Dobryń Mały

Patrz hasło: Zalesie.

Początkowo wieś nazywano Podhorbowie, ze względu na położenie pod Horbowem. Później wieś nazywano Dobryń Mały czyli Podhorbowie. Nazwa wsi pochodzi od słowa dobry. Drugi człon Mały dodano, gdyż istniała już wieś Dobryń (obecnie:) Duży [NMP, 1997, t. 2, s. 383].

Wieś Dobryń Mały powstała w powiecie bialskim guberni siedleckiej (w latach 1912–1915 guberni chełmskiej) [DPKP, 1867, t. 66, s. 279]. W latach 1915–1918 r. znajdowała się w strefie wojskowej okupacji niemieckiej, tzw. Etappen Inspektion Armee Bug. Po odzyskaniu niepodległości przez Polskę należała do powiatu bialskiego województwa lubelskiego.

W latach 1975–1998 w województwie bialskopodlaskim, potem w powiecie bialskim województwa lubelskiego.

Gmina

Dobryń Mały powstał w gminie Dobryń [APL, BKSW, sygn. 3]. W 1933 r. utworzono w niej gromadę Dobryń Mały [LDW, 1933, nr 22, poz. 181]. Po likwidacji gmin w 1954 r. wieś weszła w skład gromady Zalesie [DUWRNwL, 1954, nr 15, poz. 64]. Od 1973 r. wieś należy do gminy Zalesie [DUWRNwL, 1972, nr 12, poz. 239].

Według Krajowego Rejestru Urzędowego Podziału Terytorialnego Kraju (stan na 1.12.2024) wieś nie ma wyróżnionych części [https://eteryt.stat.gov.pl/].

W trakcie systematycznych badań powierzchniowych prowadzonych w ramach AZP w roku 1984 odkryto 7 stanowisk (ślady osadnicze, siedliska) – weryfikowanych w latach następnych, z których zebrano wytwory krzemienne i fragmenty ceramiki naczyniowej z pradziejów: paleolit schyłkowy, neolit, epoka brązu – wczesna (kultura trzciniecka) i późna (kultura łużycka) i subneolit, także ze średniowiecza – wczesnego (w zakresie VII-XII w.) i późnego (XV w.) oraz okresu nowożytnego (w zakresie XVII-XX w.) [NID, AZP obszar 60-89].

Na jednym ze stanowisk prowadzono badania ratownicze w latach 1993-1996, odkrywając osadę i cmentarzysko: ślady domostw, warsztat tkacki, ułamki ceramiki naczyniowej, przedmioty żelazne (m.in. siekiera) oraz groby jamowe ciałopalne – z wczesnej epoki żelaza (kultura jastrowska z elementarni kultury przeworskiej). Odkryto także materiały pradziejowe z paleolitu schyłkowego, neolitu, epoki brązu (kultura: trzciniecka, łużycka) [m.in. Żółkowski, Bienia 1994; Wetoszka 1999, 25; Bienia 2003, 26 i n.]. Z bliżej nieokreślonej osady wielokulturowej pochodzą zabytki ceramiczne kultury miłogradzkiej (wczesna epoka żelaza) [Bienia 2003, 62].

Wieś powstała poprzez podział wsi Dobryń, na Dobryń [Duży] i Podhorbowie [Dobryń Mały]. Pierwsza odnaleziona informacja o Podhorbowie pochodzi z 1868 roku.

Właściciele indywidualnych gospodarstw rolnych [SRwBP, WKH, sygn. 497].

W 1904 r. w Podhorbowie (Dobryniu Małym) zamieszkiwało 117 prawosławnych. Po carskim ukazie tolerancyjnym z 1905 r. zezwalającym na zgodne z prawem przyjmowanie obrządku rzymskokatolickiego, prawosławni przeszli na katolicyzm. W przededniu I wojny światowej, tj. w 1914 r., we wsi nie doliczono się żadnego wyznawcy prawosławia [APL, KPCH, sygn. 103, 112]. W okresie II Rzeczypospolitej prawosławni będący mniejszością we wsi (21 w 1938 r.) należeli do parafii w Kobylanach [APL, SPB, sygn. 477].

Rzymskokatolicki biskup podlaski ksiądz Henryk Przeździecki w 1925 r. podjął kroki w celu odrodzenia Kościoła greckokatolickiego, jako obrządku wschodnio–słowiańskiego. Parafia neounicka powstała m.in. w Kijowcu, do niej należeli wierni z wsi Dobryń Mały [APL, SBP, sygn. 477]. W 1938 r. mieszkało w niej dwóch neounitów [APL, SPB, sygn. 487].

Katolicy obrządku rzymskiego należeli do parafii Przemienienia Pańskiego w Malowej Górze. W 1900 r. carski rząd zamknął tę parafię. Wiernych ze wsi przypisano do parafii w Białej Podlaskiej. Zgodę na ponowne otwarcie parafii w Malowej Górze wyraził w grudniu 1905 r. rosyjski minister spraw wewnętrznych [Kobylarz, 2018, s. 235–244]. W 1938 r. w Dobryniu Kolonii mieszkało 237 katolików [APL, SPB, sygn. 487]. Obecnie katolicy ze wsi należą do parafii rzymskokatolickiej Przemieniania Pańskiego w Malowej Górze.

W Dobryniu Małym w II połowie XIX w. powstała szkoła cerkiewno-parafialna [APL, CHKP, sygn. 96].

W Dobryniu Małym według spisu powszechnego z 1921 r. w 24 budynkach zamieszkiwało 188 rzymskich katolików [Skorowidz miejscowości, 1924, t. 4, s. 1]. W 1943 r. we wsi przebywało 260 mieszkańców [Amtliches, 1943, s. 35]. W 2021 r. w Dobryniu Małym było zameldowanych 184 osób [https://www.polskawliczbach.pl].

Kapliczki i krzyże. Elementem krajobrazu kulturowego wsi są kapliczki i krzyże przydrożne, które są symbolem wiary okolicznego ludu. Były one od dawnych czasów stawiane na rozstajach dróg, na końcach wsi, czy też dla upamiętnienia ważnych wydarzeń w życiu prywatnym lub całej społeczności. Ich powszechność, nie łączyła się jednak z zapisywaniem informacji o ich istnieniu w różnego rodzaju źródłach pisanych.