Skorodnica

Patrz hasło: Stary Brus.

W przeszłości w miejscu Skorodnicy istniał awuls (folwark pomocniczy) nazywany Ośmioł, Osmół (Osmoła). Nazwa wsi pochodzi od nazwy przepływającej w pobliżu rzeczki [NMP, 2017, t. 14, s. 49].

Kolonia powstała w okręgu włodawskim powiatu radzyńskiego guberni lubelskiej, a od 1867 r. leżała w powiecie włodawskim guberni siedleckiej (w latach 1912–1915 guberni chełmskiej) [DPKP, 1867, t. 66, s. 279].

W latach 1915–1918 r. znajdowała się w strefie wojskowej okupacji niemieckiej, tzw. Etappen Inspektion Armee Bug. Po odzyskaniu niepodległości przez Polskę (1919–1939) należała do powiatu włodawskiego województwa lubelskiego.

W czasie okupacji niemieckiej (1939–1944) włączono ją do powiatu chełmskiego. Od 1944 r. ponownie w powiecie włodawskim województwa lubelskiego. W latach 1975–1998 w województwie chełmskim, potem w powiecie włodawskim województwa lubelskiego.

Gmina

Kolonia Skorodnica powstała w gminie samorządowej Turno, której siedzibę w 1927 r. przeniesiono do Wołoskowoli. W 1933 r. utworzono gromadę Skorodnica, do której należała również kolonia Podgórze [LDW, 1933, nr 22, poz. 181]. Po likwidacji gmin w 1954 r. wieś włączono do gromady Stary Brus [DUWRNwL, 1954, nr 15, poz. 64]. Od 1973 r. wieś należy do gminy Stary Brus [DUWRNwL, 1972, nr 12, poz. 239].

Według Krajowego Rejestru Urzędowego Podziału Terytorialnego Kraju (stan na 1.08.2024) częścią składową wsi są Podgórze [https://eteryt.stat.gov.pl/].

W 1882 r. wieczystymi dzierżawcami gospodarstw kolonialnych w Skorodnicy byli: Backi Stanisław, Bidler Jan, Bozeniusz Ertman, Bozeniusz Ertman, Bozeniusz Fryderyk, Buzawa Michał, Cobel Marcin, Cylke Michał, Frank Ludwik, Geizler Daniel, Geizler Dynegat, Ginter Jakub, Hetka Gottlieb, Huss Daniel, Ikert Michał, Jert Jakub, Jurkowski Krystian, Kitzman Krystian, Kitzman Michał, Kleiman Ludwik, Klepka Marcin, Kokoszka Fryderyk, Koszewski Franciszek, Kran Ludwik, Kran Michał, Krauze Jan, Kwiatkowski Antoni, Lencer August, Lindner Traugut, Majewski Antoni, Matuszak Szczepan, Mertz Bogusław, Mieszkowski Jan, Munho Daniel, Neryng Piotr, Nikołaj Karol, Pilarski Bartłomiej, Pilarski Szczepan, Rataj Jakub, Smolik Wojciech, Staniszewski Marian, Starzyński Karol, Szleitz Jan, Szwanke Gottfryd, Teska Ferdynand, Wandel Gottlieb, Wegner Ludwik, Weiss Henryk, Wendland Michał, Widner Jakub, Wiese August (imiona i nazwiska według zapisu dokumentu źródłowego) [APL OCH, HW, sygn. 6/1].

W 1882 r. wieczystymi dzierżawcami gospodarstw kolonialnych w Podgórzu byli: Bozeniusz Henryk, Cymke Ferdynand, Dobosz Józef, Dybek Michał, Hernas Wojciech, Martyński Gottfried, Pelcer Gottlieb, Puda Jan, Rady August, Siwek Michał, Slusarz Józef, Spitzmacher Fryderyk, Spitzmacher Frydryk, Stękowski Mateusz, Tlauke Wojciech, Widner Jakub (imiona i nazwiska według zapisu dokumentu źródłowego) [APL OCH, HW, sygn. 6/1].

W trakcie systematycznych badań powierzchniowych prowadzonych w ramach AZP w roku 1988 odkryto 5 stanowisk o charakterze śladów osadniczych (półsurowiec krzemienny i fragmenty ceramiki naczyniowej) nieokreślonych chronologicznie, obozowiska lub osady z wczesnej epoki brązu (kultura trzciniecka) oraz ludności kultury łużyckiej (brak bliższej chronologii) [NID, AZP obszar 71-88]. 

W 1866 lub 1870 r. na terenie leśnych poręb Skorodnica i Podgórze oraz prawdopodobnie Kamień, w ówczesnych dobrach Brus, zaczęto osadzać kolonistów na prawie wieczystej dzierżawy. W 1882 r. wydzielono z dóbr Brus majątek „Kamień, Skorodnica i Podgórze” [Luck, 1940, s. 42; APL OCH, HW, sygn. 4/18].

Do 1882 r. „Kamień, Skorodnica i Podgórze” należały do właścicieli Brusa (patrz hasło: Stary Brus). Ci jednak od 1866 do 1882 r. podzielili majątek na kolonie i prawie w całości (poza jedną kolonią w Podgórzu) wydzierżawili kolonistom na prawie wieczystej dzierżawy gospodarstwa[APL OCH, HW, sygn. 4/18]. W 1882 r. w Skorodnicy (od zachodu)było 9 kolonii (po 15 mórg), w Skorodnicy (od wschodu) było 35 kolonii (20 po 15 mórg i 15 po 20 mórg) i osada karczemna. W Podgórzu było 12 kolonii (po 12–19 mórg). W sumie Skorodnica (od zachodu) zajmowała obszar 136 mórg, Skorodnica (od wschodu) – 611, a Podgórze – 207 mórg. Były to jak zapisano w inwentarzu miejsca niewykarczowane. W sumie miejscowość obejmowała obszar ponad 464 mórg [APL OCH, HW, sygn. 6/1]. Formalnie dobra „Kamień, Skorodnica i Podgórze” miały właścicieli hipotecznych, pobierających czynsz od kolonistów. W 1882 r. Jasieński sprzedał wspomniany majątek Jakubowi Grabowskiemu. W 1887 r. zlicytowany majątek nabył Feliks Suski. W 1893 r. majątek odziedziczyli Alojzy Flaszyński, Adam Flaszyński, Filipina z Flaszyńskich Konstenecka, Anna z Pajewskich Szawirska i Eufrozyna a Pajewskich Kośkowska vel Kuszkowska. W 1899 r. dobra ponownie zlicytowano. Nabył je wówczas Antoni Jankowski, który w latach 1903–1910 dokonał ich parcelacji, wyprzedając istniejące gospodarstwa kolonialne, w większości dotychczasowym ich dzierżawcom [APL OCH, HW, sygn. 4/18].

W Skorodnicy kolonistami byli w większości osadnicy wyznania augsbursko-ewangelicznego, należący do parafii ewangelicko-augsburskiej w Chełmie, a od 1925 r. parafii w Cycowie. We wsi w 1879 r. powstał ewangelicki kantorat z kaplicą [https://lublin.luteranie.pl]. Ewangelicy zniknęli z krajobrazu wsi jesienią 1940 r., gdy jako Niemcy zostali przesiedleni do „Kraju Warty”, czyli Wielkopolski.

Pod koniec XIX w. w Skorodnicy zaczęli osiedlać się również nieliczni rolnicy wyznania rzymskokatolickiego, którzy początkowo należeli do parafii rzymskokatolickiej w Sosnowicy, a od 1919 r. do parafii w Starym Brusie [Wawryniuk, 2012b, s. 37].

Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości w Skorodnicy działała 2. klasowa szkoła powszechna, do której chodziły również dzieci z Kamienia i Podgórza [„Ziemia Włodawska”, 1928, nr 12–13]. W roku szkolnym 1930/1931 uczęszczało do niej 97 uczniów [Szkoły, 1933, s. 176]. W latach 1939–1940 we wsi istniała szkoła niemiecka, w której uczył miejscowy kantor Albert Nurnberg.

W 1887 r. w Skorodnicy zamieszkiwało 235 osób [PKSG za 1887]. Według spisu powszechnego z 1921 r. we wsi w 55 budynkach zamieszkiwało 300 osób. Deklarowali oni wyznanie rzymskokatolickie – 82, prawosławne – 5, ewangelickie – 137 i religię mojżeszową – 76. W kolonii Podgórze w 16 domach mieszkało 75 osób, w tym wyznania rzymskokatolickiego – 70, prawosławnego – 3 i ewangelickiego – 2 [Skorowidz miejscowości, 1924, t. 4]. W 1943 r. we wsi żyło 343 mieszkańców [Amtliches, 1943, s. 39]. W 2021 r. we wsi mieszkało 52 osób [https://www.polskawliczbach.pl].

Zdecydowana większość mieszkańców Skorodnicy na przestrzeni dziejów utrzymywała się z rolnictwa, uprawiając indywidualne gospodarstwa rolne.

Cmentarz ewangelicki w Skorodnicy

Założony ok. 1870 roku. Zamknięty w latach II wojny światowej. Zachowały się pozostałości po kilku grobach.

*** Elementem krajobrazu kulturowego wsi są kapliczki i krzyże przydrożne, które są symbolem wiary okolicznego ludu. Były one od dawnych czasów stawiane na rozstajach dróg, na końcach wsi, czy też dla upamiętnienia ważnych wydarzeń w życiu prywatnym lub całej społeczności. Ich powszechność, nie łączyła się jednak z zapisywaniem informacji o ich istnieniu w różnego rodzaju źródłach pisanych.

*** Podczas odwrotu armii rosyjskiej z Królestwa Polskiego w sierpniu 1915 r. wielu, przede wszystkim prawosławnych mieszkańców gminy Turno (w okresie okupacji niemieckiej nazwanej bezirk Hola) udało się na uchodźstwo w głąb państwa carów. Wycofujące się wojska rosyjskie 10–12 sierpnia spaliły całkowicie 7 i częściowo – 13 wsi w gminie. Wśród spalonych częściowo była Skorodnica.

*** W Skorodnicy 23 marca 1939 r. powstał oddział Niemieckiego Związku Ludowego w Polsce. Do jego zarządu weszli: Johann Jess – przewodniczący, Herman Nurnberg, Friedrich Jaske i August Reich [APL, UWL WSP, sygn. 2020].

*** W dniach 23–26 marca 1943 r. okupanci niemieccy dokonali aresztowań we wsi. Więźniów przewieziono następnie do obozu koncentracyjnego na Majdanku [www.majdanek.eu].