Kijowiec / Kijowiec PGR

Patrz hasło: Zalesie.

Już w najstarszej wzmiance z 1495 r. określona jako Kijowiec. W czasie pomiary włócznej założona w pobliżu dworu Kijowiec wieś, której nadano nazwę Strakłowo (jako taka 1549, 1566 i 1588 r.). Już w 1626 r. również ona nosi nazwę Kijowiec [VUB, F4-(A1676)34267]. Nazwa wsi pochodzi od słowa „kij” [NMP, 2001, t. 4, s. 459].

W okresie przedrozbiorowym w Wielkim Księstwie Litewskim. Początkowo w województwie trockim, następnie od 1513 r. w powiecie brzeskim województwa podlaskiego. W 1566 r. po podziale województwa podlaskiego wieś włączona do nowo powstałego województwa brzeskolitewskiego [Michaluk D. 2013, s. 169–177; Wawrzyńczyk, 1951, s. 14–37].

Po III rozbiorze Rzeczypospolitej miejscowość znalazła się w zaborze austriackim w cyrkule bialskim (Galicji Zachodniej).

Po włączeniu w 1809 r. tzw. Nowej Galicji do Księstwa Warszawskiego, w 1810 r. weszła w skład powiatu bialskiego departamentu siedleckiego [DPKW, 1811, t. 2, nr 16, s. 148]. Po powstaniu w 1815 r. Królestwa Polskiego, w wyniku reformy administracyjnej z 1816 r., znalazła się powiecie bialskim obwodu bialskiego województwa podlaskiego (od 1837 r. guberni podlaskiej) [DPKP, 1816, t. 1, s. 119]. W latach 1844–1866 leżała w okręgu bialskim powiatu bialskiego guberni lubelskiej, a od 1867 r. w powiecie bialskim guberni siedleckiej (w latach 1912–1915 guberni chełmskiej) [DPKP, 1867, t. 66, s. 279].

W latach 1915–1918 r. znajdowała się w strefie wojskowej okupacji niemieckiej, tzw. Etappen Inspektion Armee Bug. Po odzyskaniu niepodległości przez Polskę należała do powiatu bialskiego województwa lubelskiego. W latach 1975–1998 w województwie bialskopodlaskim, potem w powiecie bialskim województwa lubelskiego.

Gmina

Gminy dominialne powstały na mocy Konstytucji Księstwa Warszawskiego. Według ustawy z 1809 r. na ich czele stali wójtowie, którymi z urzędu zostawali właściciele dóbr ziemskich, którzy za zgodą władz zwierzchnich mogli wyznaczać swoich zastępców. Wójtowie byli wykonawcami zarządzeń władz państwowych, opiekowali się majątkiem gminnym, czuwali nad bezpieczeństwem, porządkiem i zdrowiem mieszkańców. Pomocą wójtom w poszczególnych wsiach służyli sołtysi [DPKW, 1809, t. 1, s. 227–236]. W pierwszej połowie XIX w. wieś należała do gminy Kijowiec [APL, MSGL, sygn. 167; APL, BKSW, sygn. 3]. Po utworzeniu na mocy ukazu cara Aleksandra II gmin samorządowych w Królestwie Polskim, w 1865 r. wieś weszła w skład gminy Dobryń [APL, BKSW, sygn. 3]. W 1933 r. utworzono w niej gromadę Kijowiec wieś [LDW, 1933, nr 22, poz. 181]. Po likwidacji gmin w 1954 r. wieś weszła w skład gromady Kijowiec [DUWRNwL, 1954, nr 15, poz. 64]. W 1960 r. wieś po likwidacji tej gromady włączono do gromady Zalesie [DUWRNwL, 1959, nr 9, poz. 63]. Od 1973 r. wieś należy do gminy Zalesie [DUWRNwL, 1972, nr 12, poz. 239].

Wójtem gminy dominialnej w Kijowcu był m.in. Medard Rose. Zatrudniał on jako zastępcę Jana Iwanczewskiego [APL, BKSW, sygn. 3].

Według Krajowego Rejestru Urzędowego Podziału Terytorialnego Kraju (stan na 1.12.2024) częściami wsi są: Nowinka i Starzynka [https://eteryt.stat.gov.pl/]. W połowie XIX w. posługiwano się takimi nazwami terenowymi: Plebanka i Zasiela, a na terenie folwarku Kijowiec: Popowy Bród i Skniska [APL, Zbiór planów różnych urzędów, sygn. 638].

W 1566 r. (najstarszy znany spis mieszkańców): Bajczycz Mojsiej, Bajka Mojsiej, Borysowicz Sawka, Dawidowicz Kostiuk ławnik, Denisowicz Jartusz i Nikuła wraz z ojczymem Sienką, Fedkowicz Iwaszko, Fedkowicz Karp, Hankowicz Jarmosz, Honczarewicz Pietr, Honczarowicz Ihnat, Iwanowicz Karp, Kalichowicz Iwan, Kalichowicz Choma, Kalichowicz Choma z Konachem, Klimentowicz Aleksiej, Komarewicz Sienko, Komorowicz Jarmosz, Komorowicz Radko, Komorowicz Sienko, Kowal Hac, Kuc, Kuriłowicz Hawryło, Lebiediewiec Iwaszko, Lecewicz Mic wójt, Lepar Olic z zięciem Jarmoszem, Lewkowicz Piotr z synami, Macewicz Ostapko, Matejewicz Hriszko, Mikiticz Hryc, Mikiticz Sienko młynarz, Oksamitowicz Sak z Tarasem, Oniskowicze Iwan i Jac, Onoszkowicz Tymosz ławnik, Pietrowicz Timusz, Popowicz Ben, Prichoży Mic, Proniewicz Chediuk, Sacewicz Jacko, Swieklicz Jarmos, Swieklicz Jurusz, Swieklicz Lec (dwa razy), Tatarynowicz Sienko z synami, Wasilewicz Jarmosz z braćmi Wasilem i Micem, Wasilewicz Małosz z braćmi Wasilem, Jarmoszem i Sienką, Waskowicz Hac z synami, Wołosowicz Ihnat, Wortolcewicz Sidor, Zarankowicz Waśko ławnik, Żukowicz Iwaszko, Żukowicz Kuźma, oraz bez podanych nazwisk Wojtko z zięciem Jurcem, prawosławny duchowny cerkwi kijowieckiej Andrzej [DMAMJ, t. 1, s. 329–330].

W 1864 r. we wsi uwłaszczono następujących gospodarzy: Bogusz Filimon, Bogusz Jakow, Borodiuk Mateusz, Borodiuk Melan, Borodiuk Miron, Borodiuk Nikita (I), Borodiuk Nikita (II), Borodiuk Pawieł, Dmitruk Danił, Dmitruk Jozafat, Drygulskij Jakow, Drygulskij Lew, Duda Łukasz, Duda Trofim, Jakubiuk Jakow, Jakubiuk Jurij, Jakubiuk Kondratij, Kaliszuk Gregorij (I), Kaliszuk Gregorij (II), Kaliszuk Joan (I), Kaliszuk Joan (II), Kaliszuk Maryna, Kaliszuk Pawieł, Kaliszuk Wasilij, Kania lub Weremko Feodor, Kirczuk Andriej (I), Kirczuk Andriej (II), Kirczuk Jozafat (I), Kirczuk Jozafat (II), Kirczuk Piotr, Kiriluk Kirił, Kiriluk Naum, Kondratiuk Filip, Kopiec Dawid, Kopiec Feodor, Kopiec Jozafat, Kostiuczyk Feodor, Kostiuczyk Foma, Kotiuk Iwan, Lewczuk Artiemij, Lewczuk Ostap, Lewczuk Warfłomiej, Litwiniuk Demid, Litwiniuk Joan, Litwiniuk Jozafat (I), Litwiniuk Jozafat (II), Litwiniuk Martyn, Maksimiuk Michaił, Meleszko Josif, Meleszko Gregorij, Mincewicz Maksim, Mincewicz Marianna, Mincewicz Melan, Potapiuk Filip, Puczka Nikita, Pyżuk lub Michaluk Joan, Pyżuk Nikita, Romac Joan, Romac Sebestian, Romac Syla, Romac Wasilij, Romanczuk Joan, Seliwoniuk Andriej, Seliwoniuk Eufimij, Seliwoniuk Izydor, Seliwoniuk Joan, Seliwoniuk Oleksa, Sobolewskij Josif, Sykacz Konrad, Sykacz Wasilij, Tarasiuk Cyprian, Turuta Ustim, Zajka Nestor, Zalewskij Joan [APL, ZTL, sygn. 32].

Kijowiec

Pierwsze informacje o domniemanym cmentarzysku lokalizowanym na dawnych gruntach folwarcznych w miejscu zwanym „Kurhanki” pochodzą z roku 1883 [Żółkowski 1988, 53 – tam wcześniejsza literatura]. Kolejne pochodzą z badań powierzchniowych prowadzonych przez studentów UMCS. W roku 1976 odkryto trzy stanowiska (ślady osadnicze, osada?) z których poza ceramiką naczyniową zebrano bliżej nieokreślone fragmenty przedmiotów żelaznych. Materiały datowano na wczesną epokę brązu, wczesne i późne średniowiecze – brak bliższej chronologii [Bargieł, Zakościelna 1995, cz. 1, 53].

W trakcie systematycznych badań powierzchniowych prowadzonych w ramach AZP w roku 1984 odkryto 9 stanowisk (ślady osadnicze), z których zebrano wytwory krzemienne i fragmenty ceramiki naczyniowej z bliżej nieokreślonych pradziejów, wczesnego i późnego średniowiecza (w zakresie XII-XV w.) oraz okresu nowożytnego (XIX-XX w.) [NID, AZP obszar 60-89]. Ich uzupełnieniem jest siekiera krzemienna i grocik kultury pucharów lejkowatych (środkowy neolit), grób popielnicowy z przełomu er (kultura przeworska) [Bienia 2003, ryc. 8; także Kobylarz 2018, ilustracje na stronie 18 i 20], także krzyż kamienny z okresu wczesnohistorycznego [http://silesiacum.pl/Kamienne_krzy%C5%BCe_na_Podlasiu_Po%C5%82udniowym /27.05.2024/].

Kijowiec PGR

Brak informacji o dawnym osadnictwie zarówno z kwerendy, jak i systematycznych badań powierzchniowych prowadzonych w ramach AZP w roku 1984 [NID, AZP obszar 59-89].

Po raz pierwszy wzmiankowana [dworzec Kijowiecki] w 1495 r. w liście wielkiego księcia Aleksandra Jagiellończyka do starosty brzeskiego Sieńki Olizarowicza [LM 5, s. 66].

Z sołectwa Kijowiec w 2008 r. wydzielono sołectwo Kijowiec PGR.

W okresie przedrozbiorowym własność monarsza. Początkowo w starostwie brzeskim, od 1589 r. w ekonomii brzeskiej jako część dóbr stołowych. W 1658 r. wraz z całym kluczem kijowieckim i milejczyckim nadana w dzierżawę atamanowi kozackiemu Pawłowi Teterze, który w 1668 r. scedował swe prawa na rzecz Michała Kazimierza Radziwiłła. W rękach tej rodziny do 1747 r., gdy oba klucze zostały odebrane przez urzędników królewskich i przywrócone do ekonomii brzeskiej, w składzie której były aż do rozbiorów [AGAD, AR, dz. X, sygn. 277; NABM, f. 1928, op. 1, nr 37]. Następnie dobra rządu austriackiego. Ukazem carskim z 1836 r. dobra rządowego klucza kijowieckiego dzierżawione wówczas przez Walentego Szczygielskiego na zasadzie donacji, w formie majoratu (2056 mórg), otrzymał carski generał Simiszyn. Grunty wsi Kijowiec stały się własnością uwłaszczonych w 1864 r. chłopów.

W okresie przedrozbiorowym chłopi zamieszkujący wieś byli najpierw prawosławnymi, a po unii brzeskiej unitami (grekokatolikami) i podlegali parafii św. Dymitra w rodzinnej miejscowości istniejącej już w 1531 r. Do parafii św. Dymitra w Kijowcu należeli wierni z wsi: Dereczanka, Husinka, Koczukówka, Kijowiec, Lipnica i Michałki. Jej proboszczami lub administratorami byli: Paweł Twarowski (1665–1667), Jakub Żwański (1677–1681), Mikołaj Zieliński (1724–1726), Józef Zieliński (1729), Józef Zieliński (1757–1762 – syn poprzedniego?), Jan Zieliński (1763–1801), Cyryli Starkiewicz (1810–1828), Grzegorz Terlikiewicz (1828–1830), Mikołaj Filanowicz (1830–1840), Jan Budziłłowicz (1840–1843), Karol Starkiewicz (1843–1859), Emilian Sieniewicz (1859–1861), Leon Szokalski (1862–1873), Antoni Miedwied (1874–1875) [Sęczyk, 2022, s. 724].

Według niedatowanego spisu sporządzonego między 1798 a 1800 r. w Kijowcu było 67 rodzin unickich [APL, ChKGK, sygn. 145, k. 16]. W 1818 r. w Kijowcu zamieszkiwało 483 grekokatolików [APL, CHKGK, sygn. 357]. W 1875 r. zostali oni przyłączeni do cerkwi prawosławnej. W 1904 r. zamieszkiwało tu 842 prawosławnych. Po carskim ukazie tolerancyjnym z 1905 r. zezwalającym na zgodne z prawem przyjmowanie obrządku rzymskokatolickiego, liczba prawosławnych we wsi wzrosła. W przededniu I wojny światowej, tj. w 1914 r., we wsi doliczono się ich 995 [APL, KPCH, sygn. 52, 62].

W okresie II Rzeczypospolitej prawosławni po długich staraniach doprowadzili do odnowienia parafii w Kijowcu. W 1935 r. obejmowała ona wsie: Kijowiec, Berezówka, Dereczanka, Horbów, Husinka, Koczukówka, Lachówka Duża, Lachówka Mała, Lipnica, Michałki, Olszyn, Rokitno. W sumie liczyła ona 2598 wiernych. Proboszczem był ksiądz Awramij Kisil, zwolennik ukraińskiego nacjonalizmu [APL, SPB, sygn. 477]. Od 1901 r. we wsi stała okazała murowana cerkiew, która została uszkodzona w czasie I wojny światowej i rozebrana w 1921 roku. W 1936 r. wzniesiono drewnianą świątynię, zburzoną w 1938 r. w czasie akcji polonizacyjno-rewindykacyjnej (w tym czasie we wsi mieszkało 609 prawosławnych) [APL, SPB, sygn. 477, 487]. Na kolejną cerkiew zaadaptowano dom mieszkalny – świątynia ta została opuszczona po wysiedleniu ludności w ramach Akcji „Wisła”, kiedy wywieziono ze wsi na tzw. Ziemie Odzyskane 263 prawosławnych [Tłomacki, 2003, s. 281]. Po powrocie części wysiedleńców zaczęto odprawiać nabożeństwa prawosławne w prywatnym domu.

Rzymskokatolicki biskup podlaski ksiądz Henryk Przeździecki w 1925 r. podjął kroki w celu odrodzenia Kościoła greckokatolickiego jako obrządku wschodnio-słowiańskiego. Parafia neounicka Świętego Dymitrusza Biskupa i Męczennika powstała w Kijowcu. Należeć do niej mieli wierni z wsi: Berezówka, Dereczanka, Dobryń, Horbów, Husinka, Kijowiec, Kłoda, Koczukówka, Lachówka, Lipnica, Michałki, Mokrany, Olszyn, Rokitno, Woskrzenice Duże i Woskrzenice Małe. Do 1927 r. nikt jednak nie przystąpił do parafii. Pomimo braku świątyni i wiernych parafia neounicka w Kijowcu istniała oficjalnie do końca 1938 roku [Kobylarz, 2018, s. 260–261]. Już jednak w 1935 r. ona nie funkcjonowała [APL, SPB, sygn. 477]. W 1938 r. we wsi mieszkało m.in. 9 neounitów [APL, SPB, sygn. 487].

Katolicy obrządku rzymskiego należeli do parafii w p.w. Podwyższenia Krzyża Świętego Piszczacu (!). Po jej zamknięciu przez władze carskie w 1878 r. należeli do parafii w Malowej Górze. W 1900 r. carski rząd zamknął parafię Malowa Góra. Wiernych ze wsi przypisano do parafii w Białej Podlaskiej. Zgodę na ponowne otwarcie parafii w Malowej Górze wyraził w grudniu 1905 r. rosyjski minister spraw wewnętrznych. Od tamtej pory katolicy z Kijowca należą do tej parafii. Do 1947 r. katolicy stanowili mniejszość we wsi, np. w 1938 r. było ich tam tylko 75 [Kobylarz, 2018, s. 235–244; APL, SPB, sygn. 477, 487].

W 1852 r. w Kijowcu powstała szkółka unicka. Rosyjska szkoła ministerialna działała na przełomie XIX i XX w. [APL, KPCH, sygn. 46]. W 1916 r. we wsi powstała prywatna szkoła polska, która w 1919 r. została upaństwowiona. W 1930 r. we wsi działała dwuklasowa szkoła powszechna, do której uczęszczało 94 dzieci [Falski, 1933, s. 147].

W 1767 r. w Kijowcu mieszkało 255 osób (w tym 138 mężczyzn i 117 kobiet). Według rejestru podymnego z 1775 r. we wsi znajdowało się 48 dymów. W 1792 r. mieszkało 389 osób [LVIA, f. 11, ap. 1, nr 1474, 1511; NGAB. f. 1928, op. 1, nr 171].

Według wykazu z 1827 r. w Kijowcu znajdowało się 73 domów zamieszkanych przez 484 osób [Tabella miast, 1827, t. 1, s. 208]. W 1863 r. mieszkało tam 633 osób [APL, BKSW, sygn. 3]. W 1887 r. we wsi zamieszkiwało 743 osób [PKSG za 1887, s. 49]. Według spisu powszechnego z 1921 r. we wsi w 79 budynkach przebywało 363 osób, w tym 92 rzymskich katolików, 226 prawosławnych, 42 neounitów i 3 osoby wyznania mojżeszowego [Skorowidz miejscowości, 1924, t. 4, s. 35]. W 1943 r. we wsi egzystowało 633 mieszkańców [Amtliches, 1943, s. 35]. W 2021 r. w Kijowcu było zameldowanych 425 osób [https://www.polskawliczbach.pl].

Zdecydowana większość mieszkańców Kijowca na przestrzeni dziejów utrzymywała się z rolnictwa. Do 1864 r., czyli ukazu uwłaszczeniowego znaczna część ziemi była użytkowana przez chłopów pańszczyźnianych. Odrabiali swoje powinności pańszczyźniane w miejscowym folwarku.

Według rewizji starostwa z 1566 r. mieszkańcy wsi zobowiązani byli do następujących powinności: czynsz 12 gr, owies 2 beczki lub 20 gr, wóz siana lub 5 gr, za gęsi, kury, jajka 3,5 gr, za niewody 2 gr, za stacje 2,5 gr. Razem 45 gr. Pańszczyzna 2 dni w tygodniu, tłoki 4 dni latem [DMAMJ, t. 1, s. 330].

Według inwentarza z 1658 r. mieszkańcy byli zobowiązani do: pańszczyzny 4 dni w tygodniu z włóki, jedną w roku podwodę na 24 mile z każdych dwóch włók, stróża po tygodniu z włóki, odwóz zboża do portu, nie dalej jednak niż do Brześcia. Ponadto musieli dawać: 2 złote z włóki, szanek żyta „mostowego”, jeden szanek owsa strychowanego, jedną gęś, jedną kurę, jednego kapłona oraz 20 jajek, ale prosili o możliwość opłacania pieniędzmi. Trzy włóki we wsi były bojarskie i ich mieszkańcy byli zobowiązani do opłaty 7 zł i 15 gr z włóki, wożenia raz w roku listów do 30 mil, a gdyby dwór kijowiecki chciał wysłać drugi raz to powinien w „lekką drogę” i zapewnić wyżywienie i środki na podróż. We wsi były 2 włóki młyńskie, z których właściciele płacili po 4 zł [AGAD, AR, dz. XXIII, sygn. 1677].

Ukaz cara Aleksandra II z 1864 r. uwłaszczał chłopów, przekazując im na własność ziemię, którą dotychczas użytkowali. Za otrzymany grunt mieli oni zapłacić nie jego poprzednim właścicielom, ale państwu rosyjskiemu, które wzięło na siebie obowiązek rozliczenia się z dotychczasowymi właścicielami. Uwłaszczenie włączało do życia publicznego całe rzesze chłopów. W oparciu o prawo z lat 1846 i 1864 w Kijowcu uwłaszczono 69 gospodarstw mających po ok. 21 mórg, będących w posiadaniu 74 właścicieli oraz osadę szkolną i kowalską, wygon, pastwisko (207 mórg) i nieużytki. Razem chłopi otrzymali na własność ok. 1803 mórg ziemi oraz serwitut leśny Chłopi zrezygnowali z praw serwitutowych w 1910 r. za 35 dziesięcin gruntów [APL, ZTL, sygn. 32].

W 1930 r. w Kijowcu działalność gospodarczą prowadzili: Stowarzyszenie Spożywców, D. Kaliszuk, P. Kucewicz (cieśle), R. Sołoducha (kowal), B. Tyszewski (krawiec), J. Dmitruk (młyn wiatrak) [KAP, 1930, s. 516].

Cerkiew Ducha Świętego. Świątynia została zbudowana dzięki ofiarności parafian i wsparciu finansowemu Michała Kostiuczuka z Kanady, w latach 1982–1984. Poświęcenie cerkwi miało miejsce w 1987 roku.

Nagrobki na dawnym cmentarzu cerkiewnym

• Tekli Pajewskiej (zm. 1887) – płyta żeliwna; księdza Mikołaja Pajewskiego (zm. 1890) – z piaskowca, w formie krzyża na postumencie z głazów

Kapliczki i krzyże

• Elementem krajobrazu kulturowego wsi są kapliczki i krzyże przydrożne, które są symbolem wiary okolicznego ludu. Były one od dawnych czasów stawiane na rozstajach dróg, na końcach wsi, czy też dla upamiętnienia ważnych wydarzeń w życiu prywatnym lub całej społeczności. Ich powszechność, nie łączyła się jednak z zapisywaniem informacji o ich istnieniu w różnego rodzaju źródłach pisanych. Dlatego posiadamy obecnie niewiele informacji na ich temat. W Kijowcu stoi kapliczka z XIX/XX w. Typu słupowego, murowana z cegły, otynkowana. Dach czterospadowy, z żelaznym krzyżem na szczycie. Druga murowana kapliczka z 1938 (?), fundacji rodziny Nostitz-Jackowskich.

*** 19 września 1794 r. oddziały pod dowództwem Aleksandra Suworowa rozbiły polski korpus, dowodzony przez Karola Sierakowskiego, w bitwie pod Terespolem. Przemarsz wojsk rosyjskich okazał się niszczący. Ksiądz Ksawery Małachowicz z Horbowa pisał: „Nie tylko ja, lecz wszyscy obywatele podpadali klęsce a do tego mało zbili, boki palili, ale i zabijali, jako to w Kijowcu śp. Celestyna na śmierć cystersa, Żydów dwóch, kobiet dwie, w stodołach wymłacali jęczmień, owies, żyto snopami, siano, inne drobniejsze ziarna na ziemię rozsypali, sprzęty domowe co do bielizny, obuwia zabrali i służącym, pszczoły wyłupili, z ptactwa domowego gęsi, kaczki, etc. pozabijali, okrasę zabrali, na ostatek całoroczny prowiant odebrali”. Wojska rosyjskie w okresie wojen napoleońskich przechodziły przez omawiane tereny kilkukrotnie, tj. w 1799, 1800, 1805, 1806, 1812. Szczególnie niszczycielski charakter miało ich wkroczenie w 1812 r. Stacjonujące wówczas przez blisko dwa miesiące oddziały rosyjskie dokonały tu olbrzymich zniszczeń […].

*** W okresie międzywojennym w Kijowcu funkcjonowała Spółdzielnia Spożywców, Ochotnicza Straż Pożarna (15 członków), Koło Rolnicze z 37 uczestnikami, 2 Spółki Łowieckie, komórka Komunistycznej Partii Polski, sklep spożywczy i alkoholowy. Była też Szkoła Powszechna, która w 1937 r. przeniosła się do nowego, murowanego budynku szkolnego, przy której funkcjonowała męska i żeńska drużyna harcerska [Kobylarz, 2018, s. 112; https://tadeuszczernik.wordpress.com/2011/12/04/kijowiec/].

*** W okresie okupacji hitlerowskiej 1939–1944 wieś była miejscem konfliktu miedzy ludnością polską a grupą miejscowej ludności, która zadeklarowała się jako ukraińskas. Za udzielanie pomocy jeńcom radzieckim zbiegłym z obozu Kalifów–Woskrzenice w październiku 1941 r. funkcjonariusze Schutzpolizei i gestapo rozstrzelali Denisa Kaliszuka z żoną i schwytanego jeńca radzieckiego. W maju–czerwcu we wsi zastrzelono 7 partyzantów radzieckich. W latach 1943–1944 wieś przeżyła dwukrotną ekspedycję karną, rozstrzelanych zostało dalszych 14 osób, a wieś uległa poważnemu zniszczeniu [Kobylarz, 2018, s. 111–115; https://tadeuszczernik.wordpress.com/2011/12/04/kijowiec/].