Kłoda Mała

Patrz hasło: Zalesie.

Początkowo wieś nazywała się Ukazna (od ukazu carskiego). W 1926 r. zmieniono jej nazwę na Kłoda Mała, dla odrózżnienia od starszej, sąsiedniej Kłody (Dużej) [DzUWL, 1926, nr 9].

Ukazna [Kłoda Mała] powstała w powiecie bialskim guberni siedleckiej (w latach 1912–1915 guberni chełmskiej) [DPKP, 1867, t. 66, s. 279]. W latach 1915–1918 r. znajdowała się w strefie wojskowej okupacji niemieckiej, tzw. Etappen Inspektion Armee Bug. Po odzyskaniu niepodległości przez Polskę należała do powiatu bialskiego województwa lubelskiego. W latach 1975–1998 w województwie bialskopodlaskim, potem w powiecie bialskim województwa lubelskiego.

Gmina

Ukazna [Kłoda Mała] powstała w gminie Dobryń [APL, BKSW, sygn. 3]. W 1933 r. utworzono w niej gromadę Kłoda Mała [LDW, 1933, nr 22, poz. 181]. Po likwidacji gmin w 1954 r. wieś weszła w skład gromady Zalesie [DUWRNwL, 1954, nr 15, poz. 64]. Od 1973 r. wieś należy do gminy Zalesie [DUWRNwL, 1972, nr 12, poz. 239].

Według Krajowego Rejestru Urzędowego Podziału Terytorialnego Kraju (stan na 1.12.2024) wieś nie ma części składowych [https://eteryt.stat.gov.pl/].

We wsi Ukazna zostali uwłaszczeni: Bagaj Wasilij, Bojarczuk Ignatij, Bondaruk Tomasz, Borodkin Iwan, Burewicz Fieodor, Chejło Iwan, Czernikiewicz Iwan, Dackiewicz Tomofiej, Darczuk Nestor, Dawidiuk Stepan, Deniszczuk Josafat, Dorczuk Piotr, Gałabuda Onufrij, Gryciuk Anton, Jekimow Karp, Kaczanowicz Paweł, Kaliszuk Roman, Kirczuk Marcela, Kirilczenko Nikołaj, Kondratiuk Roman, Korsyun Jakow, Kosiński Julian, Krasucki Franciszek, Kukawski Bartolomiej, Kupicki Jan, Lasocki Semen, Lewczuk Miron, Łuć Semen, Martyleczko Iwan, Martyniuk Melan, Matwiejczuk Julianna, Mejkul Jakow, Michalik Filip, Mielnikow Stepan, Nieboraczenko Gawriło, Niestoruk Iwan, Nikitiuk Trifon, Nikołajew Aleksandr, Nikołajuk Paweł, Opocki Filip, Panasiuk Paweł, Pancewicz Ilja, Pawlak Jan, Pietruczuk Roman, Potapow Potap, Rabin Fiedot, Raczyński Jewstafij, Samarczuk Maksim, Semeniuk Michaił, Stonoga Roman, Szipowicz Wasilij, Szpilewicz Iwan, Szulej Osip, Tarasiuk Anton, Troczewski Jakow, Tymoszuk Nikita, Wojtkowski Franc, Wojtyło Andriej, Wróblewskij Konstantin i Żuprański Anton [APL, ZTL, sygn. 105].

Brak informacji o dawnym osadnictwie zarówno z kwerendy, jak i systematycznych badań powierzchniowych prowadzonych w ramach AZP w roku 1984 [NID, AZP obszary: 61-88 i 61-89].

Wieś Ukazna powstała najpóźniej w 1869 r. na ziemiach należących wcześniej do parafii rzymskokatolickiej w Horbowie. Brak jej na mapach Kwatermistrzostwa z lat 1839–1842 i na „Karcie Dawnej Polski” z 1859 r., co prawdopodobnie pozwala uściślić możliwe lata jej założenia.

Indywidulane gospodarstwa rolne.

W latach 70. XIX w. część mieszkańców wsi aktywnie uczestniczyła w protestach przeciwko przymusowemu przyłączeniu unitów do Cerkwi prawosławnej. W Ukaznej rozegrała się jedna z największych tragedii. 10 XII 1874 r. o godzinie 10 wieczorem samospalenia we własnej stodole dokonała rodzina Koniuszewskich (Józefat, l. 30, jego żona Anastazja z domu Lesiuk i ich dzieci Ewa i Łucja (ur. 7 X 1874 r.). Ich pogrzeb odbył się trzy dni później. Wydarzenie to odbiło się szerokim echem nie tylko w Polce, ale również w Europie.

Zachęcał on do jeszcze większej determinacji opornych unitów. Najbardziej realistyczny opis tej tragedii przedstawił ksiądz Józef Pruszkowski, który pisał: „Józef Koniuszewski, człowiek bardzo spokojnego usposobienia, trzeźwy i pracowity. Ukaz carski zastał go na kilku morgach gruntu, na których Koniuszewski zbudował sobie domek i stodołę, a mając kawałek pewnego chleba, ożenił się i został ojcem dwojga dziatek. Jedno dzieci ochrzcił w cerkwi unickiej, drugie ochrzczone w kościele kazano mu nieść do prawosławnej cerkwi, na co jednak nie chciał się zdecydować. Wszystkie przekonywania i pogróżki ze strony policji, kary pieniężne, więzienie w Białej, areszty gminne, katowanie z licytacją chudoby, żadnego skutku nie odniosły na obojgu małżonkach. I ci, nie wiedząc pośredniej drogi wyjścia ze swego rozpaczliwego położenia, a zmuszeni albo ulec woli policji i ochrzcić dziecię w prawosławnej cerkwi, albo poddać sią całej surowości rosyjskiego barbarzyństwa, zdecydowali się na następujące rzewno-tragiczne rozwiązanie tej trudności. W wigilię święta Matki Boskiej napiekli chleba z ostatniej miary mąki jaka im jeszcze pozostała, nagotowali strawy, wybielili i oczyścili mieszkanie, zastawili stół chlebem, solą i potrawą, a późnym wieczorem pożegnali się z sąsiadami, jakby nazajutrz rano mieli wyjść do kościoła. Nic tu nie było nadzwyczajnego w zachowaniu się Koniuszewskich i żegnanie się ich z sąsiadami nie zdziwiło nikogo. O północnej godzinie jasna łuna pożaru oświeciła wioskę i postawiła wszystkich na nogi. Biegło co żyło do zabudowań Koniuszewskiego na ratunek, jego stodoła stała w płomieniach. Otworzono drzwi domu właściciela, lecz w domu tym nie było nikogo, na środku izby stół zastawiony potrawą i chlebem, jak gdyby do uczty, zadziwił wszystkich. Włościanie otoczyli stodołę, lecz niepodobna było zbliżyć się do niej z ratunkiem. Zagadkowy pożar pochodził z wewnątrz. Powszechne było przekonanie, że biedni gospodarze są z dziećmi w drodze i litowali się nad nimi sąsiedzi, że po powrocie nie zastaną swojej stodółki. Lecz co okropne było przerażenie wszystkich, gdy Koniuszewscy nazajutrz nie wracali, a w zgliszczach zgorzałej stodoły odgrzebano zwęglone ciała dwojga ludzi, trzymające na rękach dwoje zwęglonych własnych małych dzieci. Byli to Koniuszewscy. Dobrowolnie spalili siebie i dzieci i w przekonaniu swoim stali się ofiarą. Uciekając przed śmiercią ducha i schizmą, woleli wpaść w odmęt okropnej śmierci ciała” [Pruszkowski, 1983, s. 35]. Opór unitów został jednak złamany i z upływem czasu większość z nich pogodziła się z przejściem na prawosławie. W 1904 r. w Ukaznej zamieszkiwało 79 prawosławnych. W duchu większość z nich czuła się jednak związana z katolicyzmem. Po carskim ukazie tolerancyjnym z 1905 r. zezwalającym na zgodne z prawem przyjmowanie obrządku rzymskokatolickiego, liczba prawosławnych we wsi znacząco spadła.

W przededniu I wojny światowej, tj. w 1914 r., we wsi doliczono się ich tylko 5 [APL, KPCH, sygn. 103, 112]. W okresie II Rzeczypospolitej prawosławni ze wsi (8 w 1938 r.) należeli do parafii w Kijowcu [APL, SPB, sygn. 477].

Rzymskokatolicki biskup podlaski ksiądz Henryk Przeździecki w 1925 r. podjął kroki w celu odrodzenia Kościoła greckokatolickiego, jako obrządku wschodnio–słowiańskiego. Parafia neounicka powstała m.in. w Kijowcu, do niej należeli wierni z Kłody Małej [APL, SBP, sygn. 477]. W 1938 r. we wsi mieszkało dwóch neounitów [APL, SPB, sygn. 487].

Ukazna (Kłoda Mała) powstała na terenie parafii rzymskokatolickiej w Horbowie w diecezji podlaskiej. Parafia w Horbowie została zlikwidowana decyzją Rady Administracyjnej Królestwa Polskiego z 20 X 1866 roku. Oficjalnie według dokumentów kościelnych parafia horbowska stała się filialnym kościołem parafii piszczackiej. W 1878 r. carski rząd zamknął parafię w Piszczacu. Wiernych ze wsi przypisano do parafii w Białej Podlasce, a potem ponownie do Piszczaca. W 1924 r. znaleźli się oni w przywróconej parafii Przemienienia Pańskiego w Horbowie. Obecnie katolicy ze wsi należą nadal do parafii rzymskokatolickiej Przemienienia Pańskiego w Horbowie. Po carskim ukazie tolerancyjnym z 1905 r. część byłych unitów przeszła z prawosławia na katolicyzm. Świadczą o tym zapisy w księdze Liber conversorum parafii rzymskokatolickiej. W 1905 r. odnotowano w niej 87 osób (47 mężczyzn i 40 kobiet) z Ukaznej [Tarasiuk, 2016]. W 1938 r. we wsi mieszkało 166 katolików [APL, SPB, sygn. 487].

W 1887 r. we wsi Ukazna zamieszkiwało 91 osób [PKSG za 1887, s. 108]. Według spisu powszechnego z 1921 r. we wsi w 26 budynkach przebywało 144 osób, w tym 143 rzymskich katolików i prawosławny [Skorowidz miejscowości, 1924, t. 4, s. 1]. W 1943 r. we wsi mieszkało 180 mieszkańców [Amtliches, 1943, s. 35]. W 2021 r. w Kłodzie Małej było zameldowanych 150 osób [https://www.polskawliczbach.pl].

Zdecydowana większość mieszkańców Kłody Małej utrzymywała się z rolnictwa. W oparciu o prawo z 1866 r. we wsi uwłaszczono 59 osad o obszarze 4–5 mórg [APL, ZTL, sygn. 105]. W 1930 r. w Kłodzie działalność gospodarczą prowadził J. Grunwald (młyn wiatrak) [KAP, 1930, s. 516].