Marianka

Patrz hasło: Stary Brus.

W przeszłości zapisywano nazwę też w formie Marjanka. W języku rosyjskim stosowano też zapis Marijanka [APL OCH, HW, sygn. 4/26]. Nazwa pochodzi od imienia Maria, najprawdopodobniej od imienia jednej z córek współwłaściciela dóbr Augustyna Jasieńskiego.

Kolonia powstała w powiecie włodawskim guberni siedleckiej (w latach 1912–1915 guberni chełmskiej) [DPKP, 1867, t. 66, s. 279].

W latach 1915–1918 r. znajdowała się w strefie wojskowej okupacji niemieckiej, tzw. Etappen Inspektion Armee Bug. Po odzyskaniu niepodległości przez Polskę (1919–1939) należała do powiatu włodawskiego województwa lubelskiego.

W czasie okupacji niemieckiej (1939–1944) włączono ją do powiatu chełmskiego. Od 1944 r. ponownie w powiecie włodawskim województwa lubelskiego. W latach 1975–1998 w województwie chełmskim, potem w powiecie włodawskim województwa lubelskiego.

Gmina

Folwark pomocniczy Marianka powstał w gminie dominialnej Wołoskowola [APL, MSGL, sygn. 167]. Po utworzeniu na mocy ukazu cara Aleksandra II gmin samorządowych w Królestwie Polskim, osada weszła w skład gminy Turno, której nazwę w 1927 r. zmieniono na gmina Wołoskowola. W latach 1927–1947 jej siedziba mieściła się w Wołoskowoli, a w latach 1947–1954 w Sosnowicy [APL, KWPB, sygn. 4]. W 1933 r. utworzono gromadę Marjanka [LDW, 1933, nr 22, poz. 181]. Po likwidacji gmin w 1954 r. wieś włączono do gromady Wołoskowola [DUWRNwL, 1954, nr 15, poz. 64]. W 1969 r. przeniesioną ją do gromady Stary Brus [DUWRNwL, 1968, nr 13, poz. 100]. Od 1973 r. wieś należy do gminy Stary Brus [DUWRNwL, 1972, nr 12, poz. 239].

Według Krajowego Rejestru Urzędowego Podziału Terytorialnego Kraju (stan na 1.08.2024) częściami składowymi wsi są Nowa Marianka i Stara Marianka. Na jej obszarze geodezyjnym leży też Dębina [https://eteryt.stat.gov.pl/].

W 1864 r. we wspomnianej wyżej wsi Dembina / Dębina zostali uwłaszczeni: Bendzwolskij Karol, Bogackij Nikodem, Brzikcy Iwan, Dłoniak Martin, Dziubinskij Osip, Jankowskij Michaił, Konona Walentij, Kontlarek Iwan, Marczinskij Warfłomiej, Toporek Foma, Toporek Osip, Wieczorek Martin, Zasirowskij Osip, Zielinskij Francisk [APL, ZTL, sygn. 3195].

W trakcie systematycznych badań powierzchniowych prowadzonych w ramach AZP w roku 2003 odkryto 2 stanowiska o charakterze śladów osadniczych, na których znaleziono fragmenty ceramiki naczyniowej z okresu nowożytnego (XVI-XVIII w.) [NID, AZP obszar 71-87]. 

Awuls (folwark pomocniczy) Marjanka wymieniony jest w spisie z 1850 r. Wieś Dębiny założono w 1862 r. a formalnie zapisano to w 1867 r. [APL OCH, HW, sygn. 2/686]. Oficjalnie folwark Marianka wydzielono z dóbr Wołoskowola w 1909 r. [APL OCH, HW, sygn. 4/26].

Do 1909 r. właścicielami Marianki byli posiadacze dóbr Wołoskowola (patrz hasło: Wołoskowola). We wspomnianym roku Alfons Horoch sprzedał folwark Wołoskowola, ale pozostawił folwark Marjanka (1345 mórg). Zdecydowana większość ziemi w nim była oddana kolonistom w wieczystą dzierżawę. Jako pierwsi kupili swoje kolonie na własność Józef Konczal i Wasil Żarczuk. W 1919 r., na podstawie testamentu z 1912 r., bezpotomnie zmarłego Alfonsa Horocha, majątek Marianka przypadł Wiktorii Juliannie z Gutewiczów Kruszewskiej. Ta w 1938 r. sprzedała kilka działek chłopom [APL OCH, HW, sygn. 4/26]. Już wcześniej po uwłaszczeniu w 1864 r. właścicielami ziemi w Dębinie zostali jej wcześniejsi wieczyści dzierżawcy.

W Mariance kolonistami (od 1868 r.) byli w większości osadnicy wyznania augsbursko-ewangelickiego, pochodzący z okolic Warszawy [https://lublin.luteranie.pl]. Należeli oni do parafii ewangelicko-augsburskiej w Chełmie, a od 1925 r. parafii w Cycowie. Od 1872 do 1915 r. we wsi istniał ewangelicki kantorat z kaplicą. Ewangelicy zniknęli z krajobrazu wsi jesienią 1940 r., gdy jako Niemcy zostali przesiedleni do „Kraju Warty”, czyli Wielkopolski.

Pod koniec XIX w. we wsi zaczęli osiedlać się również rolnicy wyznania rzymskokatolickiego, którzy początkowo należeli do parafii rzymskokatolickiej w Sosnowicy, a od 1919 r. do parafii w Starym Brusie [Wawryniuk, 2012b, s. 37].

Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości w Mariance Nowej działała polska 2. klasowa szkoła powszechna, do której chodziły również dzieci z Szmokotówki i Koszelowca [„Ziemia Włodawska”, 1928, nr 12–13]. W roku szkolnym 1930/1931 uczęszczało do niej 110 uczniów [Szkoły, 1933, s. 176]. W latach 1939–1940 we wsi istniała szkoła niemiecka.

W 1887 r. we wsi Marianka zamieszkiwało 430, a we wsi Dębina – 62 osoby [PKSG za 1887]. Według spisu powszechnego z 1921 r. we wsi Marianka Stara w 26 budynkach zamieszkiwało 157 osób. Deklarowali oni wyznanie rzymskokatolickie – 127, prawosławne – 1 i ewangelickie – 29. W Mariance Nowej w 73 budynkach zamieszkiwało 549 osób. Deklarowali oni wyznanie rzymskokatolickie – 326, prawosławne – 1, ewangelickie – 129 i religię mojżeszową – 93. W Dębinie w 8 budynkach zamieszkiwało 45 osób wyznania rzymskokatolickiego [Skorowidz miejscowości, 1924, t. 4]. W 1943 r. we wsi żyło 590 mieszkańców [Amtliches, 1943, s. 39]. W 2021 r. mieszkało w niej 93 osoby [https://www.polskawliczbach.pl].

Zdecydowana większość mieszkańców miejscowości na przestrzeni dziejów utrzymywała się z rolnictwa. W 1862 r. w Dębinie osadzono kolonistów, w tym niemieckich, na prawie dzierżawy wieczystej. W 1864 r. uwłaszczono 15 gospodarzy, którzy otrzymali po ok. 11–13 mórg ziemi. Razem otrzymali oni w sumie 197 mórg. Chłopi nie uzyskali żadnych praw serwitutowych [APL, ZTL, sygn. 3190].

Majątek Marjanka według planu z 1886 r. (potwierdzonego w 1909 r.) liczył 1345 mórg, w tym 1296 mórg ziemi ornej [APL OCH, HW, sygn. 4/26]. Większość ziemi znajdowała się w wieczystej dzierżawie przez kolonistów.

Cmentarz ewangelicki w Mariance

Założony ok. 1868 r. cmentarz o powierzchni 0,7 ha. Zamknięty w latach II wojny światowej. Obecnie praktycznie brakuje śladów po nagrobkach.

*** W 1914-1915 r. ewangelicy zostali w większości przesiedleni w głąb Rosji. Wycofujące się wojska rosyjskie 10–12 sierpnia 1915 r. spaliły częściowo Mariankę, zaś Dębina została spalona w całości.

*** W latach 30. XX w., według niemieckiego badacza Lücka, ewangelicy z Marianki charakteryzowali się biedą, pijaństwem i bandyctwem [Lück, 1933, s. 55].