Kukuryki

Patrz hasło: Terespol (gmina wiejska).

Pierwotnie Kokoreki (1566 r., zapis cyrylicą) lub Kokoryki (1588 r., zapis w jęz. polskim). Nazwa pochodzi prawdopodobnie od nazwy osobowej Kukuryka [NMP, 2003, t. 5, s. 464].

W okresie przedrozbiorowym w województwie i powiecie brzeskolitewskim. Po III rozbiorze Rzeczypospolitej miejscowość znalazła się w zaborze austriackim w cyrkule bialskim (Galicji Zachodniej).

Po włączeniu w 1809 r. tzw. Nowej Galicji do Księstwa Warszawskiego, w 1810 r. weszła w skład powiatu bialskiego departamentu siedleckiego [DPKW, 1811, t. 2, nr 16, s. 148]. Po powstaniu w 1815 r. Królestwa Polskiego, w wyniku reformy administracyjnej z 1816 r., znalazła się powiecie łosickim obwodu bialskiego województwa podlaskiego (od 1837 r. guberni podlaskiej) [DPKP, 1816, t. 1, s. 119]. W latach 1844–1866 leżała w okręgu bialskim powiatu bialskiego guberni lubelskiej, a od 1867 r. w powiecie konstantynowskim guberni siedleckiej (w latach 1912–1915 guberni chełmskiej) [DPKP, 1867, t. 66, s. 279]. W latach 1915–1918 r. znajdowała się w strefie wojskowej okupacji niemieckiej, tzw. Etappen Inspektion Armee Bug. W 1932 r. po likwidacji powiatu konstantynowskiego, wieś włączono do powiatu bialskiego województwa lubelskiego.

W latach 1975–1998 w województwie bialskopodlaskim, potem w powiecie bialskim województwa lubelskiego.

Gmina

Gminy dominialne powstały na mocy Konstytucji Księstwa Warszawskiego. Według ustawy z 1809 r. na ich czele stali wójtowie, którymi z urzędu zostawali właściciele dóbr ziemskich, którzy za zgodą władz zwierzchnich mogli wyznaczać swoich zastępców. Wójtowie byli wykonawcami zarządzeń władz państwowych, opiekowali się majątkiem gminnym, czuwali nad bezpieczeństwem, porządkiem i zdrowiem mieszkańców. Pomocą wójtom w poszczególnych wsiach służyli sołtysi [DPKW, 1809, t. 1, s. 227–236]. W pierwszej połowie XIX w. wieś należała do gminy Neple [APL, MSGL, sygn. 167]. Po utworzeniu na mocy ukazu cara Aleksandra II gmin samorządowych w Królestwie Polskim, w 1865 r. wieś weszła w skład gminy Bohukały [APL, BKSW, sygn. 3]. W 1933 r. weszła w skład gromady Samowicze [LDW, 1933, nr 22, poz. 181]. Po likwidacji gmin w 1954 r. wieś znalazła się w gromadzie Łobaczew Duży [DUWRNwL, 1954, nr 15, poz. 64]. W 1960 r. wieś po likwidacji tej gromady włączono do gromady Błotków Duży [DUWRNwL, 1959, nr 9, poz. 63]. Od 1973 r. wieś należy do gminy Terespol [DUWRNwL, 1972, nr 12, poz. 239].

Według Krajowego Rejestru Urzędowego Podziału Terytorialnego Kraju (stan na 1.12.2024) wieś nie ma części składowych [https://eteryt.stat.gov.pl/].

W 1566 r. (najstarszy znany spis mieszkańców) w Kukurykach mieszkali: Hryc Andrejewicz, Sidor Hołowniewicz, Jakim Hromowicz, Jewżim Hromowicz, Naum Hromowicz, Iwan Jackowicz, Lewko Kuryłowicz, Pac Kuryłowicz, Bohusz Sawczyc, Sienko Sidorowicz, Chwiedko Sienkowicz, oraz bez nazwiska Michno z bratem [DMAMJ, 1897, t. 1, s. 243].

W 1864 r. we wsi Kukuryki zostali uwłaszczeni: Aleksandr Chudko, Chariton Trochimiak, Filip s. Grigorija Parchimiuk, Filip s. Jakowa Parchinik, Iwan Parchimiuk, Josafat Majktruk, Josafat Orkopiuk, Konstantin Michaluk, Maćko Pietruczuk, Maksim Orkopiuk, Maksim Orkopiuk, Mateusz Chudkos, Paweł Łozak, Pilip Parchimiuk, Semen Artemiuk, Stepan Parchimiuk, Tymosz Daniluk, Wasilij Sipczuk [APL, ZTL, sygn. 1298].

W trakcie systematycznych badań powierzchniowych prowadzonych w ramach AZP w roku 1983 odkryto stanowisko, na których zebrano nieliczne bliżej nieokreślone materiały datowane na epokę kamienia oraz wczesne średniowiecze [NID, AZP obszar 59-90].

Po raz pierwszy wzmiankowana w 1566 r. [DMAMJ, 1897, t. 1, s. 243]. Prawdopodobnie ma jednak starszą genezę, gdyż w tym roku określono, że jej mieszkańcy sprawują swe powinności według dawnego zwyczaju.

Wieś w okresie przedrozbiorowym była własnością monarszą. Pierwotnie w starostwie brzeskim, od 1589 r. w ekonomii brzeskiej. Dobra Kobylany, z należącymi do nich wsiami Polatycze i Kukuryki w 1818 r. od Krystiana Hrabiego de Wurmsera kupił Ksawery Rószczyc. W 1838 r. sprzedał je Piotrowi Pawłowi Rudnickiemu. W 1848 r. Kukuryki (bez dwóch mórg nad Bugiem) kupiła Emilia Kunegunda, wdowa po Pawle Rudnickim [APL OR, HBP, sygn. 544].

Grekokatolicy z Kukuryk należeli do parafii w Neplach. Według niedatowanego spisu sporządzonego między 1798 a 1800 r. w Kukurykach było 26 rodzin unickich [APL, ChKGK, sygn. 145, k. 18]. Unici z Kukuryk w 1875 r. zostali zmuszeni do przyjęcia prawosławia. W 1904 r. w Kukurykach zamieszkiwało 73 prawosławnych. Większość czuła się związana z katolicyzmem. Po carskim ukazie tolerancyjnym z 1905 r. zezwalającym na zgodne z prawem przyjmowanie obrządku rzymskokatolickiego, prawosławni zniknęli ze wsi [APL, KPCH, sygn. 570, 579]. Również w okresie II Rzeczypospolitej nie odnotowano ich obecności[APL, SPB, sygn. 477].

Katolicy obrządku rzymskiego należeli do parafii w Malowej Górze przynależącej do diecezji łuckiej, w latach 1818–1867 – diecezji podlaskiej, 1867–1918 – diecezji lubelskiej, potem ponownie podlaskiej (siedleckiej). Według danych z 1811 r. do parafii Malowa Góra należały m.in. wsie: Koroszczyn, Kukuryki, Kuzawka, Neple i Starzynka. 25 lutego 1900 r. carski rząd zamknął parafię Malowa Góra. W okresie II Rzeczypospolitej katolicy z Kukuryk, 147 w 1938 r., należeli do parafii rzymskokatolickiej Trójcy Świętej w Terespolu [APL, SPB, sygn. 477]. Obecnie katolicy ze wsi należą do parafii rzymskokatolickiej w Terespolu.

Według rejestru podymnego z 1775 r. we wsi znajdowały się 32 dymy. W 1786 r. 29 , w których mieszkało 129 osób [LVIA, f. 11, ap. 1, nr 1468, 1511]. Według wykazu z 1827 r. w Kukurykach znajdowało się 24 domów zamieszkanych przez 136 osób [Tabella miast, 1827, t. 1, s. 252]. W 1887 r. we wsi egzystowało 101 osób [PKSG za 1887, s. 59]. Według spisu powszechnego z 1921 r. we wsi w 24 budynkach zamieszkiwało 134 rzymskich katolików [Skorowidz miejscowości, 1924, t. 4, s. 42]. W 1943 r. odnotowano 147 mieszkańców [Amtliches, 1943, s. 35]. W 2021 r. w Kukurykach było zameldowane 54 osoby. [https://www.polskawliczbach.pl].

Zdecydowana większość mieszkańców Kukuryk na przestrzeni dziejów utrzymywała się z rolnictwa. Wieś miała status wsi zamieszkałej przez służków, do których powinności należało jeżdżenie z listami królewskimi i urzędowymi w sprawie poddanych królewskich do okolicznych dworów. Zaznaczono, że ta powinność jest sprawowana wedle dawnego zwyczaju. W 1668 r., z powodu nadmiernego obciążania przez podstarościch rzeczyckich, mieszkańcy prosili rewizorów o zwolnienie ich z tej powinności i w zamian ich włóki zostały przeniesione na czynsz. W czasie reform Antoniego Tyzenhauza przekstałceni w chłopów pańszczyźnianych (jako tacy wymienieni w 1786 r.) [DMAMJ, 1897, t. 1, s. 243; NGAB, f. 1928, op. 1, nr 36; LVIA, f. 11, ap. 1, nr 1468].

Do 1864 r., czyli ukazu uwłaszczeniowego znaczna część ziemi była użytkowana przez chłopów pańszczyźnianych.Odrabiali swoje powinności pańszczyźniane w folwarku Kobylany.

Ukaz cara Aleksandra II z 1864 r. uwłaszczał chłopów, przekazując im na własność ziemię, którą dotychczas użytkowali. Za otrzymany grunt mieli oni zapłacić nie jego poprzednim właścicielom, ale państwu rosyjskiemu, które wzięło na siebie obowiązek rozliczenia się z dotychczasowymi właścicielami. Uwłaszczenie włączało do życia publicznego całe rzesze chłopów. W oparciu o prawo z lat 1846 i 1864 w Kukurykach uwłaszczono 7 gospodarstw mających po ok. 16–18 mórg, będących w posiadaniu 11 właścicieli. W oparciu o prawo z 1864 roku uwłaszczono 7 niewielkich osad, pastwisko i las. Razem chłopi otrzymali na własność ok. 185 mórg ziemi oraz prawa serwitutowe do pastwiska [APL, ZTL, sygn. 1298].