Antoniówka

Patrz hasło: Ostrówek.

W przeszłości stale posługiwano się nazwą Antoniówka. Pochodzi ona od imienia założyciela folwarku Antoniego Sierakowskiego.

Antoniówka powstała w pierwszej poł. XIX w. w okręgu lubartowskim powiatu lubelskiego guberni lubelskiej. W 1867 r. po podziale guberni lubelskiej na lubelską i siedlecką znalazła się w powiecie lubartowskim guberni lubelskiej [DPKP, 1867, t. 66]. Kolejne zmiany administracyjne nastąpiły w okresie I wojny światowej. W 1915 r. po zajęciu tych terenów przez wojska niemieckie i austro-węgierskie przeszły one pod zarząd austro-węgierskiego Generalnego Gubernatorstwa Wojskowego w Kielcach, którego siedzibę 1 X 1915 r. przeniesiono do Lublina. Po odzyskaniu niepodległości przez Polskę Antoniówka należała do powiatu lubartowskiego województwa lubelskiego.

W latach 1975–1998 w „małym” województwie lubelskim, potem w powiecie lubartowskim województwa lubelskiego.

Gmina

Antoniówka powstała w dominialnej gminie Ostrówek  [APL, MSGL, sygn. 167, k. 674, 706]. Po utworzeniu na mocy ukazu cara Aleksandra II gmin samorządowych w Królestwie Polskim, w 1865 r. powstała gmina Ostrówek, od 1871 r. zmieniono jej nazwę na gmina Luszawa. W jej skład weszły następujące jednostki administracyjne: Antoniówka, Kamienowola, Luszawa, Ostrówek, Leszkowice i Żurawiniec [APL, KGL, sygn. 1866:124]. W okresie II Rzeczypospolitej, w 1933 r. utworzono w niej gromadę Antoniówka [LDW, 1933, nr 22, poz. 181]. W 1948 r. w miejsce gminy Luszawa utworzono gminę Leszkowice [DzU, 1948, nr 60, poz. 470]. Po likwidacji gmin w 1954 r. wieś weszła w skład gromady Ostrówek, potem w 1960 r. przekształconej w gromadę Kamienowola [DUWRNwL, 1954, nr 15, poz. 64; DUWRNwL, 1959, nr 9, poz. 63]. W 1969 r. wieś po likwidacji tej gromady włączono do gromady Ostrówek [DUWRNwL, 1968, nr 13, poz. 101]. Od 1973 r. wieś należy do gminy Ostrówek [DUWRNwL, 1972, nr 12, poz. 239].

Według Krajowego Rejestru Urzędowego Podziału Terytorialnego Kraju (stan na 1.12.2024) wieś nie ma części składowych [https://eteryt.stat.gov.pl/].

W końcu XIX w. w Antoniówce występowały następujące nazwy terenowe: Karczunek, Wycin i Wycinek [SRL, Wydział Ksiąg Wieczystych, sygn. 8].

W 1915 r. w Antoniówce mieszkali m.in. ewangelicy: Michaił Cilke, Fridrich Krop, Bieniamin Klukas, Eduard Kurc, Michaił Kurc, Jan Teszplin, Emil Nejkiszper, Ludowik Liske, Ludowik Pudwien, Wilgelm Kurc, Jan Ficner, Godfrid Nejman, Jan Litke i Jan Krop [APL, Lubelski Zarząd Powiatowy, sygn. 23].

Brak informacji o dawnym osadnictwie zarówno z kwerendy, jak i systematycznych badań powierzchniowych prowadzonych w ramach AZP w roku 2002 [NID, AZP obszar 70-82].

Folwark Antoniówka został wydzielony z Kamienowoli, (prawdopodobnie) w 1843 r. [APL, HwLub., sygn. 52].

Folwark Antoniówka w dobrach Ostrówek założył Antoni Sierakowski. W 1849 r. sprzedał on go Kamilowi Zaleskiemu, który z kolei w 1857 r. odsprzedał go Aleksandrowi Jachołkowskiemu, od którego odkupiła Antoniówkę w 1861 r. jego siostra Maria z Jachołkowskich Grodzicka, żona Leopolda Grodzickiego [APL, HwLub., sygn. 53]. Grodzicka w 1878 r. zapisała majątek Antoniówka w odrębnej księdze hipotecznej. Potem dokonano jego parcelacji.

Ludność zamieszkująca folwark i potem częściowo kolonie była wyznania rzymskokatolickiego. Należała do parafii p.w. św. Stanisława Biskupa i Męczennika w Czemiernikach w diecezji lubelskiej. W 1921 r. weszła w skład nowoerygowanej parafii Matki Bożej Częstochowskiej w Ostrówku [Filipowicz, 2023]. Od drugiej poł. XIX w. do I wojny światowej znaczącą wyznaniowo grupą byli ewangelicy należący do parafii ewangelicko-augsburskiej w Lublinie.

Szkoła w Antoniówce rozpoczęła działalność w 1919 r. Funkcjonowała do roku szkolnego 1925/1926, gdy zlikwidowano ją, a dzieci przeniesiono do szkoły w Kamienowoli. Po dwóch latach ze względu na znaczną odległość Antoniówki od Kamienowoli nastąpiła reaktywacja 1. klasowej placówki oświatowej w tej miejscowości [Latawiec, 2014b, s. 260]. W 1930 r. do już 2. klasowej szkoły we wsi uczęszczało 89 dzieci [Falski, 1933, s. 160].

W 1890 r. w Antoniówce mieszkało 188 osób (107 katolików i 87 ewangelików) [APL, Akta gminy Leszkowice, sygn. 54]. Według spisu powszechnego z 1921 r. w kolonii zamieszkiwało 287 osób, w tym 279 łacinników i już tylko 8 ewangelików [Skorowidz miejscowości, 1924, t. 4, s. 56]. W 1943 r. we wsi było 373 mieszkańców [Amtliches, 1943, s. 43]. W 2021 r. w Antoniówce mieszkało 163 osób [https://www.polskawliczbach.pl].

Gospodarka dworska w XIX w. zorganizowana była w folwarkach, których działalność do 1864 r. oparta była na pracy pańszczyźnianej chłopów oraz niewielkiej liczby służby dworskiej. W 1843 r. folwark Antoniówka liczył 275 mórg. Po parcelacji folwarku koloniści uprawiali indywidualne gospodarstwa rolne.

Do gminnej ewidencji zabytków wpisany jest budynek drewnianej szkoły z 1930 r.  przy drodze Kamiennowola-Antoniówka [Studium uwarunkowań, 2014, 41].

• Po odzyskaniu niepodległości przez państwo polskie we wsi nastąpiło ożywienie życia społecznego. W Antoniówce w 1920 r. powstało Stowarzyszenie Spożywcze „Gwiazda”. Do zarządu należeli: Jakub Socha (prezes), Jan Listosz (sekretarz), Feliks Gadzała (skarbnik) [Szumiło, 2014b, s. 169].
• W okresie międzywojennym we wsi działało koło Stronnictwa Ludowego [Szumiło, 2014b, s. 170].