Mokrany Nowe

Patrz hasło: Zalesie.

Nazwa wsi oznacza ludzi zamieszkujących na podmokłym terenie [NMP, 2007, t. 7, s. 219–220]. Drugi człon nazwy dodano, gdyż wieś powstała w wyniku podzielenia wsi Mokrany.

Mokrany Nowe powstały w powiecie konstantynowskim guberni siedleckiej (w latach 1912–1915 guberni chełmskiej) [DPKP, 1867, t. 66, s. 279].

W latach 1915–1918 r. wieś znajdowała się w strefie wojskowej okupacji niemieckiej, tzw. Etappen Inspektion Armee Bug. Od 1932 r. należała do powiatu bialskiego województwa lubelskiego. W latach 1975–1998 w województwie bialskopodlaskim, potem w powiecie bialskim województwa lubelskiego.

Gmina

Mokrany Nowe powstały w gminie Bohukały [APL, BKSW, sygn. 3]. W 1933 r. utworzono w niej gromadę Mokrany Stare [LDW, 1933, nr 22, poz. 181]. Po likwidacji gmin w 1954 r. wieś weszła w skład gromady Pratulin, której nazwę zmieniono w 1969 r. na Bohukały [DUWRNwL, 1954, nr 15, poz. 64]. Od 1973 r. wieś należy do gminy Zalesie [DUWRNwL, 1972, nr 12, poz. 239].

Według Krajowego Rejestru Urzędowego Podziału Terytorialnego Kraju (stan na 1.12.2024) częścią wsi jest Kopylówka [https://eteryt.stat.gov.pl/].

W 1864 r. na terenie przyszłej wsi Mokrany Nowe gospodarstwa posiadali: Litwin Ilja, Wawriszuk Foma, Jaroszuk Jozafat, Plebaniuk Grigorij, Panasiuk Grigorij, Wakuła Nikołaj, Potejuk Fedor, Nakoniuk Demjan, Nikołajuk Jozafat, Gmitruk Nikołaj, Jaszczuk Iwan, Wyrzykowskij Faustyn, Chłodnickij Leopold, Plebaniuk Wasilij, Wakulewicz Iwan, Zienkiewicz Fedor, Panasiuk Iwan, Karmel Grigorij, Nikoniuk Jakow, Nikoniuk Jewdokim, Kowalina Filip, Kopcewicz Michaił [APL, ZTL, sygn. 1317].

Brak informacji o dawnym osadnictwie zarówno z kwerendy, jak i systematycznych badań powierzchniowych prowadzonych w ramach AZP w latach 1983, 1984 i 1985 [NID, AZP obszary: 58-89, 58-90, 59-89 i 59-90]

Mokrany Nowe wydzielono ze wsi Mokrany [Stare] między 1864 a 1870 r. [APL, ZTL, sygn. 1317].

Patrz: Mokrany Stare

Grekokatolicy z Mokran Nowych należeli do parafii p.w. św. Jerzego w Krzyczewie. Po 1875 r zmuszono ich do przejścia na prawosławie. W 1904 r. we wsi zamieszkiwało 153 prawosławnych. W duchu większość z nich czuła się jednak związana z katolicyzmem. Po carskim ukazie tolerancyjnym z 1905 r. zezwalającym na zgodne z prawem przyjmowanie obrządku rzymskokatolickiego, liczba prawosławnych we wsi radykalnie spadła. W przededniu I wojny światowej, tj. w 1914 r., we wsi doliczono się tylko jednego wyznawcy prawosławia [APL, KPCH, sygn. 570, 579]. W okresie II Rzeczypospolitej we wsi nie było już prawosławnych [APL, SPB, sygn. 487].

Katolicy obrządku rzymskiego należeli do parafii w Pratulinie. Po zamknięciu przez władze carskie tej parafii wiernych przyłączono do parafii Przemienienia Pańskiego w Malowej Górze. W 1900 r. carski rząd zamknął tę parafię. Wiernych ze wsi przypisano do parafii w Janowie Podlaskim. Zgodę na ponowne otwarcie parafii Malowa Góra wyraził w grudniu 1905 r. rosyjski minister spraw wewnętrznych [Kobylarz, 2018, s. 235–244]. W 1938 r. w Mokranach Nowych mieszkało 331 katolików [APL, SPB, sygn. 487]. Obecnie katolicy ze wsi należą do parafii rzymskokatolickiej Przemieniania Pańskiego w Malowej Górze.

Rosyjska szkoła ministerialna działała w Mokranach Nowych od 1900 roku [APL, KPCH, sygn. 112]. W 1930 r. we wsi istniała jednoklasowa szkoła powszechna, do której uczęszczało 42 dzieci [Falski, 1933, s. 157].

W Mokranach Nowych w 1887 r. zamieszkiwało 247 osób [PKSG za 1887, s. 70]. Według spisu powszechnego z 1921 r. we wsi w 52 budynkach przebywało 311 osób, w tym 297 rzymskich katolików i 14 prawosławnych [Skorowidz miejscowości, 1924, t. 4, s. 42]. W 1943 r. we wsi mieszkało 347 mieszkańców [Amtliches, 1943, s. 35]. W 2021 r. w Mokranach Nowych było zameldowanych 69 osób [https://www.polskawliczbach.pl].

Zdecydowana większość mieszkańców wsi Mokrany Nowe na przestrzeni dziejów utrzymywała się z rolnictwa.

Sytuacja chłopów zmieniła się w marcu 1864 r., kiedy car Aleksander II wydał ukaz uwłaszczeniowy. Na jego mocy przekazano dotąd dzierżawioną ziemię chłopom na własność. Za otrzymany grunt mieli oni zapłacić nie jego poprzednim właścicielom, ale państwu rosyjskiemu, które wzięło na siebie obowiązek rozliczenia się z dotychczasowymi właścicielami. Uwłaszczenie włączało do życia publicznego całe rzesze chłopów. W oparciu o prawo z 1864 r. w Mokranach [Nowych] uwłaszczono 23 gospodarstw mających po ok. 24 mórg oraz osadę szkolną i pastwisko. W wyniku jego realizacji na własność włościan przeszło we wsi 651 mórg [APL, ZTL, sygn. 1317].