Janówka

Patrz hasło: Piszczac.

Nazwa pochodzi od imienia Jan [NMP, 2001, t. 4, s. 84], być może właściciela wsi lub jego potomka.

Folwark powstał prawdopodobnie w zaborze austriackim w cyrkule bialskim (Galicji Zachodniej). Po włączeniu w 1809 r. tzw. Nowej Galicji do Księstwa Warszawskiego, w 1810 r. wszedł on w skład powiatu bialskiego departamentu siedleckiego [DPKW, 1811, t. 2, nr 16, s. 148]. Po powstaniu w 1815 r. Królestwa Polskiego, w wyniku reformy administracyjnej z 1816 r., znalazł się powiecie bialskim obwodu bialskiego województwa podlaskiego (od 1837 r. guberni podlaskiej) [DPKP, 1816, t. 1, s. 119]. W latach 1844–1866 osada leżała w okręgu bialskim powiatu bialskiego guberni lubelskiej, a od 1867 r. w powiecie bialskim guberni siedleckiej (w latach 1912–1915 guberni chełmskiej) [DPKP, 1867, t. 66, s. 279].

W latach 1915–1918 r. znajdowała się w strefie wojskowej okupacji niemieckiej, tzw. Etappen Inspektion Armee Bug. Po odzyskaniu niepodległości przez Polskę należała do powiatu bialskiego województwa lubelskiego.

W latach 1975–1998 w województwie bialskopodlaskim. Potem w powiecie bialskim województwa lubelskiego.

Gmina

Gminy dominialne powstały na mocy Konstytucji Księstwa Warszawskiego. Według ustawy z 1809 r. na ich czele stali wójtowie, którymi z urzędu zostawali właściciele dóbr ziemskich, którzy za zgodą władz zwierzchnich mogli wyznaczać swoich zastępców. Wójtowie byli wykonawcami zarządzeń władz państwowych, opiekowali się majątkiem gminnym, czuwali nad bezpieczeństwem, porządkiem i zdrowiem mieszkańców. Pomocą wójtom w poszczególnych wsiach służyli sołtysi [DPKW, 1809, t. 1, s. 227–236]. W pierwszej połowie XIX w. folwark należał do gminy Huszcza [APL, MSGL, sygn. 167]. Po utworzeniu na mocy ukazu cara Aleksandra II gmin samorządowych w Królestwie Polskim, w 1865 r. wieś weszła w skład gminy Kościeniewicze [APL, BKSW, sygn. 3]. W 1933 r. utworzono w niej gromadę Janówka, która obejmowała również kolonię Puhary A [LDW, 1933, nr 22, poz. 181]. Po likwidacji gmin w 1954 r. wieś weszła w skład gromady Kościeniewicze [DUWRNwL, 1954, nr 15, poz. 64]. W 1969 r. wieś po likwidacji tej gromady włączono do gromady Piszczac [DUWRNwL, 1968, nr 13, poz. 100]. Od 1973 r. wieś należy do gminy Piszczac [DUWRNwL, 1972, nr 12, poz. 239].

Według Krajowego Rejestru Urzędowego Podziału Terytorialnego Kraju (stan na 1.12.2024) wieś nie ma części składowych [https://eteryt.stat.gov.pl/].

W trakcie systematycznych badań powierzchniowych w ramach AZP w roku 1999 odkryto 3 stanowiska. Na podstawie zebranych fragmentów ceramiki naczyniowej stwierdzono ślady osadnicze ze średniowiecza wczesnego (XII-XIII w.) i późnego, także półsurowiec odłupkowy krzemienny z bliżej nieokreślonego okresu pradziejowego [NID, AZP obszar 63-88].

Wieś powstała w początkach XIX w. Brak jej jeszcze między innymi na mapie Meyera von Hendelsfelda z lat 1801–1804, ale pierwszy wpis z Janówki w księdze metrykalnej cerkwi w Kościeniewiczach pojawia się już w 1810 r. (APL, Akta stanu cywilnego Parafii Greckokatolickiej w Kościeniewiczach, sygn. 1, s. 6, nr 14].

Pierwszymi właścicielami folwarku byli Bielakowie (Sulejman, Maciej). Kolejnym właścicielem został Wasilewski, który w 1860 r. sprzedał ten majątek Władysławowi Chmieleńskiemu. W 1865 r. jego część kupił Tomasz Chorąży. W 1879 r. dokonano jego parcelacji [Gmina Piszczac, 2018, s. 67].

Większość mieszkańców Janówki zawsze stanowili katolicy obrządku rzymskiego. Należeli do parafii w Piszczacu przynależącej do diecezji łuckiej, a od 1818 r. diecezji podlaskiej. Po jej zamknięciu przez władze carskie w 1878 r. przypisano ich do parafii w Białej Podlaskiej. Od erygowania parafii rzymskokatolickiej pw. Św. Anny w Tucznej w 1882 r. należą do niej.

W folwarku (a potem wsi) zamieszkiwała również do 1905 roku niewielka liczba grekokatolików (parafia w Kościeniewiczach) i prawosławnych.

Według wykazu z 1827 r. w Janówce stało 5 domów zamieszkanych przez 41 osób [Tabella miast, 1827, t. 1, s. 171]. W 1863 r. mieszkało tam 6 osób [APL, BKSW, sygn. 3]. W 1887 r. we wsi zamieszkiwało 45 osób [PKSG za 1887, s. 120]. Według spisu powszechnego z 1921 r. we wsi w 8 budynkach zamieszkiwało 51 osób wyznania rzymskokatolickiego [Skorowidz miejscowości, 1924, t. 4, s. 2]. W 1943 r. we wsi mieszkało 72 mieszkańców [Amtliches, 1943, s. 35]. W 2021 r. w Janówce mieszkało 16 osób [https://www.polskawliczbach.pl].

Ukaz uwłaszczeniowy cara Aleksandra II z 1864 r. uwłaszczał chłopów, przekazując im na własność ziemię, którą dotychczas użytkowali. Za otrzymany grunt mieli oni zapłacić nie jego poprzednim właścicielom, ale państwu rosyjskiemu, które wzięło na siebie obowiązek rozliczenia się z dotychczasowymi właścicielami. Uwłaszczenie włączało do życia publicznego całe rzesze chłopów. W oparciu o prawo z 1864 w Janówce uwłaszczono 2 ogrody mające po ½ morga. Razem chłopi otrzymali na własność morgę ziemi oraz prawa serwitutowe. Serwitut leśny pozwalał im na otrzymywanie drewna na remont zabudowań i dwa wozy opału tygodniowo w porze zimowej. Chłopi mieli również serwitut pastwiskowy, pozwalający im wypasać po jednej krowie [APL, ZTL, sygn. 29].