Bohukały

Patrz hasło: Terespol (gmina wiejska).

W 1773 r. nazwa zapisana jako Bohakały, w 1775 r. Bohukały [LVIA, f. 11, ap. 1, nr 1511; LVIA, f. 634, ap. 3, nr 146]. Według słownika Nazwy miejscowe Polski pochodzenie nazwy jest nieznane [NMP, 2004, t. 1, s. 263].

W okresie przedrozbiorowym w powiecie i województwie brzeskolitewskim, po III rozbiorze Rzeczypospolitej miejscowość znalazła się w zaborze austriackim w cyrkule bialskim (Galicji Zachodniej).

Po włączeniu w 1809 r. tzw. Nowej Galicji do Księstwa Warszawskiego, w 1810 r. weszła w skład powiatu bialskiego departamentu siedleckiego [DPKW, 1811, t. 2, nr 16, s. 148]. Po powstaniu w 1815 r. Królestwa Polskiego, w wyniku reformy administracyjnej z 1816 r., znalazła się powiecie łosickim obwodu bialskiego województwa podlaskiego (od 1837 r. guberni podlaskiej) [DPKP, 1816, t. 1, s. 119]. W latach 1844–1866 leżała w okręgu łosickim powiatu bialskiego guberni lubelskiej. Od 1867 r. w powiecie konstantynowskim guberni siedleckiej (w latach 1912–1915 guberni chełmskiej) [DPKP, 1867, t. 66, s. 279]. W latach 1915–1918 r. znajdowała się w strefie wojskowej okupacji niemieckiej, tzw. Etappen Inspektion Armee Bug..

W 1932 r. po likwidacji powiatu konstantynowskiego, wieś włączono do powiatu bialskiego województwa lubelskiego. W latach 1975–1998 w województwie bialskopodlaskim, potem w powiecie bialskim województwa lubelskiego.

GMINA

Gminy dominialne powstały na mocy Konstytucji Księstwa Warszawskiego. Według ustawy z 1809 r. na ich czele stali wójtowie, którymi z urzędu zostawali właściciele dóbr ziemskich, którzy za zgodą władz zwierzchnich mogli wyznaczać swoich zastępców. Wójtowie byli wykonawcami zarządzeń władz państwowych, opiekowali się majątkiem gminnym, czuwali nad bezpieczeństwem, porządkiem i zdrowiem mieszkańców. Pomocą wójtom w poszczególnych wsiach służyli sołtysi [DPKW, 1809, t. 1, s. 227–236]. W pierwszej połowie XIX w. wieś należała do gminy Pratulin [APL, MSGL, sygn. 167]. Po utworzeniu na mocy ukazu cara Aleksandra II gmin samorządowych w Królestwie Polskim, w 1865 r. wieś stała się siedzibą gminy Bohukały [APL, BKSW, sygn. 3]. W 1933 r. utworzono w niej gromadę Bohukały, w skład której wszedł też Pratulin [LDW, 1933, nr 22, poz. 181]. Po likwidacji gmin w 1954 r. wieś weszła w skład gromady Pratulin, której nazwę w 1969 r. zmieniono na Bohukały [DUWRNwL, 1954, nr 15, poz. 64]. Od 1973 r. wieś należy do gminy Terespol [DUWRNwL, 1972, nr 12, poz. 239].

Według Krajowego Rejestru Urzędowego Podziału Terytorialnego Kraju (stan na 1.06.2025) częścią wsi jest Wzgórek [https://eteryt.stat.gov.pl/]. W 1864 r. odnotowano takie nazwy terenowe: Krynica, Mickowszczyzna i Rybołów [APL, ZTL, sygn. 1225].

W 1864 r. we wsi Bohukały zostali uwłaszczeni: Aleksiej Benediczuk, Aleksiej Weremczuk, Andriej Kraciuk, Iwan Kraciuk, Andriej Stefaniuk, Anton Mikołajuk, Artem Artemiuk, Artem Filipczuk, Cholimon Basiuk, Daniło Wasiluk, Eliasz Pawluczuk, Feliks Semeniuk, Foma Jowtoszuk, Foma Miedko, Ignatij Pietruczuk, Iwan Gawriluk, Iwan Iwaniuk, Iwan Jewtoszuk, Iwan Miedko, Iwan Mikinka, Iwan Pawluczuk vel Józefczuk, Iwan Sołowicz, Jakow Czirko, Jakow Iwaniuk, Jakow Jarofimiuk, Jakow Wasiluk, Józefat Kozak, Kiriło Mikołajuk, Kondrat Pawluczuk, Leon Romaniuk, Maksim Lewczuk, Marko Szeszko, Martin Kozak, Mikołaj Pawluczuk, Niczypor Greczuk, Nikita Iwaniuk (I), Nikita Iwaniuk (II), Nikołaj Griciuk, Nikołaj Walczuk, Oleksa Nikitiuk, Osip Buniak, Osip Tomaszewski, Piotr Seliwoniuk, Prokop Matwiejuk, Semen Gawriluk, Semen Pietruczuk, Semen Stefaniuk, Stefan Gryciuk, Stefan Kononiuk, Stefan Lewczuk, Teodor Miednik, Teodor Tokarewicz, Wasilij Osipiuk, Wasilij Szeszko, Wiktor Kraciuk, Włas Demisiuk [APL, ZTL, sygn. 1225].

W trakcie systematycznych badań powierzchniowych prowadzonych w ramach AZP w roku 1985 odkryto 4 stanowiska – odpadki krzemienne (ślad osadniczy z bliżej nieokreślonych pradziejów), ułamki ceramiki naczyniowej – stanowiące pozostałości po siedliskach z epoki brązu (kultura łużycka) oraz wczesnego średniowiecza [NID, AZP obszar 58-89].

Podczas prac archeologicznych wyprzedzających przebudowę drogi wojewódzkiej Siedlce -Terespol odkryto blisko 250 obiektów osadniczych. Na podstawie uzyskanych źródeł ruchomych: fragmentów ceramiki naczyniowej i budowlanej, wytworów krzemiennych – powiązano je z osadnictwem epoki brązu (kultura łużycka) oraz okresu nowożytnego (XVI-XVIII w.) [Gołub i in. 2004, 9]. Kolejne prace wykopaliskowe prowadzone na terenie żwirowni odsłoniły 25 obiektów osadniczych związanych z produkcją wapienniczą odkrywając m.in. piec wapienniczy. Na podstawie pozyskanej ceramiki naczyniowej obiekty powiązano z okresem wpływów rzymskich (kultura wielbarska) [Banasiewicz-Szykuła 2007, 9].

Wieś powstała w połowie XVIII wieku. Brak jej w wizytacjach kościoła hornowskiego z 1727 r. i cerkwi hornowskiej z 1726 r oraz pratulińskiej z 1759 r. W 1765 r. pojawia się wzmianka o arendarzu bohukalskim Ginpelu Ickiewiczu, który został okradziony. Bohukały są wymienione również w wizytacji cerkwi w Pratulinie z 1773 r. [NGAB, f. 1705, op. 1, nr 61; LVIA, f. 634, ap. 3, nr 146].

Wieś dzieliła losy dóbr pratulińskich. W 1773 r. własność podczaszego litewskiego Joachima Potockiego, w 1775 r. starosty szczerzeckiego Franciszka Piotra Potockiego, a w 1790 r. Jana i Joanny Potockich. W 1820 r. dobra pratulińskie, w skład których wchodziła wieś Bohukały, kupił Placyd Wierusz-Kowalski. W 1864 r. w wyniku uwłaszczenia ziemia we wsi stała się własnością chłopów.

Grekokatolicy z Bohukał należeli do parafii w Pratulinie. Według niedatowanego spisu sporządzonego między 1798 a 1800 r. w Bohukałach były 34 rodziny unickie [APL, CHKGK, sygn. 145, k. 18]. Unici z Bohukał w 1875 r. zostali zmuszeni do przyjęcia prawosławia. W 1904 r. w Bohukałach zamieszkiwało 360 prawosławnych. Część z nich czuła się związana z katolicyzmem. Po carskim ukazie tolerancyjnym z 1905 r. zezwalającym na zgodne z prawem przyjmowanie obrządku rzymskokatolickiego, liczba prawosławnych we wsi mocno spadła. W przededniu I wojny światowej, tj. w 1914 r., we wsi doliczono się ich tylko 46 [APL, KPCH, sygn. 570, 579]. W okresie II Rzeczypospolitej (do 1938) we wsi nie było już prawosławnych.

Katolicy obrządku rzymskiego ze wsi należeli do parafii w Pratulinie przynależącej do diecezji łuckiej, w latach 1818–1867 – diecezji podlaskiej, 1867–1918 – diecezji lubelskiej, potem ponownie diecezji podlaskiej (siedleckiej). Parafia w Pratulinie została zamknięta przez władze carskie w 1876 r. Wiernych przyłączono do parafii w Malowej Górze. 25 lutego 1900 r. carski rząd zamknął i tę parafię. Ten stan rzeczy przetrwał do ukazu tolerancyjnego z 1905 roku. Zgodę na ponowne otwarcie parafii Malowa Góra wyraził 12 grudnia 1905 r. rosyjski minister spraw wewnętrznych. W jej skład weszły też Bohukały. W 1908 r. trafiły one do odnowionej parafii rzymskokatolickiej w Pratulinie. W okresie II Rzeczypospolitej we wsi mieszkało 532 katolików [APL, SPB, sygn. 477]. Obecnie należą oni do parafii rzymskokatolickiej pw. Św. Apostołów Piotra i Pawła w Pratulinie.

Szkoła polska we wsi powstała w II Rzeczypospolitej. W 1930 r. we wsi działała dwuklasowa szkoła powszechna, do której uczęszczało 112 dzieci [Falski, 1933, s. 157].

Według rejestru podymnego z 1775 r. we wsi znajdowało się 24 dymy, w 1790 r.  w Bohukałach i folwarku pratulińskim (opisane razem) był 1 dym dworski i 33 dymy chłopskie [LVIA, f. 11, ap. 1, nr 1511, 1541]. Według wykazu z 1827 r. w Bohukałach znajdowało się 38 domów zamieszkanych przez 282 osoby [Tabella miast, 1827, t. 1, s. 31]. W 1863 r. mieszkało tam 408 osób [APL, BKSW, sygn. 3]. W 1887 r. we wsi zamieszkiwało 386 osób [PKSG za 1887, s. 6]. Według spisu powszechnego z 1921 r. we wsi i folwarku w 75 budynkach zamieszkiwało 439 osób, w tym 428 rzymskich katolików i 11 prawosławnych [Skorowidz miejscowości, 1924, t. 4, s. 42]. W 1943 r. we wsi mieszkało 811 mieszkańców [Amtliches, 1943, s. 35]. W 2021 r. zameldowanych było 221 osób [https://www.polskawliczbach.pl].

Zdecydowana większość mieszkańców Bohukał na przestrzeni dziejów utrzymywała się z rolnictwa. Do 1864 r., czyli ukazu uwłaszczeniowego znaczna część ziemi była użytkowana przez chłopów pańszczyźnianych. Odrabiali oni swoje powinności pańszczyźniane w folwarku w Bohukałach.

Ukaz cara Aleksandra II z 1864 r. uwłaszczał chłopów, przekazując im na własność ziemię, którą dotychczas użytkowali. Za otrzymany grunt mieli oni zapłacić nie jego poprzednim właścicielom, ale państwu rosyjskiemu, które wzięło na siebie obowiązek rozliczenia się z dotychczasowymi właścicielami. Uwłaszczenie włączało do życia publicznego całe rzesze chłopów. W oparciu o prawo z lat 1846 i 1864 w Bohukałach uwłaszczono 37 gospodarstw mających po ok. 22–23 morgi, będących w posiadaniu 50 właścicieli. W oparciu o prawo z 1864 roku uwłaszczono 6 jednomorgowych gospodarstw, osadę zarządu gminnego, pastwisko Mickowszczyzna, wygon oraz nieużytki. Razem chłopi otrzymali na własność ok. 1018 mórg ziemi oraz prawa serwitutowe. Serwitut leśny pozwalał im na otrzymywanie drewna na remont zabudowań; jednego wozu na dwa tygodnie w zimnej połowie roku i jednego na miesiąc w letniej połowie roku; materiału na ogrodzenia. Chłopi mieli również serwitut pastwiskowy w lasach Rybołów i Krynica [APL, ZTL, sygn. 1225].

W 1930 r. we wsi działał sklep z artykułami spożywczymi T. Greczuka oraz kuźnia K.Romaniuka [KAP, 1930, s. 507].

Elementem krajobrazu kulturowego wsi są kapliczki i krzyże przydrożne, które są symbolem wiary okolicznego ludu. Były one od dawnych czasów stawiane na rozstajach dróg, na końcach wsi, czy też dla upamiętnienia ważnych wydarzeń w życiu prywatnym lub całej społeczności. Ich powszechność, nie łączyła się jednak z zapisywaniem informacji o ich istnieniu w różnego rodzaju źródłach pisanych.

*** Wśród unitów, którzy zginęli pod kościołem w Pratulinie w 1874 r. był, obecnie błogosławiony Bartłomiej Osypiuk, lat 30, syn Wasyla i Marty z domu Kondraciuk. Urodził się on w Bohukałach w 1844 roku. Żonaty, miał dwoje dzieci. Podczas obrony cerkwi został śmiertelnie ranny. Zmarł w domu. Przed śmiercią wyznał, że jest szczęśliwy oddając swe życie za wiarę w Boga [https://sanktuariumpratulin.pl/sanktuarium/sylwetki/].