Dobrynka

Patrz hasło: Piszczac.

Dobrynka od początku swego istnienia posiadała tę nazwę. Pochodzi ona prawdopodobnie od sąsiedniej wsi Dobryń [NMP, 1997, t. 2, s. 382–383].

W okresie przedrozbiorowym w Wielkim Księstwie Litewskim, początkowo w powiecie brzeskim województwa podlaskiego. W 1566 r. po podziale województwa podlaskiego włączona do nowo powstałego województwa brzeskolitewskiego. W 1569 r. na krótki okres włączona do Korony i województwa podlaskiego. W granicach województwa brzeskolitewskiego ponownie wzmiankowana już w 1576 r. [Michaluk D., 2013, s. 169–177; Wawrzyńczyk, 1951, s. 14–37]. Po III rozbiorze Rzeczypospolitej miejscowość znalazła się w zaborze austriackim w cyrkule bialskim (Galicji Zachodniej).

Po włączeniu w 1809 r. tzw. Nowej Galicji do Księstwa Warszawskiego, w 1810 r. weszła w skład powiatu bialskiego departamentu siedleckiego [DPKW, 1811, t. 2, nr 16, s. 148]. Po powstaniu w 1815 r. Królestwa Polskiego, w wyniku reformy administracyjnej z 1816 r., znalazła się powiecie bialskim obwodu bialskiego województwa podlaskiego (od 1837 r. guberni podlaskiej) [DPKP, 1816, t. 1, s. 119]. W latach 1844–1866 leżała w okręgu bialskim powiatu bialskiego guberni lubelskiej, a od 1867 r. w powiecie bialskim guberni siedleckiej (w latach 1912–1915 guberni chełmskiej) [DPKP, 1867, t. 66, s. 279]. W latach 1915–1918 r. znajdowała się w strefie wojskowej okupacji niemieckiej, tzw. Etappen Inspektion Armee Bug. Po odzyskaniu niepodległości przez Polskę należała do powiatu bialskiego województwa lubelskiego.

W latach 1975–1998 w województwie bialskopodlaskim, potem w powiecie bialskim województwa lubelskiego.

Gmina

Gminy dominialne powstały na mocy Konstytucji Księstwa Warszawskiego. Według ustawy z 1809 r. na ich czele stali wójtowie, którymi z urzędu zostawali właściciele dóbr ziemskich, którzy za zgodą władz zwierzchnich mogli wyznaczać swoich zastępców. Wójtowie byli wykonawcami zarządzeń władz państwowych, opiekowali się majątkiem gminnym, czuwali nad bezpieczeństwem, porządkiem i zdrowiem mieszkańców. Pomocą wójtom w poszczególnych wsiach służyli sołtysi [DPKW, 1809, t. 1, s. 227–236]. W pierwszej połowie XIX w. wieś należała do gminy Piszczac [APL, MSGL, sygn. 167]. Po utworzeniu na mocy ukazu cara Aleksandra II gmin samorządowych w Królestwie Polskim, w 1865 r. wieś weszła w skład gminy Połoski [APL, BKSW, sygn. 3]. Od 1919 r. w gminie Piszczac. W 1933 r. utworzono w niej gromadę Połoski [LDW, 1933, nr 22, poz. 181]. Po likwidacji gmin w 1954 r. wieś weszła w skład gromady Dobrynka [DUWRNwL, 1954, nr 15, poz. 64]. W 1962 r. po likwidacji tej gromady włączono ją do gromady Małaszewicze [DUWRNwL, 1961, nr 11, poz. 85]. Od 1973 r. wieś należy do gminy Piszczac [DUWRNwL, 1972, nr 12, poz. 239].

Według Krajowego Rejestru Urzędowego Podziału Terytorialnego Kraju (stan na 1.12.2024) wieś ma części składowe: Grabówka, Lisisko, Pulcia, Zaleszczyk, Załuże, Zapopław [https://eteryt.stat.gov.pl/]. Obecnie oprócz oficjalnych części składowych wsi występują następujące mikrotoponimy: Brzeziny, Głuszki, Magdalenka, Mszanica, Połód, Popław, Reforma, Rogi, Zabłocie, Zaklików.

W 1566 r. (najstarszy znany spis mieszkańców) wymienieni następujący gospodarze: Baranowicz Paszko, Chołchun bez imienia, Chołchun Iwan, Chwilenia Oniska, Hiriniat, Hołowienczycz Sidor, Klimicha, Koczetnikowicz Szymko, Lisiniec Tysz, Masiukowicz Ihnat, Mojsiecha wdowa, Nianka Wasil, Palucha, Pałochej, Płandicz Tysz, Pryndicz Nazarko, Prychożyj Jec, Puzdrowicz Bertosz, Rapata Hryc, Siczowiec Dac, Sienkowicz Michał, Swara Paszko, Szpakowiec Wakuła, Trebicz Stepan, Waniukowicz z braćmi, Wielmowiec Wasil, Woceja wdowa. Ponadto bez podanych nazwisk: Andriej, Bartosz, Chwedko, Denis, Jesko, Kac, Łuc, Marcin podwójci, Marek, Mic, Sawko, Sienko, Walenty, Wasil, Zań. Dodatkowo Bogusz i Woszyło z Kukuryk [DMAMJ, 1897, t. 1, s. 363].

W 1864 r. uwłaszczono następujące osoby: Andrejuk Jakim, Andrejuk Jakow, Andrejuk Stepan, Bachłaj Iwan, Bachłaj Iwan, Bachłaj Jozefat, Bachłaj Paweł, Bachłaj Stepan, Bajkowski Osip, Borysiuk Iwan, Chmiel Gryć, Chwesiuk Chalimon, Chwesiuk Iwan, Demczuk Josif, Dzwonkowski Kondrat, Gordejuk Iwan, Griciuk Artem, Griciuk Ostap, Griciuk Wasyl, Iwaniuk Chwedor, Iwaniuk Daniło, Iwaniuk Gregor, Iwaniuk Wasyl, Kaliszuk Anton, Kaliszuk Denis, Kaliszuk Gregor, Kolada Miron, Korneluk Aleksander, Korneluk Kondrat, Korneluk Konrad, Korneluk Nazar, Korneluk Nazar, Korneluk Nikołaj, Korneluk Semen, Kratiuk Iwan, Kratiuk Kiriło, Krysiuk Iwan, Kukawski Kuźma, Litwiniuk Eliasz, Łukaszuk Stepan, Misiejuk Onyśko, Naumczuk Chwedor, Naumczuk Chwedor, Onyszczuk Bartosz, Onyszczuk Sowecjan, Ostapczuk Anton, Ostapczuk Trochim, Ostatok Grigorij, Petruczuk Gawriło, Petruczuk Ignat, Petruczuk Iwan, Petruczuk Mikita, Petruczuk Piotr, Romaniuk Tychon, Siecheń Iwan, Soroka Iwan, Soroka Lewko, Szelest Ignat, Ułasiuk Iwan, Woluszinski Chwedor, Żuk Fedor, Żuk Gawryło, Żuk Gawryło, Żuk Iwan, Żuk Matwiej, Żuk Michaił [APL, ZTL, sygn. 16].

W trakcie systematycznych badań powierzchniowych w ramach AZP w roku 1983 odkryto stanowisko o charakterze śladowym, na którym znaleziono fragment wióra z nieokreślonego okresu pradziejów [NID, AZP obszar 61-90].

Wieś po raz pierwszy jest pojawia się w lustracji starostwa brzeskiego z 1566 r. [DMAMJ, 1897, t. 1, s. 363].

W okresie przedrozbiorowym własność monarsza, początkowo w starostwie brzeskim. W okresie przyłączenia do Korony w nowotworzonym starostwie wohyńskim. Po rychłym powrocie w granice Wielkiego Księstwa Litewskiego i likwidacji starostwa wohyńskiego, ponownie w starostwie brzeskim. Od 1589 r. w ekonomii brzeskiej jako część dóbr stołowych. Od 1658 r. Dobrynka, razem z całym kluczem kijowieckim, została nadana atamanowi kozackiemu Pawłowi Teterze, który w 1668 r. przekazał swe prawa do klucza ówczesnemu właścicielowi Białej, Michałowi Kazimierzowi Radziwiłłowi. Wieś znajdowała się w dzierżawie Radziwiłłów aż do 1747 r., gdy została przywrócona do ekonomii brzeskiej.  W 1808 r. dobra narodowe Piszczac, z Wyczółkami, Dąbrowicą Małą i Dobrynką, kupił Antoni Nieprzecki. W 1840 r. na licytacji dobra te nabył Erazm Mańkowski. Dobra te połączone z Chotyłowem na mocy testamentu z 1845 r. odziedziczyła Ignacja Mańkowska. W 1854 dobra kupił Andrzej Ruttie. W 1862 r. sprzedał on ten majątek Bolesławowi Zegartowi, ten z kolei w 1873 r. zbył go na rzecz Mikołaja Kobro. W kolejnych latach zmieniał on często właścicieli: Mikołaj Afanasjew (1873), Adolf Friedrich (1874), Mikołaj Kobro (1875), Antoni i Antonina Wardyńscy (1876), Wiliam Dickson (1880), Andrzej Govenlock i Tomasz Dickson (1883), Abram Koppel (1884), Eugeniusz Piwnicki (1890), Stanisław Piwnicki (1895), Adolf Pacer (1898), Jankiel Nirensztejn (1901), Wojciech Ruciński i Stanisław Włostowski (1909), którzy podzielili majątek na dwie części. Obydwie w 1910 r. sprzedali Bankowi Włościańskiemu. Dobra Dobrynka A w 1912 r. zostały rozparcelowane, a druga część Dobrynki została rozparcelowana w okresie międzywojennym [APL OR, HBP, sygn. 39, 436, 436a, 437; Gmina Piszczac, 2018, s. 59–63].

W okresie przedrozbiorowym chłopi zamieszkujący wieś byli najpierw prawosławnymi, a po unii brzeskiej grekokatolikami (unitami). Należeli oni do parafii w Piszczacu, leżącej w diecezji włodzimiersko-brzeskiej, a od 1810 r. w diecezji chełmskiej. Według niedatowanego spisu, sporządzonego między 1798 a 1800 r. w Dobrynce były 73 rodziny wyznania unickiego [APL, ChKGK, sygn. 145, k. 18v]. W latach 70. XIX w. część mieszkańców wsi aktywnie uczestniczyła w protestach przeciwko przymusowemu przyłączeniu unitów do Cerkwi prawosławnej. Opór unitów został złamany i z upływem czasu większość z nich pogodziła się z przejściem na prawosławie. W 1904 r. w Dobrynce zamieszkiwało 532 prawosławnych. Po carskim ukazie tolerancyjnym z 1905 r. zezwalającym na zgodne z prawem przyjmowanie obrządku rzymskokatolickiego, liczba prawosławnych we wsi znacząco spadła. W 1908 r., we wsi doliczono się ich 356 [APL, KPCH, sygn. 103, 106]. W okresie II Rzeczypospolitej prawosławni ze wsi należeli do parafii w Kobylanach. Po II wojnie światowej 17 prawosławnych ze wsi repatriowało się do BSRR. W 1947 r. w ramach akcji „Wisła” wywieziono do województwa olsztyńskiego 183 prawosławnych [Tłomacki, 2003, s. 269, 280].

Rzymskokatolicki biskup podlaski ksiądz Henryk Przeździecki w 1925 r. podjął kroki w celu odrodzenia Kościoła greckokatolickiego, jako obrządku wschodnio-słowiańskiego. Parafia neounicka powstała m.in. w Połoskach, do niej należeli wierni z Dobrynki [APL, SBP, sygn. 477]. W 1938 r. we wsi mieszkało, przynajmniej oficjalnie, 294 neounitów [APL, SPB, sygn. 487]. Po II wojnie światowej wyznawcy neounii zniknęli z krajobrazu wsi.

Katolicy obrządku rzymskiego należeli do parafii rzymskokatolickiej w Piszczacu przynależącej do diecezji łuckiej, a od 1818 r. diecezji podlaskiej. Po jej zamknięciu przez władze carskie w 1878 r. należeli do parafii rzymskokatolickiej w Białej Podlaskiej, a następnie po erygowaniu parafii rzymskokatolickiej w Tucznej w 1882 r. do tejże (chociaż prowadzono nadal oddzielne księgi metrykalne dla parafii piszczackiej). W okresie II Rzeczypospolitej katolicy należeli do parafii rzymskokatolickiej w Tucznej [APL, SPB, sygn. 477]. Obecnie katolicy ze wsi należą nadal do parafii Podwyższenia Krzyża Świętego w Piszczacu lub do parafii św. Stanisława Kostki w Wólce Dobryńskiej.

W 1930 r. we wsi istniała dwuklasowa szkoła powszechna, do której uczęszczało 106 dzieci [Falski, 1933, s. 147]. W latach II wojny światowej we wsi istniała szkoła ukraińska [Gmina Piszczac, 2018, s. 64].

W 1767 r. we wsi żyły 274 osoby, w tym płci męskiej 140 i 134 żeńskiej. W 1786 r. w Dobrynce było 78 gospodarstw, w których mieszkały 442 osoby. W 1789 r. liczba gospodarstw we wsi wzrosła do 79, mimo spadku liczby mieszkańców do 416, a w 1792 r. gospodarstw było aż 86, ale liczba mieszkańców wyniosła już tylko 300 [NGAB, f. 1928, op. 1, nr 171; LVIA, f. 11, ap. 1, nr 1468, 1469, 1474]. Według wykazu z 1827 r. w Dobrynce znajdowało się 54 domów zamieszkanych przez 357 osób [Tabella miast, 1827, t. 1, s. 102]. W 1863 r. mieszkało tam 336 osób [APL, BKSW, sygn. 3]. W 1887 r. we wsi zamieszkiwało 513 osób [PKSG za 1887, s. 32]. Według spisu powszechnego z 1921 r. we wsi w 71 budynkach zamieszkiwało 343 osób, w tym 178 rzymskich katolików, 145 prawosławnych i 20 osób wyznania mojżeszowego [Skorowidz miejscowości, 1924, t. 4, s. 2]. W 1943 r. we wsi mieszkało 749 mieszkańców [Amtliches, 1943, s. 35]. W 2021 r. w Dobrynce mieszkało 411 osób [https://www.polskawliczbach.pl].

Zdecydowana większość mieszkańców Dobrynki na przestrzeni dziejów utrzymywała się z rolnictwa. Od chwili założenia wsi, aż do 1767 r. mieszkańcy byli osadzeni na czynszu, dopiero reformy podskarbiego litewskiego Antoniego Tyzenhauza doprowadziły do narzucenia mieszkańcom pańszczyzny. Posiadali oni status chłopów pańszczyźnianych aż do 1864 roku. Według danych z rewizji starostwa brzeskiego z 1566 r. mieszkańcy Dobrynki opłacali: czynsz 8 gr, owies 1 beczka lub 10 gr, siana wóz lub 5 gr, za gęsi, kury, jajka 3 ½ gr, za niewody 2 gr, za stacje 2 ½ gr, osadne 30 gr, za tłoki 12 gr, za gwałt 1 beczka żyta albo 10 gr. Razem 83 gr. Ze względu na słabe gleby dostali zgodę na płacenie za owies wyłącznie pieniędzmi [DMAMJ, t. 1, s. 363].

Ukaz uwłaszczeniowy cara Aleksandra II z 1864 r. uwłaszczał chłopów, przekazując im na własność ziemię, którą dotychczas użytkowali. Za otrzymany grunt mieli oni zapłacić nie jego poprzednim właścicielom, ale państwu rosyjskiemu, które wzięło na siebie obowiązek rozliczenia się z dotychczasowymi właścicielami. Uwłaszczenie włączało do życia publicznego całe rzesze chłopów. W oparciu o prawo z lat 1846 i 1864 w Dobrynce uwłaszczono 56 gospodarstw mających po ok. 16–18, lub 30 mórg. W oparciu o prawo z 1864 roku uwłaszczono osadę sołtysa i 11 właścicieli ogrodów. Razem chłopi otrzymali na własność ok. 1333 mórg ziemi oraz prawa serwitutowe. Serwitut leśny pozwalał im na otrzymywanie drewna – dwóch wozów żerdzi i trzech chrustu na ogrodzenia oraz wóz (tygodniowo w porze zimowej i miesięcznie w porze letniej) zbieraniny na opału. Chłopi mieli również serwitut pastwiskowy, sprecyzowany w 1881 r. pozwalał chłopom na wypas 221 sztuk bydła rogatego, 78 koni i 626 owiec. Chłopi zrezygnowali z praw serwitutowych w 1884 r. za nadane im grunty. Ich podziału dokonano w 1930 r. [APL, ZTL, sygn. 16].

Cmentarz wojenny, z czasów I wojny światowej, gdzie pochowanych zostało ok. 230 żołnierzy poległych w czasie bitwy w 1915 r. między wojskami rosyjskimi, a niemieckimi i austro-węgierskimi [Hordejuk, 2025].

Kapliczka przy drodze w stronę Piszczaca z ok. 1920 r. [KZSP Biała Podl., s. 51].

*** W okolicach wsi w sierpniu 1915 r. odbyła się krwawa bitwa między wojskami rosyjskimi a niemieckimi i austro-węgierskimi. Ofiary pochowane zostały na cmentarzu wojennym we wsi [Hordejuk 2025].

*** 23 lipca 1944 r. w okolicach wsi rozegrała się krwawa bitwa pomiędzy wojskami niemieckimi i radzieckimi. W jej wyniku wycofujące się oddziały niemieckie straciły ok. 100 zabitych żołnierzy [Gmina Piszczac, 2018, s. 65].