Ostrówek

GMINA OSTRÓWEK (POW. LUBARTOWSKI)

Poniższy zestaw informacji na temat historii i dnia dzisiejszego gminy wiejskiej Ostrówek (powiat lubartowski) nie rości sobie praw do całościowego opracowania danych na ten temat dostępny online. Ma jedynie dać ogólny obraz „kondycji gminy i wchodzących w jej skład sołectw. Warto zaznaczyć, że Ostrówek-Kolonia nie jest siedzibą bogatej gminy, bogatej nie tyle w sensie dobytku, co raczej „wielkiej historii” i równie rozbudowanej tradycji, zabytków etc.. Słynie natomiast z walorów przyrody…

Kwerendy aktualności stron WWW dokonano w dniach 19-20 września 2025 roku.

INFORMACJE OGÓLNE

Gmina Ostrówek Na oficjalnej stronie gminy na górnym pasku poziomym znajduje zakładka (druga z lewej) „Aktualności”  z informacjami pochodzącymi z Urzędu Gminy. Otwarcie kolejnej zakładki, Sport, Rekreacja, Kultura  daje większe możliwości poznania historii, walorów i wewnętrznego funkcjonowania wspólnoty. Ogólny obraz gminy, a zwłaszcza jej atrakcji przyrodniczych przynosi krótki film promocyjny. Inne informacje podzielone w tej zakładce na kilkanaście subdywizji w niniejszym zestawieniu znalazły się głównie w częściach „KULTURA” i „SPORT” (patrz poniżej). Kolejna zakładka na pasku poziomym „Samorząd”  przynosi dane o Zarządzie i Radzie Gminy oraz o strukturze Urzędu Gminy. Informacje na temat Szkół – edukacji  w niniejszym zestawieniu znajdują się w części „OŚWIATA”.

W kolejnej zakładce Dla Mieszkańca jest miejsce dla info o Fladze i Herbie Gminy  , oraz dział statystyczny, Statystyka 2012-2024   (ciekawe zestawienie ilości mieszkańców w poszczególnych miejscowościach we wskazanym okresie). Na pionowym pasku w prawej części strony głównej znajduje się bogata w informacje o funkcjonowaniu Urzędu Gminy i wykonywanych przez niego pracach zakładka E-Urząd  . W tej zakładce jest nieco ukryta informacja o gminnym periodyku „Panorama” (patrz w niniejszym zestawieniu w rubryce „AKTUALNOŚCI”).

Urząd Gminy Ostrówek  (Urząd znajduje się we wsi Ostrówek-Kolonia).

Ostrówek (gmina w województwie lubelskim)  

Luszawa (gmina)  (dawna gmina wiejska istniejąca do 1948 roku w woj. lubelskim. Siedzibą gminy była Luszawa , w 1948 r. gmina została zniesiona, po czym z jej obszaru utworzono gminę Leszkowice z siedzibą w Leszkowicach)

Leszkowice (gmina)  (Gmina została zniesiona 29 września 1954 r.)

Powiat lubartowski, [w:] Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, t. V: Kutowa Wola – Malczyce, Warszawa 1884, s. 381.  

GMINA WIEJSKA OSTRÓWEK POWIAT LUBARTOWSKI     (plik pdf, ss. 4, dane statystyczne)

Gmina Ostrówek w liczbach

STRATEGIA ROZWOJU GMINY OSTRÓWEK na lata 2016 – 2030   (plik pdf, s. 139)

Raport o stanie Gminy Ostrówek za rok 2023   (plik pdf., s. 48)

Mapa gminy Ostrówek  

Ochrona przyrody Natura 2000 Ostrówek

Inwestycje, które zmieniły oblicze Gminy Ostrówek 2012-2020   (plik pdf, ss. 32)

Sołectwa w gminie Ostrówek (pow. lubartowski): 

Antoniówka

Wieś Antoniówka w liczbach

Babczyzna  

Wieś Babczyzna w liczbach

Cegielnia

Wieś Cegielnia w liczbach

Dębica

Wieś Dębica w liczbach

Dębica – Kolonia  

Kolonia Dębica-Kolonia w liczbach

Jeleń

Wieś Jeleń w liczbach

Kamienowola  

Wieś Kamienowola w liczbach

Luszawa

Wieś Luszawa w liczbach

Luszawa, [w:] Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, t. XV, cz. 2: Januszpol – Wola Justowska, Warszawa 1902, s. 249.

Leszkowice

Wieś Leszkowice w liczbach

Strona poświęcona miejscowości Leszkowice

Ostrówek (powiat lubartowski)

Wieś Ostrówek w liczbach

Ostrówek – Kolonia  

Kolonia Ostrówek-Kolonia w liczbach

Tarkawica

Wieś Tarkawica w liczbach

Tarkawica (gromada)  

TARKAWICA (Słownik historyczno-geograficzny ziem polskich w średniowieczu)   

Zawada

Wieś Zawada w liczbach

Żurawiniec

Wieś Żurawiniec w liczbach

Żurawiniec – Kolonia  

Wieś Żurawiniec-Kolonia w liczbach

Sołtysi Gminy Ostrówek

AKTUALNOŚCI

Gazeta „Panorama Gminy Ostrówek”   Pod tym adresem znajdują się pliki pdf (szkoda, że to tylko skany okładek!) wydawanego przez gminę od 2012 lokalnego miesięcznika-rocznika /edycje nie są regularne/, ostatni numer pisma datowany jest na koniec 2024 r. Poza aktualiami periodyk przynosi też informacje o dziejach gminy. 

Ostrówek-nasza gmina  

„Lubartowiak”  (z tagiem Ostrówek)

Powiat Lubartowski – Serwis Informacyjny

Lubartów24.pl  

„Dziennik Wschodni”  (z tagiem Ostrówek)

Lubartów Nasze Miasto  (z tagiem Ostrówek)

Lublin24.pl (z tagiem Ostrówek)

„Kurier Lubelski”  (z tagiem Ostrówek)

Lublin112.pl   (wyniki wyszukiwania dla: Ostrówek)

„Nowy Tydzień”  (wyniki wyszukiwania dla: Ostrówek)

OŚWIATA

Szkoła Podstawowa im. Dywizjonu 301 w Leszkowicach  

Szkoła Podstawowa im. Bohaterów Monte Cassino w Ostrówku  ;  (historia szkoły –  )

Szkoła Podstawowa im. Bohaterów Monte Cassino w Ostrówku na fb  

Szkoła Podstawowa w Dębicy  

STOWARZYSZENIA, FUNDACJE, ORGANIZACJE

Stowarzyszenie Na Rzecz Rozwoju Gminy Ostrówek „Wspólna Sprawa   (powstało w 2008 roku)

Stowarzyszenie na rzecz rozwoju Gminy Ostrówek „WSPÓLNA SPRAWA”  

Stowarzyszenie Aktywności Społecznej w Leszkowicach    

Leszkowice.liot.pl na fb  

Jednostki OSP w gminie   (informacje zbiorcze o OSP w Gminie)

OCHOTNICZA STRAŻ POŻARNA ANTONIÓWKA

OCHOTNICZA STRAŻ POŻARNA JELEŃ  

OCHOTNICZA STRAŻ POŻARNA TARKAWICA

OCHOTNICZA STRAŻ POŻARNA KAMIENOWOLA 

OSP Kamienowola na fb  

OCHOTNICZA STRAŻ POŻARNA OSTRÓWEK

OCHOTNICZA STRAŻ POŻARNA ŻURAWINIEC WIEŚ  

OCHOTNICZA STRAŻ POŻARNA ŻURAWINIEC-KOLONIA

OCHOTNICZA STRAŻ POŻARNA LESZKOWICE    

OCHOTNICZA STRAŻ POŻARNA LESZKOWICE na fb  

OCHOTNICZA STRAŻ POŻARNA DĘBICA  

OCHOTNICZA STRAŻ POŻARNA DĘBICA na fb  

Ośrodek Pomocy Społecznej w Ostrówku-Kolonii  

ŻYCIE RELIGIJNE

Parafia św. Józefa Oblubieńca i św. Jana Chrzciciela w Leszkowicach  (erygowana w 1921 r.)

Parafia św. Józefa Oblubieńca i św. Jana Chrzciciela w Leszkowicach  (na stronie Archidiecezji Lubelskiej)

Parafia Matki Bożej Częstochowskiej w Ostrówku  

Parafia Matki Bożej Częstochowskiej w Ostrówku  (na stronie Archidiecezji Lubelskiej)

Jubileusz 100-lecia Parafii św. Józefa Oblubieńca NMP i św. Jana Chrzciciela w Leszkowicach, gm. Ostrówek  

Jubileusz 100-lecia w Leszkowicach

KULTURA

Informacje o Gminie Ostrówek – Kultura  

Wykonawcy i twórcy ludowi  (zakładka zawiera informacje o kilkunastu twórcach ludowych /malarstwo, haft, tkactwo, rękodzieło artystyczne/ tworzących na terenie gminy, wszystkie dane pochodzą jednak z 2015 r.)

Gminna Biblioteka Publiczna w Ostrówku-Kolonii   (spełnia rolę domu kultury i prowadzi szeroką działalność wychodzącą poza tradycyjne ramy biblioteki, patrz zakładki Aktualności   oraz Galeria . Biblioteka powstała w 1955 r. i długo znajdowała się w remizie OSP. Biblioteka posiada dwie filie biblioteczne: w Tarkawicy od roku 1958 i Leszkowicach Warto dodać, że biblioteka dysponuje katalogiem dostępnym online. Jednym słowem to bardzo nowoczesna placówka!

Gminna Biblioteka Publiczna w Ostrówku-Kolonii na fb  

Ludowy Zespół Śpiewaczy „Ostrowianki”  (Zespół działa od 1976 r. W 2014 roku w Ostrówku-Kolonii powstała Izba Regionalna poświęcona w głównej mierze Zespołowi „Ostrowianki”. Zgromadzono tu dyplomy, wyróżnienia, prace, fotografie oraz wyeksponowany został strój ludowy, w którym zespół występuje). O sukcesach Zespołu patrz TUTAJ  

Rzemiosło – rękodzieło  (dane z 2012 r.)

HISTORIA

W 2008 została opublikowana obszerna monografia, Dzieje Ostrówka, autorstwa Jana Brodziaka (Lublin 2008, ss. 643). Zawiera ona bogatą bibliografię (s. 640-643). Egzemplarz książki dostępny jest również w bibliotece gminnej. Nie ma możliwości zapoznania się z nią online. Poza Internety oferują popularne foldery, sporo napisano o wykopaliskach archeologicznych w gminie Ostrówek

Folder – Leszkowice 1317-2012    (plik pdf, ss. 16)

Folder – Gmina Ostrówek  (plik pdf., ss.20)

E. Kłossińska, M. Juściński, Wstępne wyniki badań archeologicznych  w Tarkawicy, stan .5 , pow. Lubartów, w latach 2 0 0 1 – 2 0 0 2,  „Archeologia Polski Środkowowschodniej”, t. VII, 2005   (archeologiczne stanowisko Gotów w miejscowości Tarkawica)

Historia gminy

TeatrNN  (Ostrówek w zasobach TeatruNN)

TeatrNN   (fragmenty relacji ze słowem kluczowym „Leszkowice”)

ZAPOMNIANY CMENTARZ W TARKAWICY, gm. OSTRÓWEK, pow. lubartowski.

W Tarkawicy odkryto 38 obiektów grobowych  

Tropem pozostałości kolonii niemieckich na Lubelszczyźnie  

Mord w Leszkowicach dokonany w listopadzie 1942 r. przez Niemców  

TURYSTYKA, ZABYTKI

GMINNY PROGRAM OPIEKI NAD ZABYTKAMI GMINY OSTRÓWEK NA LATA 2022 – 2025, Ostrówek, czerwiec 2021  (plik pdf, ss.80)

WOJEWÓDZKA EWIDENCJA ZABYTKÓW – WOJEWÓDZTWO LUBELSKIE  (plik pdf., s. 1)

Gminne Centrum Turystyczne w Ostrówku-Kolonii  (strona przynosi informacje uporządkowane w następujący sposób: Położenie Gminy; Zabytki; Turystyka; Imprezy cykliczne (patrz poniżej Sport); Przyroda, Szlaki rowerowe). Na końcu tej zakładki na stronie Gminy można pobrać pliki pdf z mapą turystyczną gminy oraz informatorem turystycznym

Gmina na portalu „Lubelskie klimaty”  

Kościół pw. Matki Boskiej Częstochowskiej w Ostrówku-Kolonii   (wybudowany w 1921 r. na murach XIX-ego dworu, słynie z cudu i łask uzdrowienia za pośrednictwem patronki parafii).

Kościół Matki Bożej Częstochowskiej w Ostrówku w gminie Ostrówek na Lubelszczyźnie  (film 9 min. z 2016 r.)

Kościół pw. św. Józefa Oblubieńca NMP i św. Jana Chrzciciela w Leszkowicach   (drewniany, wybudowany w stylu podkarpackim)

Kaplica pw. Matki Bożej Kodeńskiej w Tarkawicy  

Kapliczka w Kamienowoli   

Kapliczka w Dębicy z II połowy XIX w.  

Zabytki sakralne  

Archeologiczne stanowisko Gotów w miejscowości Tarkawica,  

Cmentarz osadników niemieckich w Zawadzie  

Płyta upamiętniającą miejsce niemieckiego mordu, dokonanego na mieszkańcach wsi Dębica-Kolonia  

młyn w Leszkowicach.  

Szlak kapliczek i zabytki z terenu Gminy

Turystyka LGD „Doliną Wieprza i Leśnym szlakiem”  

Informacje o Gminie Ostrówek – Zabytki historyczne  

Park podworski w Dębicy  

Informacje o Gminie Ostrówek – Przyroda  

Informacje o Gminie Ostrówek – Obszary chronione  

Agroturystyka

Trasy, szlaki turystyczne  

SPORT

Zakładka Sport na stronie Gminy przynosi informacje o imprezach sportowych organizowanych przez Urząd Gminy. Nie ma ich nazbyt wiele i najnowsze pochodzą z 2020 r.  Uzupełnieniem tych informacji jest umieszczona poniżej galeria prezentująca skany dyplomów sportowych jako dowodu zaangażowania mieszkańców gminy w sport są skany (zakładka Dyplomy i certyfikaty  w części Sport, Rekreacja i Kultura nie zawiera żadnych treści). Wykaz regularnych imprez sportowych organizowanych lub współorganizowanych przez Gminne Centrum Turystyczne w Ostrówku-Kolonii  znajduje się poza zakładką SPORT

Boisko Orlik  (są tu też anonse wydarzeń sportowych) „Moje Boisko ORLIK 2012” zlokalizowany jest przy Szkole Podstawowej w Ostrówku.

Lampart Ostrówek (dowody i przejawy aktywności klubu widoczne są jedynie w postaci filmików na Youtube)

Ludowy Klub Sportowy „Flis” Leszkowice     (założony w roku 1992r.)

VIDEOTEKA

Filmy dotyczące gminy odnaleźć można głównie na Youtube po wpisaniu w wyszukiwarce nazwy Ostrówek +  (pamiętając, że to nazwa miejscowości w Polsce dość popularna) lub nazwę, którejś z gminnych wsi (np. Leszkowice  lub Tarkawica  . Ciekawsze pozycje/produkcje to np. Cmentarz osadników niemieckich w Zawadzie, part 1-3   

Do XIX w. używano formy Ostrowek, potem Ostrówek. Nazwa pochodzi słowa ostrówek oznaczającego 'gaj, zarośla nad brzegiem rzeki’ [NMP, 2009, t. 8, s. 229], ale też wyspę na rzece.

Pierwotna przynależność administracyjna terenów na których powstał Ostrówek nie jest do końca jasna. Bardzo prawdopodobne, że we wczesnym średniowieczu mogły one podlegać grodowi w rejonie Sieciechowa nad Wisłą. [Ćwik, Reder 1977, 11; Sochacka, 2014a, 41] W okresie rozbicia dzielnicowego i usamodzielnienia się księstwa krakowsko-sandomierskiego rolę ośrodka centralnego dla północno-wschodnich rubieży księstwa zaczął odgrywać Lublin. [Myśliński, 1974, 29; Sochacka 2014a, 41-42].

W momencie powstania Ostrówka był to teren województwa lubelskiego, powiatu lubelskiego, co nie zmieniło się do końca XVIII w. [Ćwik, Reder, 1977, 26, 33] Pewne korekty w funkcjonowaniu administracji pojawiły się w 1789 r., gdy utworzono nowe władze administracji lokalnej: komisje porządkowe cywilno-wojskowe, ale w miarę możliwości nie kolidował on z dotychczasowym podziałem. Ostrówek podlegał komisji z siedzibą w Lublinie. Podjęto jeszcze próbę reformy administracji w 1793 r., ale ona także nie zmieniła przynależności interesującej nas wsi. [Ćwik, Reder, 1977, 52-53]

Po trzecim rozbiorze Rzeczypospolitej Obojga Narodów w 1795 r. terytorium obecnej gminy Ostrówek znalazło się w granicach zaboru austriackiego, w tzw. Nowej Galicji. W 1796 r. weszły one w skład utworzonego wówczas cyrkułu lubelskiego podporządkowanego Zachodnio-Galicyjskiej Nadwornej Komisji Urządzającej, a następnie od 1797 r. Gubernium Krajowemu dla Galicji Zachodniej w Krakowie. Po reorganizacji administracji austriackiej w 1803 r. cyrkuł lubelski podlegał Gubernium Galicji we Lwowie.

Po przyłączeniu Lubelszczyzny do Księstwa Warszawskiego Ostrówek w wyniku reformy administracyjnej z 1810 r. znalazł się w powiecie lubartowskim departamentu lubelskiego [DPKW, 1811, t. 2, nr 16]. Natomiast po reformie administracyjnej Królestwa Polskiego z 1816 r. powiat lubartowski wszedł w skład obwodu lubelskiego województwa lubelskiego [DPKP, 1816, t. 1]. Później w 1837 r. województwa przemianowano na gubernie, a w 1842 r. obwody zamieniono na powiaty, a powiaty na okręgi. Ostrówek znalazł się wówczas w okręgu lubartowskim powiatu lubelskiego guberni lubelskiej.

W 1867 r. po podziale guberni lubelskiej na gubernie lubelską i siedlecką Ostrówek znalazł się w powiecie lubartowskim guberni lubelskiej [DPKP, 1867, t. 66]. Kolejne zmiany administracyjne nastąpiły w okresie I wojny światowej. W 1915 r. po zajęciu tych terenów przez wojska niemieckie i austro-węgierskie przeszły one pod zarząd austro-węgierskiego Generalnego Gubernatorstwa Wojskowego w Kielcach, którego siedzibę 1 X 1915 r. przeniesiono do Lublina. Po odzyskaniu niepodległości przez Polskę Ostrówek należał do powiatu lubartowskiego województwa lubelskiego. W latach 1975–1998 w „małym” województwie lubelskim, potem ponownie w powiecie lubartowskim województwa lubelskiego.

Gmina

Gminy dominialne powstały na mocy Konstytucji Księstwa Warszawskiego. Według ustawy z 1809 r. na ich czele stali wójtowie, którymi z urzędu zostawali właściciele dóbr ziemskich, którzy za zgodą władz zwierzchnich mogli wyznaczać swoich zastępców. Wójtowie byli wykonawcami zarządzeń władz państwowych, opiekowali się majątkiem gminnym, czuwali nad bezpieczeństwem, porządkiem i zdrowiem mieszkańców. Pomocą wójtom w poszczególnych wsiach służyli sołtysi [DPKW, 1809, t. 1, s. 227–236]. Jedną z gmin dominialnych była gmina Ostrówek. W jej skład wchodziły następujące miejscowości: Antoniówka, Kamienna Wola, Luszawa, Ostrówek i Tyniec. Początkowo dobra te należały do Małachowskich, którzy wyznaczali zastępcę wójta. Antoni Sierakowski po nabyciu dóbr osobiście zaczął osobiście sprawować obowiązki wójta. Później urząd sprawował kolejny właściciel Ewaryst Grodzicki [APL, MSGL, sygn. 167, k. 674, 706].

Po utworzeniu na mocy ukazu cara Aleksandra II gmin samorządowych w Królestwie Polskim, w 1865 r. powstała gmina Ostrówek. W jej skład weszły następujące jednostki administracyjne: folwark i wieś Ostrówek, Kamienowola, Luszawa oraz folwark i wieś Żurawiniec, folwark i wieś Leszkowice [APL, KGL, sygn. 1866:124]. W 1871 r. Komitet Urządzający w Królestwie Polskim zmienił nazwę gminy Ostrówek na gmina Luszawa [„Люблинские губернские ведомости”, 1870, nr 10, s. 4]. W 1933 r. utworzono w niej gromadę Ostrówek Wieś [LDW, 1933, nr 22, poz. 181]. W 1948 r. w miejsce gminy Luszawa utworzono gminę Leszkowice [DzU, 1948, nr 60, poz. 470]. Po likwidacji gmin w 1954 r. wieś weszła w skład gromady Ostrówek, w 1960 r. przekształconej w gromadę Kamienowola [DUWRNwL, 1954, nr 15, poz. 64; 1959, nr 9, poz. 63]. W 1969 r. wieś po likwidacji tej gromady włączono do gromady Ostrówek [DUWRNwL, 1968, nr 13, poz. 101]. Od 1973 r. wieś należy do gminy Ostrówek [DUWRNwL, 1972, nr 12, poz. 239].

Według Krajowego Rejestru Urzędowego Podziału Terytorialnego Kraju (stan na 1.12.2024) wieś nie ma części składowych [https://eteryt.stat.gov.pl/].

W 1843 r. odnotowano następujące nazwy terenowe: Cegielnisko Starem Choinki, Nowinki, Owcze Bagno, Piaski, Praszka, Smuga, Tyniec, Zabiele, Zwierzyniec i Zwiewne [APL, HwLub., sygn. 52].

W Ostrówku w 1843 r. gospodarstwa posiadali: Marcin Nowociej, Jakub Baran, Franciszek Machoń, Tomasz Olek, Stefan Zdunek, Wojciech Styrnik, Benedykt Baran, Michał Machoń, Michał Nowociej, Maciej Gerat, Antoni Grzeszczuk, Michał Olek, Franek Pachucki, Kazimierz Olek, Szymon Golonka, Błażej Osiej, Maciej Machoń, Antoni Ostap, Maciej Baran i Andrzej Olek [APL, HwLub., sygn. 54].

W 1864 r. we wsi uwłaszczeni zostali: Baran Piotr, Bocian Bartłomiej, Czubat Ludwik, Gontarok Franciszek, Granat Maciej, Kaczan Walenty, Machoń Ignacy, Machoń Karol, Machoń Piotr, Nowocień Antoni, Oleg Franciszek, Oleg Kazimierz, Oleg Stanisław, Oleg Tomasz, Ostęp Jakub, Sternik Antoni, Trokiejszczuk Antoni, Trokiejszczuk Józef, Witek Wojciech, Zdunek Antoni, Zdunek Franciszek i Zdunek Jan [APL, ZTL, sygn. 1662].

Pierwsze źródła ruchome w postaci zabytków krzemiennych i ułamków naczyń ceramicznych (brak bliższej chronologii) zostały zabrane przez Józefa Przyborowskiego około roku 1875 [Przyborowski 1876, 23-26; 1877, 181-182]. Kolejne zebrane na prawym brzegu Mogielnicy (ceramika datowana na bliżej nieokreślony neolit) pochodzą z początku lat 50. ubiegłego stule-cia [Gajewski 1952, 115]. Intersujący zestaw zabytków: kamiennego topora i rozcieracza (?), krzemiennej siekiery i płoszcza uzyskano z przypadkowego odkrycia – być może kurhanu [Ga-jewski 1972]. Jego chronologię należy odnieść do końca neolitu lub wczesnej epoki brązu i łączyć prawdopodobnie z ludnością kręgu kultur pontyjskich (jamowo-katakumbowej). Ponad-to w archiwum MAK jest informacja o krzemiennym grocie (brak bliższych danych) znalezio-nym w nieznanych okolicznościach [J. Libera archiwum].
W trakcie systematycznych badań powierzchniowych prowadzonych w ramach AZP w roku 2002 odkryto 13 stanowisk, na których zebrano nieliczne odpadki krzemienne, a przede wszystkim ceramikę naczyniową. Na ich podstawie na kilku stanowiskach stwierdzono ślady osadnictwa pradziejowego – m.in. z późnej epoki brązu (kultura łużycka), bliżej nieokreślonej fazy średniowiecza, a przede wszystkim z okresu nowożytnego (m.in. XVI-XVIII w.). Nieza-leżnie od ich chronologii są zapewne pozostałością po nieznanej aktywności gospodarczej, np. związanej z hodowlą, pasterstwem, gospodarką leśną, uprawą pól, a w dwóch przypadkach być może po siedliskach (na jednym stanowisku potwierdzonym w nadzorze archeologicznym prowadzonym w roku 2016) [NID, AZP obszar 70-82].

Ostrówek powstał po 1557 r. przy odgałęzieniu „drogi kockiej”. Droga ta powstała zapewne w późnym średniowieczu jako alternatywa dla dotychczas używanego szlaku wzdłuż Wieprza i Tyśmienicy. Ta nowa droga skracała znacznie podróż między osadami wokół dzisiejszego Lubartowa a osadami wokół Koziegorynku i Radzynia lokowanego w 1468 r. [Sochacka, 1987, 159] Nie został wymieniony w 1557 r. w podziale dóbr między synów zmarłego Piotra Firleja wojewody ruskiego, ale dwór Ostrów z folwarkiem oraz wieś Ostrówek pojawia się w podziale po zmarłym w 1574 r. Janie Firleju wojewodzie krakowskim i marszałku wielkim koronnym, gdy wraz z innymi dobrami czemiernickimi przypadła jego najmłodszemu synowi Henrykowi. Stąd wniosek, że swoje powstanie zawdzięczała właśnie Janowi Firlejowi [AGAD, MK, ks. 135, k. 774-777; Jusiak, 2014, 98]

Ostrówek został zapewne założony w drugiej połowie wieku XVI przez Firlejów, najprawdopodobniej przez Jana, wojewodę krakowskiego i marszałka wielkiego koronnego. Nie został wymieniony w podziale dóbr po zmarłym ojcu przeprowadzonym w 1557 r.. [AGAD, MK, ks. 89, k. 262-262v], pojawia się dopiero w podziale po śmierci Jana w 1574 r. Ostrówek wraz z dobrami czemiernickimi przypadł Henrykowi najmłodszemu z jego synów, przyszłemu arcybiskupowi gnieźnieńskiemu. To on był fundatorem  w 1604 r. kaplicy  pod wezwaniem Najświętszej Marii Panny. Po jego śmierci w 1626 r. zarząd nad tymi majętnościami przejął Henryk, biskup poznański syn Jana podskarbiego koronnego, który zmarł w 1635 r. Po nim przeszły one na jego bratanka Stanisława kasztelana lubelskiego a następnie na jego syna Jana, gdyż sam Stanisław po śmierci żony został księdzem w 1654 r. Jan Firlej zmarł bezdzietnie po 1676 r. [Jusiak 2014, 102]. Wygaśnięcie tej linii Firlejów oraz niejasność kwestii spadkowych i własnościowych,  pogłębiona poważnym zadłużeniem tych dóbr wykorzystał podkanclerzy Stanisława Szczuka, który zaczął wykupować ciążące na nich długi w imieniu króla Jana III Sobieskiego. 23 VI 1684 r. wykupił Ostrówek od Joanny Głuszczyńskiej wdowy po Bernardzie Głuszczyńskim, poprzednim dzierżawcy tych dóbr, który starał się przejąć je na własność. Wobec niemożności spłaty ciążących na tych dobrach długów Głuszczyński uzyskał prawo własności do nich przynajmniej w 1669 r. [APL, Akta dóbr Czemierniki i Markuszów, 91/5; Jusiak, 2014, 103-104]. Dzięki Szczuce dobra czemiernickie wraz z Ostrówkiem przeszły na własność Sobieskich a w wyniku podziału rodowych dóbr z 1698 r. przypadły one królewiczowi Jakubowi [APL, KGL, RMO, ks. 202, k. 104-105v; Jusiak, 2014, 104]. Jakub Sobieski zaciągał kolejne pożyczki pod zastaw tych dóbr początkowo u Stanisława Szczuki a następnie Stefana Humieckiego, wojewody podolskiego. Ostatecznie w 1719 r. królewicz Jakub zobowiązał się do sprzedaży dóbr czemiernickich wraz z Ostrówkiem Humieckiemu, który wszedł w ich posiadanie rok później. [APL, KGL, RMO, ks. 221, k. 945; Jusiak, 2014, 105]. Stefan Humiecki utrzymał dobra czemiernickie do swej śmierci w 1736 r. a po nim objął je jego syn Ignacy wraz z żoną Teresą z Pociejów, która zarządzała nimi jeszcze w 1760 r. już po śmierci męża. Następnie wraz z ręką siostry Ignacego Izabeli, która wyszła za Jana Małachowskiego przeszły na własność kolejnej rodziny, której przedstawiciele jeszcze przez długie lata spłacali ciążące na nich długi. [APL, KGL, RMO, ks. 311, k. 122, 203, 277, 280-281, 284; ks. 319, k. 216-216v; Jusiak, 2014, 105-106]

Majątek Ostrówek będący częścią dóbr czemiernickich należał do dzieci Jana Małachowskiego. W 1802 r. wykupił je od rodzeństwa Stanisław Małachowski, najbardziej zasłużony w historii państwa polskiego spośród jego synów, który był marszałkiem Sejmu Czteroletniego. Po jego bezpotomnej śmierci (zm. 1809) w 1810 r. nastąpił podział spadku na dwie części, męską (Józef, syn jego brata Antoniego) i żeńską. Do części żeńskiej należał klucz czemiernicki, podzielony z kolei na trzy części. Jedną z nich stanowiły dobra Ostrówek składające się z folwarku Ostrówek z Tyńcem i wsi zarobnych Ostrówek, Kamienowola, Luszawa oraz folwarku Skruda z Łubką i wsi zarobnych Wierzchowiny, Skoki i dwóch młynów. Przypadł on w udziale siostrze Stanisława Karolinie po mężu Grabińskiej. Podział ten został podpisany przez zainteresowane strony w 1811 roku. Już w 1812 r. kupił je brat byłego właściciela Stanisława – Józef Małachowski. Przed 1823 r. folwark Zawada przeniesiono do dóbr Ostrówek. Józef w 1833 r. podarował dobra Ostrówek synowi Napoleonowi. Wcześniej odłączył od nich dobra Wierzchowiny i młyn na Łubie. W 1838 r. w wyniku postępowania spadkowego po śmierci Napoleona Małachowskiego (zm. 1838) dobra wróciły na własność jego ojca Józefa (zm. 1841). Według podziału spadku po nim z 1841 r. dobra Ostrówek odziedziczyła Antonina Małachowska. W 1842 r. dobra nabył Antoni Sierakowski. Ponownie przeniósł on folwark Zawada z wsią Tarkawica do dóbr Dębica. Dobra Ostrówek sprzedał on w 1849 r. Kamilowi Zaleskiemu. Ten zaś w 1857 r. odprzedał je Aleksandrowi Jachołkowskiemu, od którego odkupiła je w 1861 r. jego siostra Maria z Jachołkowskich Grodzicka, żona Leopolda Grodzickiego [APL, HwLub., sygn. 53]. Znaczna część ziemi w 1864 r. w wyniku uwłaszczenia przeszła na własność chłopów. Grodzicka, pozostałą część dóbr Ostrówek podzieliła w 1878 r. na trzy części, posiadające odrębne księgi hipoteczne, tj.: Ostrówek, Antoniówka i Tyniec. Majątek Ostrówek, obejmujący obszar 1336 mórg sprzedała w 1879 r. Konstantemu Łubkowskiemu. Po jego bezdzietnej śmierci majątek przeszedł w spadku na rzecz jego żony Leontyny z Karpińskich oraz ojca – Antoniego Łubkowskiego, który w 1898 r. zrzekł się swoich praw do niego na rzecz synowej. Łubkowscy nie mając środków na spłatę zadłużenia dokonywali od lat 90. XIX w. stopniowej parcelacji majątku Ostrówek. W 1893 r. z dóbr wydzielono majątek Cegielnia o powierzchni 570 mórg, który sprzedano 60 chłopom. Do końca XIX w. sprzedano ponadto Kolonię Ostrówek nr 1 – 58 dziesięcin 2242 sążnie, Kolonię Ostrówek nr 2 – 120 dziesięcin 1647 sążnie, Kolonię Ostrówek nr 3 – 160 dziesięcin 1780 sążnie i folwark Ostrówek – 44 dziesięcin 1720 sążnie. Sam folwark Ostrówek w 1907 r. kupiła Anna c. Ewarysta Grodzickiego (39 dziesięcin) z Tunkelszwarcem (5 dziesięcin). Jednak już w 1911 r. w jej posiadaniu pozostawało jedynie ok. 28 dziesięcin, które ostatecznie w 1917 r. przeszły na własność Michała i Katarzyny Szymona. Natomiast dobra Tyniec składające się z folwarku z tej samej nazwie i młyna wodnego z wyposażeniem, liczące 279 mórg, według pomiaru dokonanego w 1880 r., Maria Grodzicka sprzedała w 1879 r. Ickowi i jego synowi Judce Goldszteinom. Rok później Judka odkupił połowę majątku należącą do ojca. Ten z kolei 1 I 1882 r. sprzedał ponad 12 mórg ziemi z młynem Janowi Chajbertowi, od którego pół roku później nabyła je jego żona Katarzyna. W 1899 r. tę cześć majątku nabył Berek Nisenbaum. Tymczasem folwark Tyniec Goldsztein sprzedał w 1886 r. Franciszkowi Pawlikowskiemu, który sprzedawał potem niewielkie kawałki ziemi, aby w 1902 r. dokonać podziału majątku na części, które rozparcelowano [SRwLub., Wydział Ksiąg Wieczystych, 476, 477; Tarasiuk, 2014a, s. 116-122].

Ludność zamieszkująca wieś była wyznania rzymskokatolickiego. Należała do parafii p.w. św. Stanisława Biskupa i Męczennika w Czemiernikach w diecezji lubelskiej. W 1604 r. ówczesny właściciel Henryk Firlej ufundował w Ostrówku kaplicę pod wezwaniem Najświętszej Marii Panny z ołtarzem Krzyża Świętego w środku [Brodziak, 2008, 218-219]

8 lipca 1921 r. erygowano parafię Matki Bożej Częstochowskiej w Ostrówku. Powstała przez wydzielenie miejscowości należących do parafii Czemierniki i Kock. Obecnie należą do niej: Antoniówka, Cegielnia, Dębica Kolonia, Jeleń, Kamienowola, część Luszawy, Ostrówek Kolonia i Ostrówek. W tym czasie mieszkańcy Ostrówka wykupili na kościół dawny, murowany dwór Grodzickich w Ostrówku Kolonii od obecnego jego właściciela Michała Szymony [Filipowicz, 2023, s. 103]. Proboszczami i administratorami w parafii byli m.in. księża: Wacław Chojecki (1921), Jan Kalicki, Wojciech Natkański [Filipowicz, 2023].

Żywy w parafii jest kult obrazu Matki Bożej Częstochowskiej ( od 1943 r.).

W rejestrze pogłównego z 1674 r. można znaleźć informację że w Ostrówku rezydowała 6 osobowa rodzina dzierżawcy wraz ze sługą oraz mieszkało 93 czeladzi i poddanych [AGAD, ASK, dz. 1, ks. 162, 30] W 1676 r. uiszczono podatek od 9 osób we dworze, 26 czeladzi i 36 poddanych. [ŹD, 14, 15a]

W spisie ludności diecezji krakowskiej z 1787 r. wykazano w Ostrówku: 30 mężczyzn, 33 kobiety oraz 33 dzieci powyżej 7 roku życia i 35 poniżej tego wieku wyznania katolickiego. We wsi mieszkało tylko dwoje wyznawców religii mojżeszowej mężczyzna i kobieta. [Spis ludności diecezji, 260].

Według wykazu z 1827 r. w Ostrówku znajdowało się 20 domów zamieszkanych przez 161 osób [Tabella miast, 1827, t. 2, s. 70]. W 1860 r. mieszkało we wsi 160 a w Tyńcu 10 osób [APL, MSGL, sygn. 167]. W 1890 r. we wsi mieszkało 295 katolików a w folwarku 185 osób (151 katolików i 34 ewangelików) [APL, Akta gminy Leszkowice, sygn. 54]. Według spisu powszechnego z 1921 r. we wsi zamieszkiwało 286 osób, w tym 285 rzymskich katolików i ewangelik. Poza tym w folwarku i kolonii Tyniec mieszkało 42 rzymskich katolików i mariawita [Skorowidz miejscowości, 1924, t. 4, s. 56]. W 1943 r. we wsi żyło 340 mieszkańców [Amtliches, 1943, s. 43]. W 2021 r. w Ostrówku mieszkało 200 osób [https://www.polskawliczbach.pl].

Zdecydowana większość mieszkańców Ostrówka na przestrzeni dziejów utrzymywała się z rolnictwa. Do 1864 r., czyli ukazu uwłaszczeniowego znaczna część ziemi była użytkowana przez włościan pańszczyźnianych. Chłopi ze wsi odrabiali swoje powinności pańszczyźniane w miejscowym folwarku. W 1843 r. folwark Ostrówek liczył 935 mórg.

Chłopów posiadających pełne gospodarstwa obowiązywały prawa i obciążenia wynikające z inwentarza sporządzonego w 1806 roku. Pełni gospodarze musieli odrabiać 3 dni pańszczyzny sprzężajnej tygodniowo przez cały rok oraz dodatkowo latem 3 dni pańszczyzny pieszej tygodniowo. Poza tym musieli oni odpracować przymusowy najem (latem – dzień pieszy i zimą – dzień sprzężajny). Płacili również 0,90 rb. czynszu. Musieli dawać również daniny: gęś, dwa koguty, 15 jaj i 6 motków przędziwa. Istniał przymus zsypki zboża po 4 garnce żyta, 8 garnców owsa i 20 funtów siana (czynszownicy z morgi dawali kwartę żyta i dwie kwarty owsa) na przyszłe zapomogi dla chłopów. W 1846 r. rosyjskie władze państwowe chcąc przynajmniej częściowo uregulować obciążenia włościan, nakazały sporządzenie tzw. tabel prestacyjnych, w których zapisano zarówno ich stan posiadania, jak i ciążące na nich obowiązki. Część z nich została odgórnie zniesiona: szarwark do melioracji i pomocy przy groblach i młynie, chodzenie po kolei do cegielni za zapłatę w cegłach na murowanie pieców i kominów (lub tzw. pielenie za cegłę), stróża dworska, dawanie czeladzi do dworu i oddawania korca popiołu. Zniesiono również przymusowy najem po zaniżonych stawkach do 7,5 kop. za dzień. Przy tym każdy z gospodarzy był zobowiązany do wysiewania 13 lub 14,5 korców zboża, czyli więcej niż wynosiła ich załoga dworska (ozimina – 5 korców, jarzyna – 3 korce 20 garnców). Ponadto mieli oni należące do dworu zabudowania (dom, spichlerz, stodoła, szopa, obora i chlew), narzędzia rolnicze (wóz, pług, brona, kosa i siekiera) oraz dwa woły [APL, KWLiRGL, sygn. RGL, skarb. 218]. W 1861 r. wśród wsi, które odmówiły odrabiania pańszczyzny znalazł się Ostrówek, (od 14 do 26 kwietnia) [APL, KWLiRGL, sygn. RGL, adm. 1804, 1805].

Ukaz cara Aleksandra II z 1864 r. uwłaszczał chłopów, przekazując im na własność ziemię, którą dotychczas użytkowali. Za otrzymany grunt mieli oni zapłacić nie jego poprzednim właścicielom, ale państwu rosyjskiemu, które wzięło na siebie obowiązek rozliczenia się z dotychczasowymi właścicielami. Uwłaszczenie włączało do życia publicznego całe rzesze chłopów. W oparciu o prawo z lat 1846 i 1864 w Ostrówku uwłaszczono 13 gospodarstw mających po ok. 31-35 mórg. W oparciu o prawo z 1864 roku uwłaszczono jedno gospodarstwo, 9 małych gospodarstw (0-3 mórg), wygon oraz nieużytki. Razem chłopi otrzymali na własność 495 mórg ziemi oraz prawa serwitutowe. W związku z tym, że chłopi nie otrzymali na własność lasów przysługiwało im prawo korzystania w ograniczonym zakresie z lasów dworskich. Osady z działu I tabeli wsi Ostrówek miały otrzymywać drzewo na naprawę i budowę budynków, żerdzie i chrust na ogrodzenia na miarę potrzeb, raz na siedem lat drzewo na jeden wóz i raz na pięć lat na pług. Ponadto po wozie tygodniowo drzewa na opał. Chłopi z działu II mieli oraz otrzymywania 8 wozów opału rocznie, jedynie Jakub Ostęp i Franciszek Zdunek z Ostrówka mieli wyjątkowo prawo do 52 wozów opału. Z czasem nieprecyzyjne zapisy „w miarę potrzeby” zaczęto uściślać. Chłopi mieli również serwitut pastwiskowy. Gospodarstwa z działu I tabel likwidacyjnych otrzymały prawo pasienia bydła, oprócz owiec, w lesie dworskim, z wyłączeniem obszarów po wycince lasu na 9 lat, chyba że wcześniej wypasane będzie tam bydło dworskie. Były to zapisy nieprecyzyjne, gdyż nie miały zapisanych żadnych limitów ilościowych. Tymczasem po uwłaszczeniu stan pogłowia zwierząt w gospodarstwach chłopskich zaczął szybko wzrastać. Prowadziło to do sporów na linii właściciele dóbr – chłopi. Chcąc je zażegnywać zawierano porozumienia dokładnie określające zakres serwitutów. Serwituty były dużym obciążeniem majątków, wobec czego ziemianie dążyli do ich wykupienia. W 1875 r. serwituty zostały zniesione w dobrach Ostrówek. Na mocy tego porozumienia włościanie z Ostrówka otrzymali 80 mórg lasu [APL, ZTL, sygn. 1662].

Część ludności utrzymywała się z zajęć pozarolniczych. W 1898 r. we wsi działał sklep z tzw. drobnicą (właściciel: Bartłomiej Bogucki) [APL, Izba Skarbowa Lubelska, 2465]. „Księga Adresowa Polski” z 1930 r. informuje, że w Ostrówku cieślą był S. Woźniak, piekarzem T. Skomorowski, szewcem Cymerman, kaszarnię prowadził J. Wasserman a sklep spożywczy Motek Tunkielszwarc [KAP, 1930].

Szkolnictwo

Wiosną 1928 r. Kolonia Ostrówek stała się centralnym punktem obwodu szkolnego. Od roku szkolnego 1928/1929 objęła ona swoim zasięgiem miejscowości: Ostrówek (wieś i kolonię), Kamienowolę, Cegielnię, Kolonię Dębica i Jeleń. Działania władz administracyjnych i oświatowych powiatu zmierzały do przeforsowania pomysłu budowy 4-klasowej szkoły powszechnej w Kolonii Ostrówek [Latawiec, 2014b, s. 217-265]. W 1930 r. uczęszczało do niej 55 dzieci [Falski, 1933, s. 147].

Patrz hasło: Ostrówek Kolonia.

• W przeszłości wieś wielokrotnie nawiedzały epidemie. Jedną z najtragiczniejszych była epidemia cholery z 1855 r. [Brodziak, 2008, s. 222–223].
• Po odzyskaniu niepodległości przez państwo polskie we wsi nastąpiło ożywienie życia społeczno-politycznego. We wsi działało koło Komunistycznej Partii Polski [Szumiło, 2014b, s. 171].