Kopytów i Kopytów Kolonia

Patrz hasło: Kodeń.

W przeszłości posługiwano się Kopytowo, Kopytow, Kopytów. Nazwa pochodzi od nazwy osobowej Kopyto z sufiksem -owo, -ów [NMP, 2003, t. 5, s. 136].

Ziemie, na których powstał Kopytów, położone były na terenie Wielkiego Księstwa Litewskiego. Początkowo w bardzo rozległym województwie trockim, a od 1513 r. w powiecie brzeskim utworzonego wówczas województwa podlaskiego. W roku 1566 znalazły się w powiecie brzeskim nowo utworzonego województwa brzesko-litewskiego ze stolicą w Brześciu [Maroszek, 2013, s. 15–139; Wawrzyńczyk, 1951, s. 14–37]. Po III rozbiorze Rzeczypospolitej miejscowość znalazła się w zaborze austriackim w cyrkule bialskim (Galicji Zachodniej).

Po włączeniu w 1809 r. tzw. Nowej Galicji do Księstwa Warszawskiego, w 1810 r. weszła w skład powiatu bialskiego departamentu siedleckiego [DPKW, 1811, t. 2, nr 16, s. 148]. Po powstaniu w 1815 r. Królestwa Polskiego, w wyniku reformy administracyjnej z 1816 r., znalazła się powiecie bialskim obwodu bialskiego województwa podlaskiego (od 1837 r. guberni podlaskiej) [DPKP, 1816, t. 1, s. 119]. W latach 1844–1866 leżała w okręgu bialskim powiatu bialskiego guberni lubelskiej, a od 1867 r. w powiecie bialskim guberni siedleckiej (w latach 1912–1915 guberni chełmskiej) [DPKP, 1867, t. 66, s. 279]. W latach 1915–1918 r. znajdowała się w strefie wojskowej okupacji niemieckiej, tzw. Etappen Inspektion Armee Bug. Po odzyskaniu niepodległości przez Polskę należała do powiatu bialskiego województwa lubelskiego. W latach 1975–1998 w województwie bialskopodlaskim. Potem w powiecie bialskim województwa lubelskiego.

Gmina

W okresie Księstwa Warszawskiego, na podstawie ustawy z 1809 r. wprowadzono wiejskie gminy dominialne, na czele których stali wójtowie, którymi zostawali z urzędu właściciele dóbr ziemskich. Za zgodą władz zwierzchnich mogli oni wyznaczać swoich zastępców. Wójtowie byli wykonawcami zarządzeń władz państwowych, opiekowali się majątkiem gminnym, czuwali nad bezpieczeństwem, porządkiem i zdrowiem mieszkańców. Pomocą wójtom w poszczególnych wsiach służyli sołtysi [DPKW, 1809, t. 1, s. 227–236]. W pierwszej połowie XIX w. wieś należała do gminy Kodeń Kredalny a potem od 1830 r. stanowiła centrum gminy Kopytów, w skład której wchodziły też folwark Elżbiecin i wieś Kożanówka [APL, MSGL, sygn. 167]. Po powstaniu na mocy ukazu cara Aleksandra II gmin samorządowych w Królestwie Polskim, w 1865 r. wieś weszła w skład gminy Kostomłoty [APL, BKSW, sygn. 3]. W 1933 r. utworzono w niej gromady Kopytów Wieś i Kopytów Kolonia [LDW, 1933, nr 22, poz. 181]. W 1943 r. włączono je do gminy Kodeń. Po likwidacji gmin w 1954 r. powstała gromada Kopytów, w której skład weszły też Kożanówka, Kąty i Zahacie [DUWRNwL, 1954, nr 15, poz. 64]. W 1960 zlikwidowano gromadę Kopytów, przyłączając wieś do gromady Kodeń [DUWRNwL, 1959, nr 9, poz. 63]. Od 1973 r. Kopytów i Kopytów Kolonia należą do gminy Kodeń [DUWRNwL, 1972, nr 12, poz. 239].

Wójtami gminy dominialnej w Kopytowie byli m.in. Walenty i Julian Sarnaccy. Pierwszy z nich zatrudniał zastępcę, którym był Jan Domański [APL, MSGL, sygn. 167].

W połowie XIX w. używane były następujące nazwy terenowe: Borodje, Budiska, Lejuckie, Łysochi, Niwki, Ochoża i Wielkie Błoto [APL, KPCH, sygn. 41].

Wśród wymienionych w inwentarzu z roku 1749 gospodarzy najczęściej pojawiają się nazwiska: Babkiewicz, Mazuryk, Humeniuk, Sobolewski. Ponadto odnotowano nazwiska: Bazaraba, Beziuk, Chodun, Duc, Dutka, Grzesiuk, Iwańczuk, Kondraciuk, Konowaluk, Matyjuk, Mildaszuk, Oksiuta, Oleszuk, Osypiuk, Prokopiuk, Radko, Sadowniczy, Selewoniak, Swerba, Wawryszuk, Wołoszuk, Zeszko [AGAD, AR, dz. XXV, sygn. 1694, s. 33–34].

W 1864 r. we wsi uwłaszczono następujących gospodarzy: Bebkiewicz Łuka, Bebkiewicz Gryć, Bebkiewicz Iwan, Bebkiewicz Kazimir, Bebkiewicz Łuka, Bebkiewicz Marianna, Bebkiewicz Nikołaj (I rodzina), Bebkiewicz Nikołaj (II), Bebkiewicz Paweł, Bebkiewicz Stiepan, Bebkiewicz Szimko, Bebkiewicz Tomasz, Bebkiewicz Wikientij, Czeberkus Chariton, Czeberkus Gryć, Czeberkus Wasilij, Francuz Jakow, Grzeszczuk Kondratij, Gumaniuk Sawka, Iwanczewski Ignatij, Iwanczewski Paweł, Iwanczewski Piotr, Jachimiuk Sidor, Kantoruk Stiepan, Korniluk Demjan, Kornilukowa Domina, Krawczuk Iwan, Krawczuk Łukijan, Kupryś Danił, Kuźmiński Roman, Łastowski Stiepan, Łukańczuk Fiedor, Marczuk Jakow, Miedwied Andriej, Miedwied Osip, Niczyporuk Ignatij, Ostapiuk Michaił, Ostapiuk Stanisław, Poczynajło Klin, Poczynajło Sidor, Popławski Aleksandr, Popławski Sawka, Prantiuk Sobko, Prokopiuk Iwan, Roslik Danił, Samojluk Piotr, Sobol Adam, Sobol Aleksandr, Sobol Foma, Sobol Iwan, Sobol Kuźma, Swierba Gryć, Szelest Marianna, Szelest Stiepan, Szelest Trofim, Welesiuk (?), Wołosiuk Iwan, Wołosiuk Michaił, Wołosiuk Osip, Wołosiuk Semen, Wołosiuk Wasilij, Żeszczko Paweł, Żuk Gryć [APL, ZTL, sygn. 41].

Kopytów

W trakcie systematycznych badań powierzchniowych w ramach AZP w roku 1990 odkryto 4 stanowiska. Do najstarszych znalezisk należy rdzeń krzemienny z późnego mezolitu lub wczesnego neolitu. Na podstawie zebranych fragmentów ceramiki naczyniowej stwierdzono ślady osadnicze i być może pozostałości po siedlisku ze średniowiecza (X-XI w., także bliżej niedatowane) i nieznanego okresu nowożytnego. Nie określono chronologii niecharakterystycznych ułamków naczyń (dotyczy nielicznych odkrytych śladów osadniczych) [NID, AZP obszar 62-90].

Kopytów-Kolonia

W trakcie systematycznych badań powierzchniowych w ramach AZP w roku 1990 i 2008 odkryto 9 stanowisk. Na podstawie zebranych fragmentów ceramiki naczyniowej stwierdzono ślady osadnicze z późnej epoki brązu (kultura łużycka?), wczesnej epoki żelaza (z przełomu er) oraz z kilku faz średniowiecza (w zakresie VII-XV w.). Na jednym stanowisku zebrana ceramika być może stanowi pozostałość po siedlisku z późnego średniowiecza lub wczesnego okresu nowożytnego. Nie określono chronologii niecharakterystycznych ułamków naczyń (dotyczy nielicznych odkrytych śladów osadniczych) [NID, AZP obszar 62-90].

Pierwsza wzmianka o Kopytowie odnosi się do roku 1512. Stanisław Kopytowski sprzedając wówczas swoją cześć wsi Iwanowi Sapieże zaznaczył, że znajdowała się ona wcześniej w posiadaniu także jego ojca i dziada [Wawrzyńczyk, 1951, s. 66, 70]. Pozwala to stwierdzić, że wieś istniała co najmniej od połowy XV wieku.

Kopytów Kolonia powstała po I wojnie światowej, gdy zaczęli osiedlać się tam nabywcy parcelowanego folwarku.

Od XV w. Kopytów był własnością rodziny Kopytowskich. W początkach XVI wieku należał już w trzecim pokoleniu do braci Stanisława i Jana Kopytowskich. W roku 1512 Stanisław Kopytowski sprzedał swoją część wsi Iwanowi Sapieże [Wawrzyńczyk, 1951, s. 66, 70]. Niedługo potem, choć nie wiemy dokładnie, kiedy i druga część Kopytowa stała się własnością Sapiehów. Od tej pory, do schyłku XVIII w., Kopytów był integralną częścią dóbr kodeńskich [patrz: Kodeń – Właściciele]. Po śmierci Kazimierza Nestora Sapiehy (zm. 1798) jego dobra stały się tzw. masą kredalną (rozbiorową), gdyż ich wartość była mniejsza od ich zadłużenia, a jego spadkobiercy zrzekli się praw do spadku. Należący do tej „masy” folwark Kopytów, razem z folwarkiem Elżbiecin i wsiami Kopytów i Kożanówka w 1821 r. wystawiono na publiczną licytacje sądową. Kupił go wówczas Aleksander Guzowski, który jednak nie był w stanie wywiązać się z przyjętych zobowiązań finansowych i już w 1824 r. Sąd Apelacyjny Królestwa Polskiego wydał wyrok unieważniający wspomnianą transakcję. Po raz kolejny wystawiono dobra na licytację w 1830 roku. Ich posiadaczką, razem z majątkiem Kodeń Placencja, została wówczas baronowa Teressa z Grunwaldów Managetta et Lerchenau (tak zapisywano jej nazwisko w dokumentach hipotecznych) za 230 tys. złp. W 1834 r. sprzedała ona ten majątek Walentemu Sarneckiemu za 250 tys. złp. Z tą rodziną dzieje Kopytowa związane były przez dziesięciolecia. W 1846 r. stały się one własnością Lucjana Sarneckiego, który w 1862 r. połączył je hipotecznie z dobrami Kodeń Placencja [APL OCH, HBP, sygn. 13]. W tym czasie, tj. w 1864 r., w wyniku uwłaszczenia miejscowi chłopi stali się właścicielami użytkowanych wówczas gruntów. W 1873 r. na publicznej licytacji kupił omawiane dobra Julian z książąt Świdrygiełłów Świderski (tak zapisywano jego nazwisko w dokumentach hipotecznych). W 1876 r. sprzedał on je hrabiemu Marcelemu Sołtykowi i jego żonie Zofii z Budziszewskich. Od tego momentu właściciele dóbr zmieniali się często. W tym samym roku ich posiadaczką została Helena z Radlińskich Gutman. Ona z kolei w 1882 r. sprzedała je Annie Gesse. W 1888 r. w wyniku niespłacania w terminie zadłużenia przejęło je Towarzystwo Kredytowe Ziemskie. Rok później nabyli je Adam, Zofia i Elżbieta Krasińscy. W 1894 r. stały się one własnością ostatniej z nich (po zawarciu małżeństwa Tyszkiewiczowej). W 1899 r. dobra nabyła Helena Kogan (Kohan), która sprzedała je w 1903 r. Szmulowi i Noechelowi Gurowicz vel Gurewicz. W 1913 r. sprzedali oni te dobra Włościańskiemu Bankowi Ziemskiemu [SR BP, sygn. 247]. Po I wojnie światowej dokonano parcelacji majątku Kopytów.

Dzierżawcy

Poszczególne folwarki dóbr kodeńskich przez setki lat były wydzierżawiane mniej zamożnej szlachcie. W Kopytowie w XIX w. dzierżawcami byli: Karol Wężyk, Wojciech Horodyński i Aleksander Guzowski [Onyszczuk, 2016, s. 235].

W okresie przedrozbiorowym chłopi zamieszkujący wieś byli najpierw prawosławnymi, a po unii brzeskiej (1596) grekokatolikami (unitami). Początkowo należeli do prawosławnej a potem greckokatolickiej parafii kodeńskiej św. Ducha, a od 1772 r. do powstałej w Kopytowie parafii greckokatolickiej w diecezji włodzimiersko-brzeskiej, a po III rozbiorze Rzeczypospolitej należącej do diecezji chełmskiej. Cerkiew greckokatolicką pw. św. Jana Ewangelisty w Kopytowie ufundowała 1 sierpnia 1772 roku Elżbieta Sapiehowa. Na jej uposażenie składały się 2 włóki i 28 morgów (miary litewskiej) ziemi funduszowej. Parafia obejmowała wówczas wsie Kopytów, Kąty i Wołoszki. Proboszczami lub administratorami w Kopytowie byli m. in. księża: Roman Kozakiewicz (1782–1798), Jakub Kozakiewicz (1798–1829), Symeon Horoszewicz (1831–1833), Jozafat Terlikiewicz (1833–1842), Symeon Jaroszewicz (1842–1843), Porfiry Filewicz (1843–1850), Antoni Zatkalik (1850–1857), Henryk Kaliński (1857–1873) i Apolinary Uljanicki (1873–1875) [Sęczyk, 2022, s. 727]. Ostatni z nich przyjął w 1875 r. prawosławie i pozostawał proboszczem parafii do 1876 r. Następnie jego miejsce zajęli kolejno: Joan Michaleckij (1876–1886), Josif Urban (1886–1887), Fiedor Strielbickij (1887–1891) i Iłarion Janczinskij – to właściwe brzmienie jego nazwiska (1891– do I wojny światowej) [APL, KPCH, sygn. 10, 71, 78, 112]. W 1860 r. parafia unicka liczyła 451 wiernych, w tym 251 w samym Kopytowie [APL, CHKGK, sygn. 367]. W 1904 r. w Kopytowie zamieszkiwało 531 prawosławnych. W przededniu I wojny światowej, tj. w 1914 r., we wsi doliczono się 554 prawosławnych [APL, KPCH, sygn. 103, 112]. W okresie II Rzeczypospolitej prawosławni ze wsi należeli do reaktywowanej w 1920 r. nieetatowej parafii prawosławnej w Kopytowie, a od 1927 r. do filii w Kostomłotach parafii w Kobylanach. Nieliczni wyznawcy obrządku wschodnio-słowiańskiego (neounickiego) należeli do powstałej w 1927 r. parafii tego obrządku w Kostomłotach [APL, SBP, sygn. 477]. W 1938 r. w Kopytowie dominowała ludność prawosławna (403). We wsi żyli też rzymscy katolicy (116) i unici (11). Natomiast w Kolonii Kopytów zamieszkiwali jedynie rzymscy katolicy (278) [APL, SPB, sygn. 487]. Po II wojnie światowej, w latach 1944–1946 część prawosławnych z Kopytowa (29 osób) wyjechała do BSRR. Z kolei w 1947 r. w ramach akcji „Wisła”. wywieziono do województwa olsztyńskiego 27 prawosławnych [Tłomacki, 2003, s. 269, 274]. Od lat 50. część z nich zaczęła wracać w rodzinne strony. Wznowienie działalności cerkwi kopytowskiej, jako filii parafii prawosławnej w Kodniu nastąpiło w 1957 roku. Od 1972 r. istnieje tam ponownie samodzielna parafia prawosławna.

W 1875 r. w Kopytowie zbudowano nową drewnianą cerkiew [APL, KPCH, sygn. 81]. Nie była ona dobrze zbudowana, gdyż po dwudziestu latach nadawała się już do rozbiórki. W 1903 r. we wsi wybudowano nową drewnianą cerkiew z trzema kopułami, która spłonęła w okresie działań wojennych w sierpniu 1915 r. [APL, KPCH, sygn. 102; APL, SBP, sygn. 193]. W 1935 r. na cmentarzu powstała prawosławna cerkiew pw. Jana Teologa (Ewangelisty). Jej wyposażenie pochodziło częściowo ze spalonej w 1915 r. cerkwi. Ikonostas datowany jest na XIX wiek. W 1999 r. ukończono budowę nowej cerkwi. Pierwotnie był to wiejski budynek mieszkalny z dwuspadowym dachem, do którego dobudowano część ołtarzową z dwiema zakrystiami. Świątynię zwieńczyły trzy cebulaste kopułki oraz pięciospadowy dach nad ołtarzem i piramidalny nad dzwonnicą [http://www.lublin.cerkiew.pl/parafie.php?id_n=30&id=200&type=history].

Kolejną grupę mieszkańców wsi stanowili katolicy należący do parafii rzymskokatolickiej w Kodniu, z przerwą w okresie, gdy po likwidacji przez administrację rosyjską parafii kodeńskiej należeli oni w latach 1875–1882 do parafii w Huszczy, a w latach 1882–1919 r. do parafii w Tucznej. Początkowo rzymskimi katolikami byli zamieszkujący we wsi zastawnicy i służba folwarczna i dworska. Po ukazie tolerancyjnym z 1905 r., zezwalającym na legalne odchodzenie od prawosławia we wsi na katolicyzm przeszło 29 osób [Tłomacki, 2018, s. 160]. W 1914 r. we wsi mieszkało jedynie ok. 10% katolików. Rozwój katolicyzmu nastąpił dopiero w okresie II Rzeczypospolitej. W miejscu dawnej cerkwi w latach 1922–1925 wzniesiono drewniany kościół. W 1928 r. erygowano parafię rzymskokatolicką pw. Zmartwychwstania Pańskiego w Kopytowie, do której weszły wsie Kopytów, Kopytów Kolonia, Kostomłoty, Kożanówka, Nowy Dwór, Podolanka, Zahacie i Zastawek. W 1935 r. liczyła ona 935 wiernych, a proboszczem był ksiądz Henryk Markowski [APL, SPB, sygn. 477]. W latach 90. XX w. wzniesiono nowy murowany kościół. Wiele naczyń i przedmiotów liturgicznych, neobarokowy ołtarz główny, pochodzi z początku XX wieku z dawnego kościoła drewnianego [Kodeń, 2024, s. 43].

Pierwszą placówką oświatową w Kopytowie była prawdopodobnie jednoklasowa rosyjska szkoła ministerialna powstała w końcu XIX wieku. Istniała w tym czasie tutaj też parafialna prawosławna szkółka dla dziewcząt [APL, KPCH, sygn. 112]. Z kolei w 1930 r. działała we wsi dwuklasowa polska szkoła powszechna, do której uczęszczało 90 dzieci [Falski, 1933, s. 147].

W roku 1749 w Kopytowie odnotowano 46 „dymów”, co pozwala szacować liczbę mieszkańców na ok. 230–280 osób [AGAD, AR, dz. XXV, sygn. 1694, s. 33–34].

Według wykazu z 1827 r. w Kopytowie znajdowało się 65 domów zamieszkanych przez 412 osób [Tabella miast, 1827, t. 1, s. 226]. W 1863 r. mieszkało tu znacznie mniej osób, bo tylko 318 osób [APL, BKSW, sygn. 3]. W 1887 r. we wsi żyło jedynie 270 osób [PKSG za 1887, s. 32]. Według spisu powszechnego z 1921 r. we wsi w 30 budynkach zamieszkiwało 126 osób. Deklarowali oni wyznanie prawosławne – 100 i rzymskokatolickie – 26 osób. Z kolei w folwarku i kolonii Kopytów w 14 budynkach mieszkało 113 osób wyznania rzymskokatolickiego i jedna prawosławna [Skorowidz miejscowości, 1924, t. 4, s. 2]. W 1928 r. w Kopytowie mieszkało 510 a w Kopytowie Kolonii 174 osób [APL, SPB, sygn. 225]. W 1943 r. we wsi mieszkało 526, a w Kolonii 289 mieszkańców [Amtliches, 1943, s. 35]. W 2021 r. w Kopytowie mieszkało 208 a w Kopytowie Kolonii 75 osób [https://www.polskawliczbach.pl].

Zdecydowana większość mieszkańców Kopytowa na przestrzeni dziejów utrzymywała się z rolnictwa. Do 1864 r., czyli ukazu uwłaszczeniowego znaczna część ziemi była użytkowana przez chłopów pańszczyźnianych. Odrabiali oni swoje powinności pańszczyźniane w folwarku w Kopytowie, a od XIX w. również w Elżbiecinie. W 1829 r. w folwarku stały m.in. dom folwarczny z tartego drewna zbudowany w węgły, browar ze słodownią, karczma, kuźnia. W folwarku znajdował się sad owocowy [APL OCH, HBP, sygn. 435; „Gazeta Warszawska”, 1829, nr 123, s. 11].

W 1822 r. we wsi istniało 43 gospodarstw odrabiających pańszczyznę sprzężajną i 20 osad, które obowiązywała pańszczyzna piesza. Ukaz uwłaszczeniowy cara Aleksandra II z 1864 r. uwłaszczał chłopów, przekazując im na własność ziemię, którą dotychczas użytkowali. Za otrzymany grunt mieli oni zapłacić nie jego poprzednim właścicielom, ale państwu rosyjskiemu, które wzięło na siebie obowiązek rozliczenia się z dotychczasowymi właścicielami. Uwłaszczenie włączało do życia publicznego całe rzesze chłopów. Na jego mocy chłopi z Kopytowa otrzymali na własność 1665 (po dokładnym jej zmierzeniu okazało się, że 1724) morgów ziemi. W oparciu o prawa z lat 1846 i 1864 uwłaszczono tu 50 osad, których właścicielami stało się 59 gospodarzy. Natomiast tylko w oparciu o prawo z 1864 r. kolejnych czterech właścicieli ogrodów i ziemie wspólnotowe (cztery pastwiska: Borodje, Budiska, Niwki i Lejuckie (137 morgów), Łysochi (182 morgów), zarośla Ochoża (17 morgów) oraz nieużytki (9 morgów). Uwłaszczone gospodarstwa miały zróżnicowaną powierzchnię, w większości posiadały po ok. 20–40 morgów. Chłopi otrzymali przy tym serwitut pastwiskowy, prawo wypasania swojego bydła na gruncie dworskim, w uroczyskach Bołoto i Mostiska i serwitut leśny, na który składało się prawo otrzymywania drewna na remont domów, 18 wozów rocznie opału, ale nie grubszego niż 2,5 cala średnicy. W 1884 r. sprecyzowano zakres serwitutów leśnych [APL, ZTL, sygn. 41]. Chłopi zostali zmuszeni przez administrację państwową do rezygnacji z praw serwitutowych w 1934 r. [APL OCH, HBP, sygn. 435, SR BP, sygn. 247].

Cmentarz prawosławny

Można przypuszczać, że początki cmentarza sięgają czasów erekcji parafii greckokatolickiej w Kopytowie, czyli drugiej połowy XVIII wieku. Początkowo był on znacznie mniejszy, w 1904 r. obejmował on obszar ok. 20 arów [APL, KPCH, sygn. 103]. Najstarsze zachowane na nim nagrobki pochodzą z początków XX wieku.

Cmentarz rzymskokatolicki

Powstał w czasie erygowania parafii w okresie międzywojennym. W kwietniu 2019 r. na cmentarzu rzymskokatolickim pochowano ekshumowane z grobu wojennego szczątki polskiego żołnierza (Piotr Czerwiński). Jesienią tego roku do grobu złożono szczątki żołnierza ekshumowane w Okczynie. Na mogile umieszczono pomnik z krzyżem i tablicą: „TU SPOCZYWAJĄ / ŻOŁNIERZE WOJSKA POLSKIEGO / POLEGLI W WOJNIE POLSKO- BOLSZEWICKIEJ / W 1920 R. / CZERWIŃSKI / NN / CZEŚĆ ICH PAMIĘCI”.

Pomnik Józefa Piłsudskiego w Kopytowie Kolonii

W 1915 r. przez Kopytów przechodziła I Brygada Legionów. W Kopytowie Kolonii, postawiono pomnik upamiętniający połączenie się Batalionu Warszawskiego POW z I Brygadą Legionów.

Klęski elementarne

W dawnych wiekach wojny, głody i epidemie były codziennością ówczesnych ludzi. W lustracji dóbr kodeńskich z 1711 r. informowano, że we włości kopytowskiej w ostatnich latach w wyniku epidemii zmarło 236 osób, kolejnych 9 uciekło przed wojskiem, a 10 w wyniku pożarów. Dane te lepiej pokazują tragizm sytuacji, po porównaniu ich z liczbą ludności pozostałej na miejscu. We włości w 1711 r. zamieszkiwało jedynie 19 ubogich (posiadających gospodarstwa) i 15 osób luźnych (be domostw) [NIABM, f. 1705, op. 1, d. 35, k. 21]. W XIX w. epidemie powtarzały się nadal. W unickiej parafii w Kopytowie w 1855 r. na cholerę zmarło 19 osób [APL, CHKGK, sygn. 156].

Sierpień 1915 roku

W sierpniu 1915 r. Kopytów doświadczył działań wojennych. Najpierw wycofująca się armia rosyjska nakłoniła większość mieszkańców wsi do uchodźstwa w głąb Rosji a następnie spaliła całą wieś. W okolicach wsi razem z nacierającymi wojskami niemieckimi i austriackimi pojawiła się I Brygada Legionów (Józefa Piłsudskiego). Tutaj, 29 sierpnia 1915 r., przyłączył się do niej przybyły z Warszawy oddział POW [Geresz, 2017a].