Łęgi

Patrz hasło: Terespol (gmina wiejska).

W 1773 r. zapisane jako Łuhy, w 1775 r. jako Łęgi. Nazwa wsi oznacza podmokłe łąki [NMP, 2005, t. 6, s. 327].

W okresie przedrozbiorowym w województwie i powiecie brzeskolitewskim. Po III rozbiorze Rzeczypospolitej miejscowość znalazła się w zaborze austriackim w cyrkule bialskim (Galicji Zachodniej).

Po włączeniu w 1809 r. tzw. Nowej Galicji do Księstwa Warszawskiego, w 1810 r. weszła w skład powiatu bialskiego departamentu siedleckiego [DPKW, 1811, t. 2, nr 16, s. 148]. Po powstaniu w 1815 r. Królestwa Polskiego, w wyniku reformy administracyjnej z 1816 r., znalazła się powiecie łosickim obwodu bialskiego województwa podlaskiego (od 1837 r. guberni podlaskiej) [DPKP, 1816, t. 1, s. 119]. W latach 1844–1866 leżała w okręgu łosickim powiatu bialskiego guberni lubelskiej, a od 1867 r. w powiecie konstantynowskim guberni siedleckiej (w latach 1912–1915 guberni chełmskiej) [DPKP, 1867, t. 66, s. 279]. W latach 1915–1918 r. znajdowała się w strefie wojskowej okupacji niemieckiej, tzw. Etappen Inspektion Armee Bug. W 1932 r. po likwidacji powiatu konstantynowskiego, wieś włączono do powiatu bialskiego województwa lubelskiego. W latach 1975–1998 w województwie bialskopodlaskim, potem w powiecie bialskim województwa lubelskiego.

Gmina

Gminy dominialne powstały na mocy Konstytucji Księstwa Warszawskiego. Według ustawy z 1809 r. na ich czele stali wójtowie, którymi z urzędu zostawali właściciele dóbr ziemskich, którzy za zgodą władz zwierzchnich mogli wyznaczać swoich zastępców. Wójtowie byli wykonawcami zarządzeń władz państwowych, opiekowali się majątkiem gminnym, czuwali nad bezpieczeństwem, porządkiem i zdrowiem mieszkańców. Pomocą wójtom w poszczególnych wsiach służyli sołtysi [DPKW, 1809, t. 1, s. 227–236]. W pierwszej połowie XIX w. wieś należała do gminy Pratulin [APL, MSGL, sygn. 167]. Po utworzeniu na mocy ukazu cara Aleksandra II gmin samorządowych w Królestwie Polskim, w 1865 r. wieś weszła w skład gminy Bohukały [APL, BKSW, sygn. 3]. W 1933 r. utworzono w niej gromadę Łęgi [LDW, 1933, nr 22, poz. 181]. Po likwidacji gmin w 1954 r. wieś weszła w skład gromady Pratulin, której nazwę w 1969 r. zmieniono na Bohukały [DUWRNwL, 1954, nr 15, poz. 64]. Od 1973 r. wieś należy do gminy Terespol [DUWRNwL, 1972, nr 12, poz. 239].

Według Krajowego Rejestru Urzędowego Podziału Terytorialnego Kraju (stan na 1.12.2024) wieś nie ma części składowych [https://eteryt.stat.gov.pl/].

W 1864 r. w Łęgach zostali uwłaszczeni: Aleksiej Mikitiuk, Andriej Czirko, Andriej Filipiuk, Andriej Filipiuk, Andriej Kaczan, Andriej Romaniuk, Andriej Stefaniuk, Andriej Wasiluk, Andriej Wasiluk, Anton Sziszko, Chwedor Jakowiuk, Dawid Mielniczuk, Dimitrij Bujno, Filip Mikołajuk, Ignatij Iwaniuk, Iwan Benedeczuk, Iwan Furmanczuk, Iwan Mielniczuk, Jakim Jarofiejuk, Jekatierina Kozaczuk, Josefat Bujno, Józefat Michaluk, Klim Michaluk, Lewko Karmasz, Maksim Lesiuk, Martin Filipiuk, Matwiej Lesiuk, Michaił Matwiejuk, Mikita Semeniuk, Nestor Mikołajuk, Nikołaj Chwedoruk, Nikołaj Gryciuk, Omeljan Wasiluk, Osip Gordejuk, Paweł Poleszuk, Paweł Sereda, Piotr Osypiuk, Piotr Szaszuk, Silwiestr Orchimiuk, Stefan Lewczuk, Stepan Maksimiuk, Stepan Romaniuk, Tadeusz Krupa, Tedor Orchimiuk, Tomasz Nicziporuk, Wasil Karmasz [APL, ZTL, sygn. 1307].

W trakcie systematycznych badań powierzchniowych prowadzonych w ramach AZP w latach 1983 i 2008 odkryto 9 stanowisk, na których zebrano zabytki krzemienne oraz ułamki ceramiki naczyniowej stanowiące ślady osadnicze nieokreślone chronologicznie. W odosobnionym przypadku wyróżniono osadnictwo z epoki brązu (brak afiliacji kulturowej) [NID, AZP obszary: 57-89 i 58-89].

Po raz pierwszy wzmiankowana w wizytacji cerkwi w Partulinie z 1773 r. pod nazwą Łuhy. Brak ich jednak w wizytacjach cerkwi pratulińskiej z 1757 i 1759 r., co wskazuje że powstała zapewne dopiero w latach 60. XVIII w. [LVIA, f. 634, ap. 1, nr 50; BLAN, f. 41–254].

Łęgi stanowiły część dóbr Pratulin i dzieliły ich losy. W 1773 r. były własnością podczaszego litewskiego Joachima Potockiego, w 1775 r. starosty szczerzeckiego Franciszka Piotra Potockiego, a w 1790 r. Jana i Joanny Potockich. W 1820 r. dobra pratulińskie w skład których wchodziła wieś Łęgi kupił Placyd Wierusz–Kowalski. W 1864 r. w wyniku uwłaszczenia ziemia we wsi stała się własnością chłopów.

Grekokatolicy z Łęgów należeli do parafii w Pratulinie. Według niedatowanego spisu sporządzonego między 1798 a 1800 r. w Łęgach było 15 rodzin unickich [APL, ChKGK, sygn. 145, k. 18]. Unici z Łęgów w 1875 r. zostali zmuszeni do przyjęcia prawosławia. W 1904 r. w Łęgach zamieszkiwało 82 prawosławnych. Część z nich czuła się związana z katolicyzmem. Po carskim ukazie tolerancyjnym z 1905 r. zezwalającym na zgodne z prawem przyjmowanie obrządku rzymskokatolickiego, liczba prawosławnych we wsi radykalnie spadła. W przededniu I wojny światowej, tj. w 1914 r., we wsi doliczono się tylko jednego prawosławnego [APL, KPCH, sygn. 570, 579]. W okresie II Rzeczypospolitej (do 1938) we wsi nie było już prawosławnych.

Katolicy obrządku rzymskiego ze wsi należeli do parafii w Pratulinie przynależącej do diecezji łuckiej, w latach 1818–1867 – diecezji podlaskiej, 1867–1918 – diecezji lubelskiej, potem ponownie podlaskiej (siedleckiej). Parafia w Pratulinie została zamknięta przez władze carskie w 1876 r. Wiernych przyłączono do parafii w Malowej Górze. 25 lutego 1900 r. carski rząd zamknął i tę parafię. Zgodę na ponowne otwarcie parafii Malowa Góra wyraził 12 grudnia 1905 r. rosyjski minister spraw wewnętrznych. W jej skład weszły też Łęgi. W 1908 r. trafiły one do odnowionej parafii w Pratulinie. W 1938 r. we wsi mieszkało 342 jej wiernych [APL, SPB, sygn. 477]. Obecnie katolicy ze wsi należą nadal do parafii rzymskokatolickiej pw. Św. Apostołów Piotra i Pawła w Pratulinie.

Według rejestru podymnego z 1775 r. we wsi znajdowało się 7 dymów, w 1790 r. wykazano 1 dym dworski i 13 dymów chłopskich, z czego 2 określono jako nowoprzybyłe  [LVIA, f. 11, ap. 1, nr 1511, 1541]. Według wykazu z 1827 r. w Łęgach znajdowało się 14 domów zamieszkanych przez 107 osób [Tabella miast, 1827, t. 1, s. 281]. W 1887 r. we wsi zamieszkiwało 144 osoby [PKSG za 1887, s. 60]. Według spisu powszechnego z 1921 r. we wsi w 38 budynkach przebywało 211 rzymskich katolików [Skorowidz miejscowości, 1924, t. 4, s. 42]. W 1943 r. we wsi mieszkało 302 mieszkańców [Amtliches, 1943, s. 35]. W 2021 r. w Łęgach było zameldowanych 106 osób [https://www.polskawliczbach.pl].

Zdecydowana większość mieszkańców Łęgów na przestrzeni dziejów utrzymywała się z rolnictwa. Do 1864 r., czyli ukazu uwłaszczeniowego znaczna część ziemi była użytkowana przez chłopów pańszczyźnianych. Odrabiali swoje powinności pańszczyźniane w folwarku Pratulin.

Ukaz cara Aleksandra II z 1864 r. uwłaszczał chłopów, przekazując im na własność ziemię, którą dotychczas użytkowali. Za otrzymany grunt mieli oni zapłacić nie jego poprzednim właścicielom, ale państwu rosyjskiemu, które wzięło na siebie obowiązek rozliczenia się z dotychczasowymi właścicielami. Uwłaszczenie włączało do życia publicznego całe rzesze chłopów. W oparciu o prawo z lat 1846 i 1864 we wsi uwłaszczono 18 gospodarstw, będących w posiadaniu 46 właścicieli. Razem chłopi otrzymali na własność ok. 452 morgi ziemi oraz prawa serwitutowe. Serwitut leśny pozwalał im na otrzymywanie drewna na remont zabudowań; jednego wozu na dwa tygodnie w zimnej połowie roku i jednego na miesiąc w letniej połowie roku; materiału na ogrodzenia. Chłopi mieli również serwitut pastwiskowy. [APL, ZTL, sygn. 1307].

W 1930 r. we wsi działał wiatrak M. Seredy [KAP, 1930, s. 507].

*** Wśród unitów, którzy zginęli pod kościołem w Pratulinie w 1874 r. był obecnie błogosławiony Łukasz Bojko, lat 22, kawaler. Urodził się w Zaczopkach w 1852 r. Syn Dymitra i Anastazji z d. Wojda. Mieszkał w Łęgach, gdzie uprawiał rolę. Był człowiekiem religijnym, o łagodnym usposobieniu. On rozniósł wiadomość po okolicy o konieczności obrony cerkiewki pratulińskiej i był przy niej 24 stycznia 1874 r. Zaczął bić w dzwony. Lud natychmiast zaintonował: „Kto się w opiekę…”. Dosięgła go przed drzwiami kościoła kozacka kula. Zginął na miejscu [https://sanktuariumpratulin.pl/sanktuarium/sylwetki/].