkiew cmentarna wzniesiona w 1995 roku.

*** W maju 1943 r. dokonano napadu na Iwana Pasternaka, ukraińskiego działacza oświatowego, przedwojennego posła na Sejm RP, raniąc go śmiertelnie.

*** W kolonii Choroszczynka doszło do rozmów WiN i UPA, w nocy z 27 na 28 października 1945 roku. Wobec wrogości między polskim i ukraińskim podziemiem, spotkanie było ochraniane przez sotnię „Hałajda II” i oddział WiN. W trakcie spotkania ustalono, że obie strony nie będą naruszały swoich terytoriów i będą wymieniały się informacjami wywiadowczymi [Tłomacki, 2003, 62–63].