{"id":18219,"date":"2025-10-02T22:22:26","date_gmt":"2025-10-02T22:22:26","guid":{"rendered":"https:\/\/lubelskie-encyklopedia.pl\/?p=18219"},"modified":"2025-10-03T15:32:53","modified_gmt":"2025-10-03T15:32:53","slug":"luszawa","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/lubelskie-encyklopedia.pl\/index.php\/2025\/10\/02\/luszawa\/","title":{"rendered":"Luszawa"},"content":{"rendered":"\n<div class=\"wp-block-columns is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-9d6595d7 wp-block-columns-is-layout-flex\">\n<div class=\"wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow\" style=\"flex-basis:100%\">\n<div class=\"wp-block-columns border-left border-left-1 is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-9d6595d7 wp-block-columns-is-layout-flex\">\n<div class=\"wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow\" style=\"flex-basis:33%\"><div class=\"wp-block-image\">\n<figure class=\"aligncenter size-full is-resized\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/lubelskie-encyklopedia.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/POL_gmina_Ostrowek_powiat_lubartowski_COA.svg-1.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-18192\" width=\"-9\" height=\"-7\" srcset=\"https:\/\/lubelskie-encyklopedia.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/POL_gmina_Ostrowek_powiat_lubartowski_COA.svg-1.png 800w, https:\/\/lubelskie-encyklopedia.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/POL_gmina_Ostrowek_powiat_lubartowski_COA.svg-1-257x300.png 257w, https:\/\/lubelskie-encyklopedia.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/POL_gmina_Ostrowek_powiat_lubartowski_COA.svg-1-768x896.png 768w\" sizes=\"(max-width: 800px) 100vw, 800px\" \/><figcaption class=\"wp-element-caption\">Herb gminy Ostr\u00f3wek<\/figcaption><\/figure>\n<\/div><\/div>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-column is-vertically-aligned-top is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow\" style=\"flex-basis:33%\">\n<h2 class=\"has-text-align-center wp-block-heading\">Luszawa<\/h2>\n\n\n\n<p class=\"display-none\">start<\/p>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-columns card-text-center is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-9d6595d7 wp-block-columns-is-layout-flex\">\n<div class=\"wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow\">\n<p><strong>Powiat: <\/strong>lubartowski<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Gmina:<\/strong> Ostr\u00f3wek<\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-column is-vertically-aligned-center is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow\" style=\"flex-basis:33%\">\n<h3 class=\"has-text-align-center wp-block-heading\"><strong>Mapa miejscowo\u015bci<\/strong><\/h3>\n\n\n\n<iframe src=\"https:\/\/www.google.com\/maps\/embed?pb=!1m18!1m12!1m3!1d19837.354677325908!2d22.538135979341465!3d51.574295084754155!2m3!1f0!2f0!3f0!3m2!1i1024!2i768!4f13.1!3m3!1m2!1s0x47223fb1649836a3%3A0xc892b7b744569eeb!2s21-102%20Luszawa!5e0!3m2!1spl!2spl!4v1759443728183!5m2!1spl!2spl\" width=\"400\" height=\"300\" style=\"border:0;\" allowfullscreen=\"\" loading=\"lazy\" referrerpolicy=\"no-referrer-when-downgrade\"><\/iframe>\n\n\n\n<p class=\"display-none\">end<\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-columns is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-9d6595d7 wp-block-columns-is-layout-flex\">\n<div class=\"wp-block-column faqs-grid is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow\">\n<div class=\"wp-block-columns is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-9d6595d7 wp-block-columns-is-layout-flex\">\n<div class=\"wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow\">\n<h2 class=\"wp-block-heading\">Miejscowo\u015bci \u2013 cz\u0119\u015b\u0107 ekspercka<\/h2>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-columns faqs-item is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-9d6595d7 wp-block-columns-is-layout-flex\">\n<div class=\"wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow\">\n<h2 class=\"faqs-title wp-block-heading\">W \u015bwiecie cyfrowym<\/h2>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-columns faqs-content is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-9d6595d7 wp-block-columns-is-layout-flex\">\n<div class=\"wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow\">\n<p class=\"faqs-content-inside\">Patrz has\u0142o: Ostr\u00f3wek.<\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-columns faqs-item is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-9d6595d7 wp-block-columns-is-layout-flex\">\n<div class=\"wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow\">\n<h2 class=\"faqs-title wp-block-heading\">Nazwa, przynale\u017cno\u015b\u0107 administracyjna<\/h2>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-columns faqs-content is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-9d6595d7 wp-block-columns-is-layout-flex\">\n<div class=\"wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow\">\n<p>W przesz\u0142o\u015bci u\u017cywano r\u00f3\u017cnych form zapisu nazwy: Lusawa (1444), Luschawa (1447), Luschowa (1461), Lusszawa, Lyusschawa (1470-1480), Lyvsawa (1512), Lussawa (1529), Lussava (1531), Lossowa (1547), Liossowa (1563), Lusawa (1787), Luszawa. Nazwa pochodzi od nazwy osobowej Lus, Lusz z sufiksem -owa [NMP, 2005, t. 6, s. 239].<\/p>\n\n\n\n<p>Nazwa Luszawa jest nazw\u0105 dzier\u017cawcz\u0105, czyli pochodz\u0105c\u0105 od imienia cz\u0142owieka (Lusz?), kt\u00f3rego w\u0142asno\u015bci\u0105 albo przedmiotem zarz\u0105du mog\u0142a by\u0107 wie\u015b, a tak\u017ce \u0142\u0105ka czy d\u0105browa, w kt\u00f3rej powsta\u0142a p\u00f3\u017aniej wie\u015b. [Kosyl 1978, 22]<\/p>\n\n\n\n<p>Pierwotna przynale\u017cno\u015b\u0107 administracyjna teren\u00f3w na kt\u00f3rych powsta\u0142a Luszawa nie jest do ko\u0144ca jasna. Bardzo prawdopodobne, \u017ce we wczesnym \u015bredniowieczu mog\u0142y one podlega\u0107 grodowi w rejonie Sieciechowa nad Wis\u0142\u0105. [\u0106wik, Reder 1977, 11; Sochacka, 2014a, 41]. Nast\u0119pnie po 1138 r. znajdowa\u0142y si\u0119 w ksi\u0119stwie krakowsko-sandomierskim. W okresie rozbicia dzielnicowego i usamodzielnienia si\u0119 tego\u017c ksi\u0119stwa rol\u0119 o\u015brodka centralnego dla p\u00f3\u0142nocno-wschodnich jego rubie\u017cy zacz\u0105\u0142 odgrywa\u0107 Lublin. [My\u015bli\u0144ski, 1974, 29; Sochacka 2014a, 41-42].<\/p>\n\n\n\n<p>Luszawa od pocz\u0105tku swego istnienia nale\u017ca\u0142a do ziemi lubelskiej wojew\u00f3dztwa sandomierskiego, za\u015b od 1474 r. znalaz\u0142a si\u0119 w nowoutworzonym wojew\u00f3dztwie lubelskim i powiecie lubelskim, co nie zmieni\u0142o si\u0119 do ko\u0144ca XVIII w. [\u0106wik, Reder, 1977, 26, 33] Pewne korekty w funkcjonowaniu administracji pojawi\u0142y si\u0119 w 1789 r., gdy utworzono nowe w\u0142adze administracji lokalnej: komisje porz\u0105dkowe cywilno-wojskowe, ale w miar\u0119 mo\u017cliwo\u015bci nie kolidowa\u0142 on z dotychczasowym podzia\u0142em. Luszawa podlega\u0142a komisji z siedzib\u0105 w Lublinie. Podj\u0119to jeszcze pr\u00f3b\u0119 reformy administracji w 1793 r., ale ona tak\u017ce nie zmieni\u0142a przynale\u017cno\u015bci interesuj\u0105cej nas wsi. [\u0106wik, Reder, 1977, 52-53]<\/p>\n\n\n\n<p>Po trzecim rozbiorze Rzeczypospolitej Obojga Narod\u00f3w w 1795 r. terytorium obecnej gminy Ostr\u00f3wek znalaz\u0142o si\u0119 w granicach zaboru austriackiego, w tzw. Nowej Galicji. W 1796 r. wesz\u0142oo ono w sk\u0142ad utworzonego w\u00f3wczas cyrku\u0142u lubelskiego podporz\u0105dkowanego Zachodnio-Galicyjskiej Nadwornej Komisji Urz\u0105dzaj\u0105cej, a nast\u0119pnie od 1797 r. Gubernium Krajowemu dla Galicji Zachodniej w Krakowie. Po reorganizacji administracji austriackiej w 1803 r. cyrku\u0142 lubelski podlega\u0142 Gubernium Galicji we Lwowie. <\/p>\n\n\n<div class=\"wp-block-image\">\n<figure class=\"aligncenter size-full is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/lubelskie-encyklopedia.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/10\/Luszawa-na-austriackiej-mapie-A.-M.-von-Heldensfelda-z-lat-1801-1804-\u2013-httpsmaps-arcarum.comen_.jpeg\" alt=\"\" class=\"wp-image-18310\" width=\"419\" height=\"341\" srcset=\"https:\/\/lubelskie-encyklopedia.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/10\/Luszawa-na-austriackiej-mapie-A.-M.-von-Heldensfelda-z-lat-1801-1804-\u2013-httpsmaps-arcarum.comen_.jpeg 489w, https:\/\/lubelskie-encyklopedia.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/10\/Luszawa-na-austriackiej-mapie-A.-M.-von-Heldensfelda-z-lat-1801-1804-\u2013-httpsmaps-arcarum.comen_-300x244.jpeg 300w\" sizes=\"auto, (max-width: 419px) 100vw, 419px\" \/><figcaption class=\"wp-element-caption\">Luszawa na austriackiej mapie Heldensfelda z 1801-1804 r. https:\/\/maps.arcanum.com\/en\/<\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n\n\n<p>Po przy\u0142\u0105czeniu Lubelszczyzny do Ksi\u0119stwa Warszawskiego, Luszawa w wyniku reformy administracyjnej z 1810 r. znalaz\u0142a si\u0119 w powiecie lubartowskim departamentu lubelskiego [DPKW, 1811, t. 2, nr 16]. Natomiast po reformie administracyjnej Kr\u00f3lestwa Polskiego z 1816 r. powiat lubartowski wszed\u0142 w sk\u0142ad obwodu lubelskiego wojew\u00f3dztwa lubelskiego [DPKP, 1816, t. 1]. P\u00f3\u017aniej w 1837 r. wojew\u00f3dztwa przemianowano na gubernie, a w 1842 r. obwody zamieniono na powiaty, a powiaty na okr\u0119gi. Luszawa znalaz\u0142a si\u0119 w\u00f3wczas w okr\u0119gu lubartowskim powiatu lubelskiego guberni lubelskiej. <\/p>\n\n\n<div class=\"wp-block-image\">\n<figure class=\"aligncenter size-full is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/lubelskie-encyklopedia.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/10\/Luszawa-na-Topograficznej-karcie-Krlestwa-Polskiego-z-1839-r.-wyd.-1843.jpeg\" alt=\"\" class=\"wp-image-18311\" width=\"469\" height=\"286\" srcset=\"https:\/\/lubelskie-encyklopedia.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/10\/Luszawa-na-Topograficznej-karcie-Krlestwa-Polskiego-z-1839-r.-wyd.-1843.jpeg 799w, https:\/\/lubelskie-encyklopedia.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/10\/Luszawa-na-Topograficznej-karcie-Krlestwa-Polskiego-z-1839-r.-wyd.-1843-300x183.jpeg 300w, https:\/\/lubelskie-encyklopedia.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/10\/Luszawa-na-Topograficznej-karcie-Krlestwa-Polskiego-z-1839-r.-wyd.-1843-768x469.jpeg 768w\" sizes=\"auto, (max-width: 469px) 100vw, 469px\" \/><figcaption class=\"wp-element-caption\">Luszawa na Topograficznej karcie Kr\u00f3lestwa Polskiego z 1839-1843 r. \u2013&nbsp;<a rel=\"noreferrer noopener\" href=\"https:\/\/bg.uwb.edu.pl\/TKKP\" target=\"_blank\">https:\/\/bg.uwb.edu.pl\/TKKP<\/a>.<\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n\n\n<p>W 1867 r. po podziale guberni lubelskiej na guberni\u0119 lubelsk\u0105 i siedleck\u0105 Luszawa znalaz\u0142a si\u0119 w powiecie lubartowskim guberni lubelskiej [DPKP, 1867, t. 66]. Kolejne zmiany administracyjne nast\u0105pi\u0142y w okresie I wojny \u015bwiatowej. W 1915 r. po zaj\u0119ciu tych teren\u00f3w przez wojska niemieckie i austro-w\u0119gierskie przesz\u0142y one pod zarz\u0105d austro-w\u0119gierskiego Generalnego Gubernatorstwa Wojskowego w Kielcach, kt\u00f3rego siedzib\u0119 1 X 1915 r. przeniesiono do Lublina. Po odzyskaniu niepodleg\u0142o\u015bci przez Polsk\u0119 Luszawa nale\u017ca\u0142a do powiatu lubartowskiego wojew\u00f3dztwa lubelskiego. W latach 1975\u20131998 w ma\u0142ym wojew\u00f3dztwie lubelskim, potem w powiecie lubartowskim wojew\u00f3dztwa lubelskiego.<\/p>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\">Gmina<\/h3>\n\n\n\n<p>Gminy dominialne powsta\u0142y na mocy Konstytucji Ksi\u0119stwa Warszawskiego. Wed\u0142ug ustawy z 1809 r. na ich czele stali w\u00f3jtowie, kt\u00f3rymi z urz\u0119du zostawali w\u0142a\u015bciciele d\u00f3br ziemskich, kt\u00f3rzy za zgod\u0105 w\u0142adz zwierzchnich mogli wyznacza\u0107 swoich zast\u0119pc\u00f3w. W\u00f3jtowie byli wykonawcami zarz\u0105dze\u0144 w\u0142adz pa\u0144stwowych, opiekowali si\u0119 maj\u0105tkiem gminnym, czuwali nad bezpiecze\u0144stwem, porz\u0105dkiem i zdrowiem mieszka\u0144c\u00f3w. Pomoc\u0105 w\u00f3jtom w poszczeg\u00f3lnych wsiach s\u0142u\u017cyli so\u0142tysi [DPKW, 1809, t. 1, s. 227\u2013236]. Jedn\u0105 z gmin dominialnych by\u0142a gmina Ostr\u00f3wek. W jej sk\u0142ad wchodzi\u0142y nast\u0119puj\u0105ce miejscowo\u015bci: Antoni\u00f3wka, Kamienna Wola, Luszawa, Ostr\u00f3wek i Tyniec. Pocz\u0105tkowo dobra te nale\u017ca\u0142y do Ma\u0142achowskich, kt\u00f3rzy wyznaczali zast\u0119pc\u0119 na urz\u0105d w\u00f3jta. Dopiero Antoni Sierakowski po nabyciu d\u00f3br osobi\u015bcie sprawowa\u0142 obowi\u0105zki w\u00f3jta. P\u00f3\u017aniej urz\u0105d ten sprawowa\u0142 Ewaryst Grodzicki [APL, MSGL, sygn. 167, k. 674, 706].<\/p>\n\n\n\n<p>Po utworzeniu na mocy ukazu cara Aleksandra II gmin samorz\u0105dowych w Kr\u00f3lestwie Polskim, w 1865 r. powsta\u0142a gmina Ostr\u00f3wek. W jej sk\u0142ad wesz\u0142a m.in. Luszawa [APL, KGL, sygn. 1866:124]. W 1871 r. Komitet Urz\u0105dzaj\u0105cy w Kr\u00f3lestwie Polskim zmieni\u0142 nazw\u0119 gminy Ostr\u00f3wek na gmina Luszawa [\u201e\u041b\u044e\u0431\u043b\u0438\u043d\u0441\u043a\u0438\u0435 \u0433\u0443\u0431\u0435\u0440\u043d\u0441\u043a\u0438\u0435 \u0432\u0435\u0434\u043e\u043c\u043e\u0441\u0442\u0438\u201d, 1870, nr 10, s. 4]. W 1933 r. utworzono w niej gromad\u0119 Luszawa [LDW, 1933, nr 22, poz. 181]. W 1948 r. w miejsce gminy Luszawa utworzono gmin\u0119 Leszkowice [DzU, 1948, nr 60, poz. 470]. Po likwidacji gmin w 1954 r. wie\u015b wesz\u0142a w sk\u0142ad gromady Ostr\u00f3wek, w 1960 r. przekszta\u0142conej w gromad\u0119 Kamienowola [DUWRNwL, 1954, nr 15, poz. 64; 1959, nr 9, poz. 63]. W 1969 r. wie\u015b po likwidacji tej gromady w\u0142\u0105czono do gromady Ostr\u00f3wek [DUWRNwL, 1968, nr 13, poz. 101]. Od 1973 r. wie\u015b nale\u017cy do gminy Ostr\u00f3wek [DUWRNwL, 1972, nr 12, poz. 239].<\/p>\n\n\n\n<p>W\u0142adze gminy by\u0142y wybierane na zgromadzeniach gminnych. Pierwszym w\u00f3jtem gminy Ostr\u00f3wek by\u0142 B\u0142a\u017cej Gadza\u0142a, gospodarz z Luszawy (1864\u20131869). W kolejnych latach urz\u0105d ten sprawowali: Karol Macho\u0144 (1869\u20131872), J\u00f3zef Rybak (1875\u20131881) \u2013 zmar\u0142 w czasie pe\u0142nienia urz\u0119du w\u00f3jta, Antoni Panek (1881), Jan Kami\u0144ski (1881\u20131884), Ignacy Niew\u0119g\u0142owski (1884\u20131886), Wawrzyniec Cieniuch (1886\u20131890), Ignacy Baran (1890\u20131893\/4), Franciszek Topy\u0142a (1893\/4\u20131902), Andrzej Pachucki (1902\u20131905), Adam W\u00f3jtowicz (1905\u20131911) i Jan Gadza\u0142a (1911\u20131915). Wobec analfabetyzmu wielu w\u00f3jt\u00f3w, w gminie Ostr\u00f3wek \u2013 Luszawa umia\u0142 pisa\u0107 pierwszy w\u00f3jt Gadza\u0142a, a nast\u0119pnie dopiero Topy\u0142a, olbrzymie znaczenie mia\u0142a funkcja pisarza gminnego. W Luszawie przez wiele lat by\u0142 nim Franciszek Rosiewicz (1864\u20131866, 1874\u2013do ko\u0144ca lat 80.). Potem pisarzami gminnymi w Luszawie byli m.in. Roman Sawicki, Konstanty Jurkowski, W\u0142odzimierz Gagaluk, Stanis\u0142aw Weber, Ludwik W\u0119c\u0142awski i Mieczys\u0142aw Skowe\u017cak. Po odzyskaniu niepodleg\u0142o\u015bci w\u00f3jtami byli: Stanis\u0142aw Granat (1919-1923), Roman Chajbert (1923-1927), Andrzej Piekarz (1927-1929), Jan Oli\u0144ski (1929-1932), Karol Topy\u0142a (1932-1937), Ignacy Mazur (?), August Czarnecki (1940), Franciszek Piotrowski (1941\u20131942), Stefan Marosz (1943), Szczepan Dzi\u0119cio\u0142ek (1944-po 1950) [Tarasiuk, 2014a, s. 112-113; Szumi\u0142o, 2014b, s. 174-178].<\/p>\n\n\n<div class=\"wp-block-image\">\n<figure class=\"aligncenter size-large is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/lubelskie-encyklopedia.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/10\/droga-i-zabudowania-w-Luszawie-1024x768.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-18312\" width=\"524\" height=\"393\" srcset=\"https:\/\/lubelskie-encyklopedia.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/10\/droga-i-zabudowania-w-Luszawie-1024x768.jpg 1024w, https:\/\/lubelskie-encyklopedia.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/10\/droga-i-zabudowania-w-Luszawie-300x225.jpg 300w, https:\/\/lubelskie-encyklopedia.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/10\/droga-i-zabudowania-w-Luszawie-768x576.jpg 768w, https:\/\/lubelskie-encyklopedia.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/10\/droga-i-zabudowania-w-Luszawie-1536x1152.jpg 1536w, https:\/\/lubelskie-encyklopedia.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/10\/droga-i-zabudowania-w-Luszawie-2048x1536.jpg 2048w\" sizes=\"auto, (max-width: 524px) 100vw, 524px\" \/><figcaption class=\"wp-element-caption\">Urocza droga w Luszawie. Fot. Pawel Jusiak<\/figcaption><\/figure>\n<\/div><\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-columns faqs-item is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-9d6595d7 wp-block-columns-is-layout-flex\">\n<div class=\"wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow\">\n<h2 class=\"faqs-title wp-block-heading\">Mikrotoponimia<\/h2>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-columns faqs-content is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-9d6595d7 wp-block-columns-is-layout-flex\">\n<div class=\"wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow\">\n<p>Wed\u0142ug Krajowego Rejestru Urz\u0119dowego Podzia\u0142u Terytorialnego Kraju (stan na 1.12.2024) wie\u015b nie ma cz\u0119\u015bci sk\u0142adowych [https:\/\/eteryt.stat.gov.pl\/].<\/p>\n\n\n\n<p>W 1843 r. odnotowano nast\u0119puj\u0105ce nazwy terenowe: Bibnie, Bilka, Borek, K\u0119pa, Kopicha, \u0141ug, Stawisko i Wygon [APL, HwLub., sygn. 52].<\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-columns faqs-item is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-9d6595d7 wp-block-columns-is-layout-flex\">\n<div class=\"wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow\">\n<h2 class=\"faqs-title wp-block-heading\">Antroponimia<\/h2>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-columns faqs-content is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-9d6595d7 wp-block-columns-is-layout-flex\">\n<div class=\"wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow\">\n<p>We wsi Luszawa w 1843 r. gospodarstwa posiadali: Maciej W\u00f3jcik, Jakub Macho\u0144, Tomasz Kozio\u0142, J\u00f3zef Jazowski, Franek Sa\u0142ata, Andrzej Pa\u015bnik, Jan Kozak, Szymon Kozak, Stanis\u0142aw Wojciech, Kacper Kwasek, Maciej Listos, Andrzej Listos, Jan Listos, Jakub Sobieszek, Micha\u0142 Kuz, Antoni Pa\u015bnik, J\u00f3zef Kozak, B\u0142a\u017cej Wnuk, Micha\u0142 Granat, Szymon Malesa, Wawrzyniec Listos, Kazimierz Zdunek, Andrzej Kozak, Andrzej Macho\u0144, Wincenty Pa\u015bnik, Pawe\u0142 Paluszek, Wawrzyniec Granat, Pawe\u0142 Pa\u015bnik, J\u00f3zef Pa\u015bnik, Antoni Ozonek, Antoni Wola\u0144ski, Stanis\u0142aw Kwasek, Marcin Osiej, Jan Bober, Wojciech Gadza\u0142a, Pawe\u0142 Kwasek, Jan Pa\u015bnik, Tomasz Osiej, Jan Pa\u015bnik, Wojciech Pasek, Stanis\u0142aw Listos, Maciej Kozak, Piotr Pa\u015bnik i Jan Skubisz [APL, HwLub., sygn. 54].<\/p>\n\n\n\n<p>W 1864 r. we wsi uw\u0142aszczeni zostali: Bober Micha\u0142, Bocian Franciszek, Bocian Kazimierz, Bory\u0142a Antoni, Bory\u0142a J\u00f3zef, Gadza\u0142a B\u0142a\u017cej, Gadza\u0142a Micha\u0142, Gadza\u0142a Pawe\u0142, Kozak J\u00f3zef, Kozak Stanis\u0142aw, Kozak Szymon, Kozow Jan, Krupa Stanis\u0142aw, Kusyk J\u00f3zef, Kuz Pawe\u0142, Kwasek Jan, Kwasek Kasper, Listos Andrzej, Listos Franciszek, Listos Franciszka, Listos Jakub, Listos J\u00f3zef, Listos \u0141ukasz, Listos Maciej, Malesza Szymon, Ocho\u0144 Andrzej, Osiej, Osiej Stanis\u0142aw, Osiej Wawrzyniec, Ostenis Marcin, Ost\u0119p J\u00f3zef, Ozonek Franciszek, Ozonek Jan, Pasznik Andrzej, Pasznik Grzegorz, Pasznik Jan, Pasznik Jan, Pasznik Marcin, Pasznik Micha\u0142, Pasznik Micha\u0142 starszy, Pasznik Piotr, Pasznik Wojciech, Pasznik Wojciech, Rola Maciej, R\u00f3\u017cyk Jakub, Sobieszek Jan, Sobieszek Kazimierz, Sobieszek Tomasz, Stelmach Franciszek, Szewczyk Micha, Witek Andrzej, Wnuk Mateusz, Wojcik Franciszek, Wojcik Micha\u0142, Wojcik Pawe\u0142, Wojszis Stanis\u0142aw, Wola\u0144ski Szymon, Zdunek Franciszek i Zdunek J\u00f3zef [APL, ZTL, sygn. 1640].<\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-columns faqs-item is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-9d6595d7 wp-block-columns-is-layout-flex\">\n<div class=\"wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow\">\n<h2 class=\"faqs-title wp-block-heading\">Archeologia o najdawniejszym osadnictwie<\/h2>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-columns faqs-content is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-9d6595d7 wp-block-columns-is-layout-flex\">\n<div class=\"wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow\">\n<p><br>W trakcie kwerendy i systematycznych bada\u0144 powierzchniowych prowadzonych w ramach AZP w roku 1997 odkryto 21 stanowisk, na kt\u00f3rych zebrano nieliczne odpadki krzemienne oraz ceramik\u0119 naczyniow\u0105. Na ich podstawie na kilku stanowiskach stwierdzono przede wszystkim \u015blady osadnicze nieokre\u015blne chronologicznie. W jednym przypadku zebranych kilkana\u015bcie zabytk\u00f3w krzemiennych pochodzi z obozowiska mezolitycznego (bli\u017cej niedatowanego). Kolejny horyzont pradziejowy zwi\u0105zany jest z p\u00f3\u017anym neolitem. W cz\u0119\u015bci wsi zwanej Borki, w trakcie prac kanalizacyjno-wodoci\u0105gowych w roku 1991 znaleziono siekier\u0119 krzemienn\u0105. Ponadto w tym miejscu mia\u0142y znajdowa\u0107 si\u0119 bli\u017cej nieznane ko\u015bci i przedmioty metalowe (?). Na podstawie morfologii jedynie zachowanej siekiery prawdopodobnie naruszono gr\u00f3b z ko\u0144ca neolitu (kultura ceramiki sznurowej?) [Bargie\u0142, Libera 1993, 37]. Nast\u0119pne u\u0142amki ceramiki naczyniowej pochodz\u0105 z kilku faz \u015bredniowiecza (w zakresie X-XIV w.) oraz okresu nowo\u017cytnego (XVII-XVIII w.). Niezale\u017cnie od ich chronologii s\u0105 zwi\u0105zane z aktywno\u015bci\u0105 gospodarcz\u0105, np. z hodowl\u0105, pasterstwem, gospodark\u0105 le\u015bn\u0105, upraw\u0105 p\u00f3l [NID, AZP obszary 70-82 i 71-81].<\/p>\n\n\n<div class=\"wp-block-image\">\n<figure class=\"aligncenter size-full is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/lubelskie-encyklopedia.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/10\/image-1.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-18220\" width=\"421\" height=\"377\" srcset=\"https:\/\/lubelskie-encyklopedia.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/10\/image-1.png 504w, https:\/\/lubelskie-encyklopedia.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/10\/image-1-300x268.png 300w\" sizes=\"auto, (max-width: 421px) 100vw, 421px\" \/><figcaption class=\"wp-element-caption\">Siekiera krzemienna pochodz\u0105ca z domniemanego grobu ludno\u015bci kultury ceramiki sznurowej? [archiwum i rys. J. Libera].<\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n\n\n<p><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-columns faqs-item is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-9d6595d7 wp-block-columns-is-layout-flex\">\n<div class=\"wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow\">\n<h2 class=\"faqs-title wp-block-heading\">Pierwsza wzmianka o osadzie<\/h2>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-columns faqs-content is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-9d6595d7 wp-block-columns-is-layout-flex\">\n<div class=\"wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow\">\n<p>Luszawa po raz pierwszy zosta\u0142a wspomniana w pierwszej po\u0142owie wieku XV w wypisach sporz\u0105dzonych z zaginionej dzi\u015b ksi\u0119gi oficja\u0142a lubelskiego datowanych na lata 1425-1435 [Wojciechowski, 1962, 7]. Zapewne powsta\u0142a wcze\u015bniej w XIV a mo\u017ce nawet w XIII w. [Sochacka, 2014a, 48-49]. Cho\u0107 trzeba przyzna\u0107, \u017ce najstarsze \u015blady ceramiki odkryte w czasie bada\u0144 archeologicznych datowane s\u0105 na XI-XIII w. [Rozwa\u0142ka 2013, 39]. Kolejna wzmianka o tej wsi pochodzi\u00a0 z 1442 r., gdy niejaki Stanis\u0142aw <em>de Luszawa <\/em>pozwa\u0142 Jana z Kocka [APL, KzL, 1, 131]. Swoje powstanie zawdzi\u0119cza\u0142a zapewne kt\u00f3remu\u015b z biskup\u00f3w p\u0142ockich, w\u0142a\u015bcicieli Kocka, kt\u00f3ry poleci\u0142 lokowa\u0107 wie\u015b zwi\u0119kszaj\u0105c tym samym czerpane z klucza kockiego dochody. [Sochacka, 2014a, 49]<\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-columns faqs-item is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-9d6595d7 wp-block-columns-is-layout-flex\">\n<div class=\"wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow\">\n<h2 class=\"faqs-title wp-block-heading\">W\u0142a\u015bciciele <\/h2>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-columns faqs-content is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-9d6595d7 wp-block-columns-is-layout-flex\">\n<div class=\"wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow\">\n<p>Luszawa nale\u017ca\u0142a pocz\u0105tkowo do klucza kockiego znajduj\u0105cego si\u0119 w posiadaniu biskup\u00f3w p\u0142ockich. To w Luszawie mia\u0142 sw\u00f3j folwark w\u00f3jt kocki oraz znajdowa\u0142 si\u0119 te\u017c m\u0142yn. [LB, 1, 630]. W\u0142asno\u015b\u0107 biskup\u00f3w po\u015bwiadczona jest dopiero w roku 1461 [APL, KzL 5, k. 291], ale zapewne dysponowali ni\u0105 znacznie wcze\u015bniej [Sochacka, 2014a, 45]<\/p>\n\n\n\n<p>Na prze\u0142omie XV i XVI w. dobrami nad Wieprzem i Ty\u015bmienic\u0105 zainteresowali si\u0119 Firlejowie systematycznie powi\u0119kszaj\u0105c sw\u00f3j stan posiadania w tej cz\u0119\u015bci ziemi lubelskiej i \u0142ukowskiej. W 1515 r. Miko\u0142aj Firlej uzyska\u0142 zgod\u0119 monarsz\u0105 na wykupienie tenuty kockiej, kt\u00f3r\u0105 ostatecznie naby\u0142 16 III 1518 r. [AGAD, MK, ks. 29, k. 241, 241; ks. 31, k. 88, 391; MRPS, cz. 4, nr 10782, 10789, 11427, 11526] Ostatecznie 4 I 1522 r. kr\u00f3l Zygmunt Stary nada\u0142 Miko\u0142ajowi Firlejowi klucz kocki w dziedziczne posiadanie, jako nagrod\u0119 za dotychczasow\u0105 s\u0142u\u017cb\u0119 [AGAD, MK, ks. 31, k. 88; MRPS, cz. 4, nr 11427]. W sk\u0142ad klucza kockiego wchodzi\u0142a te\u017c interesuj\u0105ca nas wie\u015b Luszawa, kt\u00f3ra od tego momentu sta\u0142a si\u0119 cz\u0119\u015bci\u0105 rodzinnego maj\u0105tku Firlej\u00f3w przechodz\u0105c po \u015bmierci Miko\u0142aja w 1526 r. na jego syna Piotra przysz\u0142ego wojewod\u0119 ruskiego a nast\u0119pnie na jego syna Jana wojewod\u0119 krakowskiego i marsza\u0142ka wielkiego koronnego. Po \u015bmierci Jana Firleja w 1574 r., kt\u00f3ry pozostawi\u0142 5 syn\u00f3w dosz\u0142o do podzia\u0142u jego maj\u0105tku. Interesuj\u0105ca nas Luszawa wchodz\u0105ca w sk\u0142ad d\u00f3br czemiernickich przypad\u0142a najm\u0142odszemu Henrykowi przysz\u0142emu arcybiskupowi gnie\u017anie\u0144skiemu (\u20201626)\u00a0 [AGAD, MK, ks. 135, k. 774-777]. Po jego \u015bmierci dobrami czemiernickimi wraz z Luszaw\u0105 zarz\u0105dza\u0142 Henryk syn Jana podskarbiego koronnego a\u017c do swej \u015bmierci\u00a0 w 1635. Wybra\u0142 on karier\u0119 duchown\u0105 i zosta\u0142 biskupem pozna\u0144skim. Po nim przej\u0105\u0142 je jego bratanek Stanis\u0142aw kasztelan lubelski, syn Andrzeja starosty kazimierskiego. Stanis\u0142aw Firlej w 1654 r. porzuci\u0142 \u017cycie \u015bwieckie i zosta\u0142 ksi\u0119dzem. Dobra powa\u017cnie zad\u0142u\u017cone przekaza\u0142 synowi Janowi Prokopowi zmar\u0142emu po 1667 r. ostatniemu przedstawicielowi tej linii rodu. W tym czasie wymiera\u0142y te\u017c inne linie Firlej\u00f3w i sytuacj\u0119 postanowi\u0142 wykorzysta\u0107 podkanclerzy Stanis\u0142aw Szczuka, kt\u00f3ry zacz\u0105\u0142 je wykupowa\u0107 dla kr\u00f3la Jana III Sobieskiego. 23 VI 1684 r. wykupi\u0142 m.in. Luszaw\u0119 od wdowy po dotychczasowym niesp\u0142aconym wierzycielu Firlej\u00f3w Bernardzie G\u0142uszczy\u0144skim , kt\u00f3ry co najmniej od 1669 r. posiada\u0142 prawo do nich. [APL, Akta d\u00f3br Czemierniki i Markusz\u00f3w, 91\/5]. Dzi\u0119ki Szczuce Luszawa przesz\u0142a na w\u0142asno\u015b\u0107 Sobieskich a w wyniku podzia\u0142u z 1698 r. przypad\u0142a kr\u00f3lewiczowi Jakubowi [APL, KGL, RMO, ks. 202, k. 104-105v; Jusiak, 2014, 104]. Jakub Sobieski zaci\u0105ga\u0142 kolejne po\u017cyczki pod zastaw tych d\u00f3br pocz\u0105tkowo u Stanis\u0142awa Szczuki a nast\u0119pnie Stefana Humieckiego, wojewody podolskiego. Ostatecznie w 1719 r. kr\u00f3lewicz Jakub zobowi\u0105za\u0142 si\u0119 do sprzeda\u017cy swych d\u00f3br wraz z Tarkawic\u0105 Humieckiemu, kt\u00f3ry wszed\u0142 w ich posiadanie rok p\u00f3\u017aniej. [APL, KGL, RMO, ks. 221, k. 945; Jusiak, 2014, 105]. Stefan Humiecki utrzyma\u0142 te dobra do swej \u015bmierci w 1736 r. a po nim obj\u0105\u0142 je jego syn Ignacy wraz z \u017con\u0105 Teres\u0105 z Pociej\u00f3w, kt\u00f3ra zarz\u0105dza\u0142a nimi jeszcze w 1760 r. ju\u017c po \u015bmierci m\u0119\u017ca. Nast\u0119pnie wraz z r\u0119k\u0105 siostry Ignacego Izabeli, kt\u00f3ra wysz\u0142a za Jana Ma\u0142achowskiego przesz\u0142y na w\u0142asno\u015b\u0107 kolejnej rodziny, kt\u00f3rej przedstawiciele jeszcze przez d\u0142ugie lata sp\u0142acali ci\u0105\u017c\u0105ce na nich d\u0142ugi. [APL, KGL, RMO, ks. 311, k. 122, 203, 277, 280-281, 284; ks. 319, k. 216-216v; Jusiak, 2014, 105-106]<\/p>\n\n\n\n<p>Maj\u0105tki Ostr\u00f3wek i D\u0119bica b\u0119d\u0105ce cz\u0119\u015bci\u0105 d\u00f3br czemiernickich nale\u017ca\u0142y do dzieci Jana Ma\u0142achowskiego. W 1802 r. wykupi\u0142 je Stanis\u0142aw Ma\u0142achowski, najbardziej zas\u0142u\u017cony w historii pa\u0144stwa polskiego spo\u015br\u00f3d jego syn\u00f3w, kt\u00f3ry by\u0142 marsza\u0142kiem Sejmu Czteroletniego. Po jego bezpotomnej \u015bmierci (zm. 1809) w 1810 r. nast\u0105pi\u0142 podzia\u0142 spadku na dwie cz\u0119\u015bci, m\u0119sk\u0105 (J\u00f3zef, syn jego brata Antoniego) i \u017ce\u0144sk\u0105. Do cz\u0119\u015bci \u017ce\u0144skiej nale\u017ca\u0142 klucz czemiernicki, podzielony z kolei na trzy cz\u0119\u015bci. Jedn\u0105 z nich stanowi\u0142y dobra Ostr\u00f3wek, w kt\u00f3rych sk\u0142ad wchodzi\u0142a m.in. wie\u015b Luszawa. Przypad\u0142 on w udziale siostrze Stanis\u0142awa Karolinie po m\u0119\u017cu Grabi\u0144skiej, \u017conie Wojciecha. Podzia\u0142 ten zosta\u0142 podpisany przez zainteresowane strony 14 VI 1811 r. W 1812 r. kupi\u0142 je brat by\u0142ego w\u0142a\u015bciciela Stanis\u0142awa &#8211; J\u00f3zef Ma\u0142achowski [Koprukowniak, 2002, s. 79]. J\u00f3zef Ma\u0142achowski w 1833 r. podarowa\u0142 dobra Ostr\u00f3wek swojemu synowi Napoleonowi. Wcze\u015bniej od\u0142\u0105czono od nich dobra Wierzchowiny i m\u0142yn na \u0141ubie. W 1838 r. w wyniku post\u0119powania spadkowego po \u015bmierci Napoleona Ma\u0142achowskiego (zm. 1838 r.) dobra wr\u00f3ci\u0142y na w\u0142asno\u015b\u0107 jego ojca J\u00f3zefa (zm. 1841 r.). Wed\u0142ug podzia\u0142u spadku po nim z 1841 r. dobra Ostr\u00f3wek odziedziczy\u0142a Antonina Ma\u0142achowska. W 1842 r. dobra te naby\u0142 Antoni Sierakowski. Dobra Ostr\u00f3wek sprzeda\u0142 on w 1849 r. Kamilowi Zaleskiemu. Ten za\u015b w 1857 r. odprzeda\u0142 je Aleksandrowi Jacho\u0142kowskiemu, od kt\u00f3rego odkupi\u0142a je w 1861 r. jego siostra Maria z Jacho\u0142kowskich Grodzicka, \u017cona Leopolda Grodzickiego [APL, HwLub., sygn. 53]. W 1864 r. w wyniku uw\u0142aszczenia ziemia przesz\u0142a na w\u0142asno\u015b\u0107 ch\u0142op\u00f3w.<\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-columns faqs-item is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-9d6595d7 wp-block-columns-is-layout-flex\">\n<div class=\"wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow\">\n<h2 class=\"faqs-title wp-block-heading\">Stosunki etniczne i wyznaniowe<\/h2>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-columns faqs-content is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-9d6595d7 wp-block-columns-is-layout-flex\">\n<div class=\"wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow\">\n<p>Ludno\u015b\u0107 zamieszkuj\u0105ca wie\u015b by\u0142a wyznania rzymskokatolickiego. Nale\u017ca\u0142a do parafii pw. Wniebowzi\u0119cia NMP w Kocku. Pocz\u0105tkowo wchodzi\u0142a w sk\u0142ad dekanatu radomskiego, biskupstwa krakowskiego. W 1531 r. przesz\u0142a wraz z ca\u0142\u0105 parafi\u0105 do archidiakonatu lubelskiego. Ta sytuacja utrzyma\u0142a si\u0119 a\u017c do rozbior\u00f3w. W 1805 r. wesz\u0142a do nowoutworzonej diecezji lubelskiej. [SHGL, 64, 104]<\/p>\n\n\n\n<p>Do 1805 r. wchodzi\u0142a ona w sk\u0142ad diecezji che\u0142mskiej, a potem do nowoutworzonej diecezji lubelskiej. Po reformie administracyjnej struktur Ko\u015bcio\u0142a rzymskokatolickiego w 1818 r. znalaz\u0142a si\u0119 w diecezji podlaskiej. W latach 1867\u20131918 ponownie w granicach diecezji lubelskiej, po czym wr\u00f3ci\u0142a do diecezji siedleckiej (podlaskiej) na okres 1918-1925. W 1921 r. wie\u015b wesz\u0142a w sk\u0142ad nowoerygowanej parafii Matki Bo\u017cej Cz\u0119stochowskiej w Ostr\u00f3wku. Obecnie cz\u0119\u015b\u0107 wsi nale\u017cy do parafii w Leszkowicach.<\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-columns faqs-item is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-9d6595d7 wp-block-columns-is-layout-flex\">\n<div class=\"wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow\">\n<h2 class=\"faqs-title wp-block-heading\">O\u015bwiata<\/h2>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-columns faqs-content is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-9d6595d7 wp-block-columns-is-layout-flex\">\n<div class=\"wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow\">\n<p>W Luszawie 1-klasow\u0105 koedukacyjn\u0105 szko\u0142\u0119 otwarto w 1866 roku. W 1908 r. do szko\u0142y ucz\u0119szcza\u0142o tylko 37 dzieci. W latach okupacji austro-w\u0119gierskiej zacz\u0119\u0142a ona funkcjonowa\u0107 prawdopodobnie jesieni\u0105 1915 roku. Pod koniec 1918 r otrzyma\u0142a status 2-klasowej szko\u0142y elementarnej sk\u0142adaj\u0105cej si\u0119 z 5 oddzia\u0142\u00f3w. W zwi\u0105zku z likwidacj\u0105 jednego etatu nauczycielskiego w 1936 r. zdegradowano j\u0105 do statusu 1-klasowej [Latawiec, 2014b, s. 217-265]. W 1930 r. do 2-klasowej szko\u0142y we wsi ucz\u0119szcza\u0142o 112 dzieci [Falski, 1933, s. 160].<\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-columns faqs-item is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-9d6595d7 wp-block-columns-is-layout-flex\">\n<div class=\"wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow\">\n<h2 class=\"faqs-title wp-block-heading\">Informacje statystyczne, gospodarka w dziejach<\/h2>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-columns faqs-content is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-9d6595d7 wp-block-columns-is-layout-flex\">\n<div class=\"wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow\">\n<p>W rejestrze pog\u0142\u00f3wnego z 1676 r. odnotowano 40 podanych mieszkaj\u0105cych w Luszawie [AGAD, ASK, dz. I, ks. 162, 47]<\/p>\n\n\n\n<p>W 1787 r. odnotowano w Luszawie 105 m\u0119\u017cczyzn, 101 kobiet, 39 dzieci powy\u017cej 7 roku \u017cycia i 69 poni\u017cej 7 roku \u017cycia wyznania katolickiego, nie wykazano dysydent\u00f3w, a jedynie 4 m\u0119\u017cczyzn i 4 kobiety wraz z 1 dzieckiem powy\u017cej 7 roku \u017cycia i 2 poni\u017cej tego wieku. [Spis ludno\u015bci diecezji, 260]<\/p>\n\n\n\n<p>W 1860 r. mieszka\u0142o tam 345 os\u00f3b [APL, MSGL, sygn. 167]. W 1890 r. mieszka\u0142o we wsi mieszka\u0142o 851 os\u00f3b (839 katolik\u00f3w, 11 \u017byd\u00f3w i jeden prawos\u0142awny) [APL, Akta gminy Leszkowice, sygn. 54]. Wed\u0142ug spisu powszechnego z 1921 r. we wsi zamieszkiwa\u0142o 607 os\u00f3b, w tym 595 rzymskich katolik\u00f3w i 12 os\u00f3b wyznania moj\u017ceszowego, poza tym kolejnych 39 os\u00f3b tego wyznania mieszka\u0142o w karczmie i osadzie m\u0142y\u0144skiej [Skorowidz miejscowo\u015bci, 1924, t. 4, s. 56]. W 1943 r. we wsi \u017cy\u0142o 633 mieszka\u0144c\u00f3w [Amtliches, 1943, s. 43]. W 2021 r. w Luszawie mieszka\u0142o 306 os\u00f3b [https:\/\/www.polskawliczbach.pl].<\/p>\n\n\n\n<p>Zdecydowana wi\u0119kszo\u015b\u0107 mieszka\u0144c\u00f3w Luszawy na przestrzeni dziej\u00f3w utrzymywa\u0142a si\u0119 z rolnictwa. Do 1864 r., czyli ukazu uw\u0142aszczeniowego znaczna cz\u0119\u015b\u0107 ziemi by\u0142a u\u017cytkowana przez w\u0142o\u015bcian pa\u0144szczy\u017anianych. Ch\u0142opi ze wsi odrabiali swoje powinno\u015bci pa\u0144szczy\u017aniane w folwarku w Ostr\u00f3wku.<\/p>\n\n\n\n<p>W ko\u0144cu XV w. wykazano w Luszawie 4 \u0142any ziemi kmiecej i 2 nale\u017c\u0105ce do folwarku w\u00f3jta kockiego. By\u0142 te\u017c m\u0142yn. Kmiecie p\u0142acili 12 groszy czynszu z \u0142anu, oraz obci\u0105\u017ceni byli pa\u0144szczyzn\u0105. Dziesi\u0119cina wynosi\u0142a w sumie z tych \u0142an\u00f3w 3 grzywny a biskup dodatkowo pobiera\u0142 corocznie po 4 koguty z gospodarstwa. Obci\u0105\u017ceni byli te\u017c kmiecie transportem \u0142adunk\u00f3w na potrzeby biskupstwa p\u0142ockiego dok\u0105dkolwiek im naka\u017c\u0105 [LB, 1, 632; Sochacka, 2014a, 57]. Niew\u0105tpliwie warto\u015b\u0107 wsi powi\u0119ksza\u0142y rozleg\u0142e u\u017cytki le\u015bne i \u0142\u0105kowe. W 1531 r. wykazano w Luszawie tylko 3 \u0142any kmiece [\u0179D, 14, 349]<\/p>\n\n\n\n<p>W rejestrze z 1626 r. wykazano 8 p\u00f3\u0142\u0142ank\u00f3w osiad\u0142ych, karczm\u0119, m\u0142yn i 4 komornice ubogie. [Rejestr poborowy woj, lubelskiego z 1626, 23]. W ci\u0105gu tych stu niemal lat wzros\u0142a liczba gospodarstw kmiecych z 3 do 8, ale przy jednoczesnym spadku ich wielko\u015bci. W miejsce gospodarstw pe\u0142no\u0142anowych pojawi\u0142y si\u0119 gospodarstwa p\u00f3\u0142\u0142anowe. W kolejnym rejestrze z 1663 r. powt\u00f3rzono te same wielko\u015bci co w tym z 1626 r. [Jusiak, 2014, 63].<\/p>\n\n\n\n<p>W taryfie \u0142anowego z 1747 r. odnotowano, \u017ce w po\u0142owie wieku XVII we wsi uprawiano 5 \u0142an\u00f3w oraz wykazano jeszcze jedn\u0105 \u0107wier\u0107zagrod\u0119. [APL, KgL, RMO, ks. 304, k. 13v<\/p>\n\n\n\n<p>Ch\u0142op\u00f3w posiadaj\u0105cych pe\u0142ne gospodarstwa obowi\u0105zywa\u0142y nast\u0119puj\u0105ce prawa i obci\u0105\u017cenia wynikaj\u0105ce z inwentarza sporz\u0105dzonego w 1806 roku. Musieli oni odrabia\u0107 po 3 dni pa\u0144szczyzny sprz\u0119\u017cajnej tygodniowo przez ca\u0142y rok oraz dodatkowo latem 3 dni pa\u0144szczyzny pieszej tygodniowo. Poza tym mieli odpracowa\u0107 przymusowy najem (latem \u2013 dzie\u0144 pieszy i zim\u0105 \u2013 dzie\u0144 sprz\u0119\u017cajny). P\u0142acili 0,90 rb. czynszu. Musieli dawa\u0107 do dworu r\u00f3wnie\u017c daniny: g\u0119\u015b, dwa koguty, 15 jaj i 6 motk\u00f3w prz\u0119dziwa. Istnia\u0142 przymus zsypki zbo\u017ca po 4 garnce \u017cyta, 8 garnc\u00f3w owsa i 20 funt\u00f3w siana (czynszownicy z morgi dawali kwart\u0119 \u017cyta i dwie kwarty owsa) na przysz\u0142e zapomogi dla ch\u0142op\u00f3w. W 1846 r. rosyjskie w\u0142adze pa\u0144stwowe chc\u0105c przynajmniej cz\u0119\u015bciowo uregulowa\u0107 obci\u0105\u017cenia w\u0142o\u015bcian, nakaza\u0142y sporz\u0105dzenie tzw. tabel prestacyjnych, w kt\u00f3rych zapisano zar\u00f3wno ich stan posiadania, jak i ci\u0105\u017c\u0105ce na nich obowi\u0105zki. Cz\u0119\u015b\u0107 z nich zosta\u0142a odg\u00f3rnie zniesiona: szarwark do melioracji i pomocy przy groblach i m\u0142ynie, chodzenie po kolei do cegielni za zap\u0142at\u0119 w ceg\u0142ach na murowanie piec\u00f3w i komin\u00f3w (lub tzw. pielenie za ceg\u0142\u0119), str\u00f3\u017ca dworska, dawanie czeladzi do dworu i oddawania korca popio\u0142u. Zniesiono r\u00f3wnie\u017c przymusowy najem po zani\u017conych stawkach do 7,5 kop. za dzie\u0144. Przy tym ka\u017cdy z gospodarzy by\u0142 zobowi\u0105zany do wysiewania 13 lub 14,5 korc\u00f3w zbo\u017ca, czyli wi\u0119cej ni\u017c wynosi\u0142a ich za\u0142oga dworska (ozimina \u2013 5 korc\u00f3w, jarzyna \u2013 3 korce 20 garnc\u00f3w). Ponadto mieli oni nale\u017c\u0105ce do dworu zabudowania (dom, spichlerz, stodo\u0142a, szopa, obora i chlew), narz\u0119dzia rolnicze (w\u00f3z, p\u0142ug, brona, kosa i siekiera) oraz dwa wo\u0142y [APL, KWLiRGL, sygn. RGL, skarb. 218]. W 1861 r. ch\u0142opi ze wsi odm\u00f3wili odrabiania pa\u0144szczyzny (od 14 do 26 kwietnia) [APL, KWLiRGL, sygn. RGL, adm. 1804, 1805].<\/p>\n\n\n\n<p>Ukaz cara Aleksandra II z 1864 r. uw\u0142aszcza\u0142 ch\u0142op\u00f3w, przekazuj\u0105c im na w\u0142asno\u015b\u0107 ziemi\u0119, kt\u00f3r\u0105 dotychczas u\u017cytkowali. Za otrzymany grunt mieli oni zap\u0142aci\u0107 nie jego poprzednim w\u0142a\u015bcicielom, ale pa\u0144stwu rosyjskiemu, kt\u00f3re wzi\u0119\u0142o na siebie obowi\u0105zek rozliczenia si\u0119 z dotychczasowymi w\u0142a\u015bcicielami. Uw\u0142aszczenie w\u0142\u0105cza\u0142o do \u017cycia publicznego ca\u0142e rzesze ch\u0142op\u00f3w. W oparciu o prawo z lat 1846 i 1864 w Luszawie uw\u0142aszczono 42 gospodarstw maj\u0105cych po ok. 22-23 m\u00f3rg, b\u0119d\u0105cych w posiadaniu 56 w\u0142a\u015bcicieli. W oparciu o prawo z 1864 roku uw\u0142aszczono trzech zagrodnik\u00f3w, osad\u0119 so\u0142tysa, wygon, pastwisko i nieu\u017cytki. Razem ch\u0142opi otrzymali na w\u0142asno\u015b\u0107 1449 m\u00f3rg ziemi oraz prawa serwitutowe. W zwi\u0105zku z tym, \u017ce ch\u0142opi nie otrzymali na w\u0142asno\u015b\u0107 las\u00f3w przys\u0142ugiwa\u0142o im prawo korzystania w ograniczonym zakresie z las\u00f3w dworskich. W Luszawie w\u0142o\u015bcianie otrzymali prawo do otrzymywania w miar\u0119 potrzeb drzewa na budynki, narz\u0119dzia i p\u0142oty oraz jedn\u0105 fur\u0119 latem i dwie zim\u0105 opa\u0142u. Z czasem nieprecyzyjne zapisy \u201ew miar\u0119 potrzeby\u201d zacz\u0119to u\u015bci\u015bla\u0107. Ch\u0142opi mieli r\u00f3wnie\u017c serwitut pastwiskowy. Gospodarstwa z dzia\u0142u I tabel likwidacyjnych otrzyma\u0142y prawo pasienia byd\u0142a, opr\u00f3cz owiec, w lesie dworskim, z wy\u0142\u0105czeniem obszar\u00f3w po wycince lasu na 9 lat, chyba \u017ce wcze\u015bniej wypasane b\u0119dzie tam byd\u0142o dworskie. By\u0142y to zapisy nieprecyzyjne, gdy\u017c nie mia\u0142y zapisanych \u017cadnych limit\u00f3w ilo\u015bciowych. Tymczasem po uw\u0142aszczeniu stan pog\u0142owia zwierz\u0105t w gospodarstwach ch\u0142opskich zacz\u0105\u0142 szybko wzrasta\u0107. Prowadzi\u0142o to do spor\u00f3w na linii w\u0142a\u015bciciele d\u00f3br \u2013 ch\u0142opi. Chc\u0105c je za\u017cegnywa\u0107 zawierano porozumienia dok\u0142adnie okre\u015blaj\u0105ce zakres serwitut\u00f3w. Serwituty by\u0142y du\u017cym obci\u0105\u017ceniem maj\u0105tk\u00f3w, wobec czego ziemianie d\u0105\u017cyli do ich wykupienia. W 1875 r. serwituty le\u015bne zosta\u0142y zniesione w dobrach Ostr\u00f3wek. Na mocy tego porozumienia w\u0142o\u015bcianie z Luszawy otrzymali 209 m\u00f3rg lasu [APL, ZTL, sygn. 1640].<\/p>\n\n\n\n<p>Cz\u0119\u015b\u0107 ludno\u015bci utrzymywa\u0142a si\u0119 z zaj\u0119\u0107 pozarolniczych. W 1898 r. we wsi dzia\u0142a\u0142y sklepy z tzw. drobnic\u0105 (w\u0142a\u015bciciele: Stanis\u0142aw Kozak, Josif Handelsman; Nuta Tunkielszwarc) [APL, Izba Skarbowa Lubelska, 2465]. \u201eKsi\u0119ga Adresowa Polski\u201d z 1930 r. informuje, \u017ce w Luszawie firm\u0119 zajmuj\u0105c\u0105 si\u0119 handlem byd\u0142em prowadzi\u0142 Tunkielszwarc, kaszarni\u0119 Micha\u0142 Bober, kowalem by\u0142 B. Bancerz, cie\u015bl\u0105 L. Bocian. Dzia\u0142a\u0142o tu kilka sklep\u00f3w spo\u017cywczych J. Handelsmana, J. Kowalczyka i M. Krychowskiego. By\u0142y te\u017c wiatraki Jana Czerskiego, F. G\u00f3rki, P. Makucha i Jana Mizerackiego [KAP, 1930].<\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-columns faqs-item is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-9d6595d7 wp-block-columns-is-layout-flex\">\n<div class=\"wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow\">\n<h2 class=\"faqs-title wp-block-heading\">Zabudowa<\/h2>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-columns faqs-content is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-9d6595d7 wp-block-columns-is-layout-flex\">\n<div class=\"wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow\"><div class=\"wp-block-image\">\n<figure class=\"aligncenter size-large is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/lubelskie-encyklopedia.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/10\/rozproszona-zabudowa-w-Luszawie-1024x768.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-18321\" width=\"499\" height=\"374\" srcset=\"https:\/\/lubelskie-encyklopedia.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/10\/rozproszona-zabudowa-w-Luszawie-1024x768.jpg 1024w, https:\/\/lubelskie-encyklopedia.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/10\/rozproszona-zabudowa-w-Luszawie-300x225.jpg 300w, https:\/\/lubelskie-encyklopedia.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/10\/rozproszona-zabudowa-w-Luszawie-768x576.jpg 768w, https:\/\/lubelskie-encyklopedia.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/10\/rozproszona-zabudowa-w-Luszawie-1536x1152.jpg 1536w, https:\/\/lubelskie-encyklopedia.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/10\/rozproszona-zabudowa-w-Luszawie-2048x1536.jpg 2048w\" sizes=\"auto, (max-width: 499px) 100vw, 499px\" \/><figcaption class=\"wp-element-caption\">Urocza zabudowa wsi. Fot. Pawe\u0142 Jusiak<\/figcaption><\/figure>\n<\/div><\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-columns faqs-item is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-9d6595d7 wp-block-columns-is-layout-flex\">\n<div class=\"wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow\">\n<h2 class=\"faqs-title wp-block-heading\">Wa\u017cne wydarzenia<\/h2>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-columns faqs-content is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-9d6595d7 wp-block-columns-is-layout-flex\">\n<div class=\"wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow\">\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>Po odzyskaniu niepodleg\u0142o\u015bci przez pa\u0144stwo polskie we wsi nast\u0105pi\u0142o o\u017cywienie \u017cycia spo\u0142eczno-politycznego. We wsi dzia\u0142a\u0142y ko\u0142a Stronnictwa Ludowego, Komunistycznej Partii Polski. W lipcu 1919 r. powsta\u0142o Stowarzyszenie Spo\u017cywcze \u201eSpo\u0142em\u201d w Luszawie. Jego zarz\u0105d tworzyli w\u00f3wczas: Piotr Osiej (prezes), W\u0142adys\u0142aw Pa\u015bnik (sekretarz), Franciszek Kur (skarbnik) [Szumi\u0142o, 2014b, s. 169-171].<\/li>\n<\/ul>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-columns comments-main-tabl is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-9d6595d7 wp-block-columns-is-layout-flex\">\n<div class=\"wp-block-column faqs-grid is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow\" style=\"flex-basis:100%\">\n<div class=\"wp-block-columns is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-9d6595d7 wp-block-columns-is-layout-flex\">\n<div class=\"wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow\">\n<h2 class=\"wp-block-heading\">Ma\u0142e ojczyzny \u2013 strefa regionalist\u00f3w<\/h2>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-columns faqs-item is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-9d6595d7 wp-block-columns-is-layout-flex\">\n<div class=\"wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow\">\n<h2 class=\"faqs-title wp-block-heading\">Wsp\u00f3\u0142czesno\u015b\u0107, strategie rozwoju<\/h2>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-columns faqs-content is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-9d6595d7 wp-block-columns-is-layout-flex\">\n<div class=\"wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow\">\n<div class=\"wp-block-columns is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-9d6595d7 wp-block-columns-is-layout-flex\">\n<div class=\"wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow\">\n<h3 class=\"faqs-title-middle faqs-title wp-block-heading\">Punkt 1<\/h3>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-columns faqs-content faqs-content-middle is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-9d6595d7 wp-block-columns-is-layout-flex\">\n<div class=\"wp-block-column faqs-content-inside is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow\">\n<p><\/p>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-buttons is-content-justification-right is-layout-flex wp-container-core-buttons-is-layout-765c4724 wp-block-buttons-is-layout-flex\">\n<div class=\"wp-block-button btn-comments\" id=\"btn-comments\"><a class=\"wp-block-button__link wp-element-button\">Dodaj informacje<\/a><\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-columns is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-9d6595d7 wp-block-columns-is-layout-flex\">\n<div class=\"wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow\">\n<h3 class=\"faqs-title-middle faqs-title wp-block-heading\">Punkt  2<\/h3>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-columns faqs-content faqs-content-middle is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-9d6595d7 wp-block-columns-is-layout-flex\">\n<div class=\"wp-block-column faqs-content-inside is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow\">\n<p><\/p>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-buttons is-content-justification-right is-layout-flex wp-container-core-buttons-is-layout-765c4724 wp-block-buttons-is-layout-flex\">\n<div class=\"wp-block-button btn-comments\" id=\"btn-comments\"><a class=\"wp-block-button__link wp-element-button\">Dodaj informacje<\/a><\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-columns is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-9d6595d7 wp-block-columns-is-layout-flex\">\n<div class=\"wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow\">\n<h3 class=\"faqs-title-middle faqs-title wp-block-heading\">Punkt 3<\/h3>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-columns faqs-content faqs-content-middle is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-9d6595d7 wp-block-columns-is-layout-flex\">\n<div class=\"wp-block-column faqs-content-inside is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow\">\n<p><\/p>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-buttons is-content-justification-right is-layout-flex wp-container-core-buttons-is-layout-765c4724 wp-block-buttons-is-layout-flex\">\n<div class=\"wp-block-button btn-comments\" id=\"btn-comments\"><a class=\"wp-block-button__link wp-element-button\">Dodaj informacje<\/a><\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-columns faqs-item is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-9d6595d7 wp-block-columns-is-layout-flex\">\n<div class=\"wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow\">\n<h2 class=\"faqs-title wp-block-heading\">Samorz\u0105d, organizacje\u200b<\/h2>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-columns faqs-content is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-9d6595d7 wp-block-columns-is-layout-flex\">\n<div class=\"wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow\">\n<p class=\"faqs-content-inside\"><\/p>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-buttons is-content-justification-right is-layout-flex wp-container-core-buttons-is-layout-765c4724 wp-block-buttons-is-layout-flex\">\n<div class=\"wp-block-button btn-comments\" id=\"btn-comments\"><a class=\"wp-block-button__link wp-element-button\">Dodaj informacje<\/a><\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-columns faqs-item is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-9d6595d7 wp-block-columns-is-layout-flex\">\n<div class=\"wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow\">\n<h2 class=\"faqs-title wp-block-heading\">Ko\u015bcio\u0142y i zwi\u0105zki religijne\u200b<\/h2>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-columns faqs-content is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-9d6595d7 wp-block-columns-is-layout-flex\">\n<div class=\"wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow\">\n<p class=\"faqs-content-inside\"><\/p>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-buttons is-content-justification-right is-layout-flex wp-container-core-buttons-is-layout-765c4724 wp-block-buttons-is-layout-flex\">\n<div class=\"wp-block-button btn-comments\" id=\"btn-comments\"><a class=\"wp-block-button__link wp-element-button\">Dodaj informacje<\/a><\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-columns faqs-item is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-9d6595d7 wp-block-columns-is-layout-flex\">\n<div class=\"wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow\">\n<h2 class=\"faqs-title wp-block-heading\">\u017bycie kulturalne<\/h2>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-columns faqs-content is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-9d6595d7 wp-block-columns-is-layout-flex\">\n<div class=\"wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow\">\n<p class=\"faqs-content-inside\"><\/p>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-buttons is-content-justification-right is-layout-flex wp-container-core-buttons-is-layout-765c4724 wp-block-buttons-is-layout-flex\">\n<div class=\"wp-block-button btn-comments\" id=\"btn-comments\"><a class=\"wp-block-button__link wp-element-button\">Dodaj informacje<\/a><\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-columns faqs-item is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-9d6595d7 wp-block-columns-is-layout-flex\">\n<div class=\"wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow\">\n<h2 class=\"faqs-title wp-block-heading\">O\u015bwiata i szkolnictwo<\/h2>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-columns faqs-content is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-9d6595d7 wp-block-columns-is-layout-flex\">\n<div class=\"wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow\">\n<p class=\"faqs-content-inside\"><\/p>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-buttons is-content-justification-right is-layout-flex wp-container-core-buttons-is-layout-765c4724 wp-block-buttons-is-layout-flex\">\n<div class=\"wp-block-button btn-comments\" id=\"btn-comments\"><a class=\"wp-block-button__link wp-element-button\">Dodaj informacje<\/a><\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-columns faqs-item is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-9d6595d7 wp-block-columns-is-layout-flex\">\n<div class=\"wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow\">\n<h2 class=\"faqs-title wp-block-heading\">Sport<\/h2>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-columns faqs-content is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-9d6595d7 wp-block-columns-is-layout-flex\">\n<div class=\"wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow\">\n<p class=\"faqs-content-inside\"><\/p>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-buttons is-content-justification-right is-layout-flex wp-container-core-buttons-is-layout-765c4724 wp-block-buttons-is-layout-flex\">\n<div class=\"wp-block-button btn-comments\" id=\"btn-comments\"><a class=\"wp-block-button__link wp-element-button\">Dodaj informacje<\/a><\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-columns faqs-item is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-9d6595d7 wp-block-columns-is-layout-flex\">\n<div class=\"wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow\">\n<h2 class=\"faqs-title wp-block-heading\">Wybitne postacie\u200b<\/h2>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-columns faqs-content is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-9d6595d7 wp-block-columns-is-layout-flex\">\n<div class=\"wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow\">\n<p class=\"faqs-content-inside\"><\/p>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-buttons is-content-justification-right is-layout-flex wp-container-core-buttons-is-layout-765c4724 wp-block-buttons-is-layout-flex\">\n<div class=\"wp-block-button btn-comments\" id=\"btn-comments\"><a class=\"wp-block-button__link wp-element-button\">Dodaj informacje<\/a><\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-columns faqs-item is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-9d6595d7 wp-block-columns-is-layout-flex\">\n<div class=\"wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow\">\n<h2 class=\"faqs-title wp-block-heading\">Rodziny \u2013 pami\u0105tki<\/h2>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-columns faqs-content is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-9d6595d7 wp-block-columns-is-layout-flex\">\n<div class=\"wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow\">\n<p class=\"faqs-content-inside\"><\/p>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-buttons is-content-justification-right is-layout-flex wp-container-core-buttons-is-layout-765c4724 wp-block-buttons-is-layout-flex\">\n<div class=\"wp-block-button btn-comments\" id=\"btn-comments\"><a class=\"wp-block-button__link wp-element-button\">Dodaj informacje<\/a><\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-columns faqs-item is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-9d6595d7 wp-block-columns-is-layout-flex\">\n<div class=\"wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow\">\n<h2 class=\"faqs-title wp-block-heading\">Wspomnienia, albumy rodzinne\u200b<\/h2>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-columns faqs-content is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-9d6595d7 wp-block-columns-is-layout-flex\">\n<div class=\"wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow\">\n<p class=\"faqs-content-inside\"><\/p>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-buttons is-content-justification-right is-layout-flex wp-container-core-buttons-is-layout-765c4724 wp-block-buttons-is-layout-flex\">\n<div class=\"wp-block-button btn-comments\" id=\"btn-comments\"><a class=\"wp-block-button__link wp-element-button\">Dodaj informacje<\/a><\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-columns faqs-item is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-9d6595d7 wp-block-columns-is-layout-flex\">\n<div class=\"wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow\">\n<h2 class=\"faqs-title wp-block-heading\">Gospodarka &#8211; firmy i przedsi\u0119biorstwa<\/h2>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-columns faqs-content is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-9d6595d7 wp-block-columns-is-layout-flex\">\n<div class=\"wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow\">\n<p class=\"faqs-content-inside\"><\/p>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-buttons is-content-justification-right is-layout-flex wp-container-core-buttons-is-layout-765c4724 wp-block-buttons-is-layout-flex\">\n<div class=\"wp-block-button btn-comments\" id=\"btn-comments\"><a class=\"wp-block-button__link wp-element-button\">Dodaj informacje<\/a><\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-columns faqs-item is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-9d6595d7 wp-block-columns-is-layout-flex\">\n<div class=\"wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow\">\n<h2 class=\"faqs-title wp-block-heading\">Walory turystyczne<\/h2>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-columns faqs-content is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-9d6595d7 wp-block-columns-is-layout-flex\">\n<div class=\"wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow\">\n<p class=\"faqs-content-inside\"><\/p>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-buttons is-content-justification-right is-layout-flex wp-container-core-buttons-is-layout-765c4724 wp-block-buttons-is-layout-flex\">\n<div class=\"wp-block-button btn-comments\" id=\"btn-comments\"><a class=\"wp-block-button__link wp-element-button\">Dodaj informacje<\/a><\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-columns faqs-item is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-9d6595d7 wp-block-columns-is-layout-flex\">\n<div class=\"wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow\">\n<h2 class=\"faqs-title wp-block-heading\">Folklor\u200b<\/h2>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-columns faqs-content is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-9d6595d7 wp-block-columns-is-layout-flex\">\n<div class=\"wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow\">\n<p class=\"faqs-content-inside\"><\/p>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-buttons is-content-justification-right is-layout-flex wp-container-core-buttons-is-layout-765c4724 wp-block-buttons-is-layout-flex\">\n<div class=\"wp-block-button btn-comments\" id=\"btn-comments\"><a class=\"wp-block-button__link wp-element-button\">Dodaj informacje<\/a><\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-columns faqs-item is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-9d6595d7 wp-block-columns-is-layout-flex\">\n<div class=\"wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow\">\n<h2 class=\"faqs-title wp-block-heading\">Miejsca pami\u0119ci<\/h2>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-columns faqs-content is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-9d6595d7 wp-block-columns-is-layout-flex\">\n<div class=\"wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow\">\n<p class=\"faqs-content-inside\"><\/p>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-buttons is-content-justification-right is-layout-flex wp-container-core-buttons-is-layout-765c4724 wp-block-buttons-is-layout-flex\">\n<div class=\"wp-block-button btn-comments\" id=\"btn-comments\"><a class=\"wp-block-button__link wp-element-button\">Dodaj informacje<\/a><\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-columns display-none is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-9d6595d7 wp-block-columns-is-layout-flex\" id=\"comments-card\">\n<div class=\"wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow\">\n<div class=\"wp-block-buttons is-content-justification-right is-layout-flex wp-container-core-buttons-is-layout-765c4724 wp-block-buttons-is-layout-flex\">\n<div class=\"wp-block-button close\"><a class=\"wp-block-button__link wp-element-button\"><i class=\"fas fa-times-circle\"><\/i>Zamknij<\/a><\/div>\n<\/div>\n\n\n<div class=\"forminator-ui forminator-custom-form forminator-custom-form-1152 forminator-design--default  forminator_ajax\" data-forminator-render=\"0\" data-form=\"forminator-module-1152\" data-uid=\"69efb28e8e2dc\"><br\/><\/div><form\n\t\t\t\tid=\"forminator-module-1152\"\n\t\t\t\tclass=\"forminator-ui forminator-custom-form forminator-custom-form-1152 forminator-design--default  forminator_ajax\"\n\t\t\t\tmethod=\"post\"\n\t\t\t\tdata-forminator-render=\"0\"\n\t\t\t\tdata-form-id=\"1152\"\n\t\t\t\tenctype=\"multipart\/form-data\" data-color-option=\"default\" data-design=\"default\" data-grid=\"open\" style=\"display: none;\"\n\t\t\t\tdata-uid=\"69efb28e8e2dc\"\n\t\t\t><div role=\"alert\" aria-live=\"polite\" class=\"forminator-response-message forminator-error\" aria-hidden=\"true\"><\/div><div class=\"forminator-row\"><div id=\"select-1\" class=\"forminator-field-select forminator-col forminator-col-6 \"><div class=\"forminator-field\"><label for=\"forminator-form-1152__field--select-1_69efb28e8e2dc\" id=\"forminator-form-1152__field--select-1_69efb28e8e2dc-label\" class=\"forminator-label\">Wybierz temat <span class=\"forminator-required\">*<\/span><\/label><select  id=\"forminator-form-1152__field--select-1_69efb28e8e2dc\" class=\"forminator-select--field forminator-select2 forminator-select2-multiple\" data-required=\"1\" name=\"select-1\" data-default-value=\"\" data-placeholder=\"Wybierz temat\" data-search=\"false\" data-search-placeholder=\"Wybierz temat\" data-checkbox=\"false\" data-allow-clear=\"false\" aria-labelledby=\"forminator-form-1152__field--select-1_69efb28e8e2dc-label\"><option value=\"\"  >Wybierz temat<\/option><option value=\"Wsp\u00f3\u0142czesno\u015b\u0107, strategie rozwoju\"  data-calculation=\"0\">Wsp\u00f3\u0142czesno\u015b\u0107, strategie rozwoju<\/option><option value=\"O\u015bwiata i szkolnictwo\"  data-calculation=\"0\">O\u015bwiata i szkolnictwo<\/option><option value=\"Sport\"  data-calculation=\"0\">Sport<\/option><option value=\"Wybitne-postacie\u200b\"  data-calculation=\"0\">Wybitne postacie\u200b<\/option><option value=\"Rodziny-\u2013-pami\u0105tki\"  data-calculation=\"0\">Rodziny \u2013 pami\u0105tki<\/option><option value=\"Wspomnienia,-albumy-rodzinne\u200b\"  data-calculation=\"0\">Wspomnienia, albumy rodzinne\u200b<\/option><option value=\"Gospodarka-\u2013-firmy-i-przedsi\u0119biorstwa\"  data-calculation=\"0\">Gospodarka \u2013 firmy i przedsi\u0119biorstwa<\/option><option value=\"Walory-turystyczne\"  data-calculation=\"0\">Walory turystyczne<\/option><option value=\"Folklor\u200b\"  data-calculation=\"0\">Folklor\u200b<\/option><option value=\"Miejsca-pami\u0119ci\"  data-calculation=\"0\">Miejsca pami\u0119ci<\/option><\/select><\/div><\/div><div id=\"html-1\" class=\"forminator-field-html forminator-col forminator-col-6 \"><div class=\"forminator-field forminator-merge-tags\" data-field=\"html-1\"><div><button class=\"button-submit\">Utw\u00f3rz post<\/button><\/div><\/div><\/div><\/div><div class=\"forminator-row\"><div id=\"email-1\" class=\"forminator-field-email forminator-col forminator-col-12 \"><div class=\"forminator-field\"><label for=\"forminator-field-email-1_69efb28e8e2dc\" id=\"forminator-field-email-1_69efb28e8e2dc-label\" class=\"forminator-label\">Adres e-mail <span class=\"forminator-required\">*<\/span><\/label><input type=\"email\" name=\"email-1\" value=\"\" placeholder=\"Na przyk\u0142ad: jan@kowalski.com\" id=\"forminator-field-email-1_69efb28e8e2dc\" class=\"forminator-input forminator-email--field\" data-required=\"1\" aria-required=\"true\" autocomplete=\"email\" \/><\/div><\/div><\/div><div class=\"forminator-row\"><div id=\"name-1\" class=\"forminator-field-name forminator-col forminator-col-6 \"><div class=\"forminator-field\"><label for=\"forminator-field-name-1_69efb28e8e2dc\" id=\"forminator-field-name-1_69efb28e8e2dc-label\" class=\"forminator-label\">Imi\u0119 <span class=\"forminator-required\">*<\/span><\/label><input type=\"text\" name=\"name-1\" value=\"\" placeholder=\"Na przyk\u0142ad: Jan\" id=\"forminator-field-name-1_69efb28e8e2dc\" class=\"forminator-input forminator-name--field\" aria-required=\"true\" autocomplete=\"name\" \/><\/div><\/div><div id=\"name-2\" class=\"forminator-field-name forminator-col forminator-col-6 \"><div class=\"forminator-field\"><label for=\"forminator-field-name-2_69efb28e8e2dc\" id=\"forminator-field-name-2_69efb28e8e2dc-label\" class=\"forminator-label\">Nazwisko <span class=\"forminator-required\">*<\/span><\/label><input type=\"text\" name=\"name-2\" value=\"\" placeholder=\"Na przyk\u0142ad: Kowalski\" id=\"forminator-field-name-2_69efb28e8e2dc\" class=\"forminator-input forminator-name--field\" aria-required=\"true\" autocomplete=\"name\" \/><\/div><\/div><\/div><div class=\"forminator-row\"><div id=\"textarea-1\" class=\"forminator-field-textarea forminator-col forminator-col-12 \"><div class=\"forminator-field\"><label for=\"forminator-field-textarea-1_69efb28e8e2dc\" id=\"forminator-field-textarea-1_69efb28e8e2dc-label\" class=\"forminator-label\">Tekst <span class=\"forminator-required\">*<\/span><\/label><textarea name=\"textarea-1\" placeholder=\"Np. tekst zast\u0119pczy Mo\u017cesz wstawi\u0107 now\u0105 lini\u0119\" id=\"forminator-field-textarea-1_69efb28e8e2dc\" class=\"forminator-textarea\" rows=\"6\" style=\"min-height:140px;\" ><\/textarea><\/div><\/div><\/div><div class=\"forminator-row\"><div id=\"upload-1\" class=\"forminator-field-upload forminator-col forminator-col-12 \"><div class=\"forminator-field\"><label for=\"forminator-field-upload-1_69efb28e8e2dc\" id=\"forminator-field-upload-1_69efb28e8e2dc-label\" class=\"forminator-label\">Prze\u015blij plik<\/label><div class=\"forminator-multi-upload \" data-element=\"upload-1_69efb28e8e2dc\"><input type=\"file\" name=\"upload-1[]\" id=\"forminator-field-upload-1_69efb28e8e2dc\" class=\"forminator-input-file forminator-field-upload-1_69efb28e8e2dc-1152\" multiple=\"multiple\" data-method=\"ajax\" data-size=\"100000000\" data-size-message=\"Maksymalny dozwolony rozmiar pliku wynosi 100 MB. \"><div class=\"forminator-multi-upload-message\" aria-hidden=\"true\"><span class=\"forminator-icon-upload\" aria-hidden=\"true\"><\/span><p>Przeci\u0105gnij i upu\u015b\u0107 (lub) <a class=\"forminator-upload-file--forminator-field-upload-1_69efb28e8e2dc\" href=\"#\" onclick=\"return false;\">Wybierz pliki<\/a><\/p><\/div><\/div><ul class=\"forminator-uploaded-files upload-container-upload-1_69efb28e8e2dc\"><\/ul><\/div><\/div><\/div><div class=\"forminator-row\"><\/div><div class=\"forminator-row\"><div id=\"checkbox-1\" class=\"forminator-field-checkbox forminator-col forminator-col-12 \"><div role=\"group\" class=\"forminator-field required\" aria-labelledby=\"forminator-checkbox-group-forminator-field-checkbox-1-69efb28e8e2dc-label\"><label id=\"forminator-field-checkbox-1-1-69efb28e8e2dc-label\" for=\"forminator-field-checkbox-1-1-69efb28e8e2dc\" class=\"forminator-checkbox\" title=\"Wyra\u017cam zgod\u0119 na przetwarzanie moich danych osobowych zgodnie z obowi\u0105zuj\u0105c\u0105 Polityk\u0105 Prywatno\u015bci w celu skontaktowania si\u0119 poprzez formularz kontaktowy.\"><input type=\"checkbox\" name=\"checkbox-1[]\" value=\"Prosz\u0119-zaznaczy\u0107\" id=\"forminator-field-checkbox-1-1-69efb28e8e2dc\" aria-labelledby=\"forminator-field-checkbox-1-1-69efb28e8e2dc-label\" data-calculation=\"0\"  \/><span class=\"forminator-checkbox-box\" aria-hidden=\"true\"><\/span><span class=\"forminator-checkbox-label\">Wyra\u017cam zgod\u0119 na przetwarzanie moich danych osobowych zgodnie z obowi\u0105zuj\u0105c\u0105 Polityk\u0105 Prywatno\u015bci w celu skontaktowania si\u0119 poprzez formularz kontaktowy.<\/span><\/label><\/div><\/div><\/div><div class=\"forminator-row\"><div id=\"html-2\" class=\"forminator-field-html forminator-col forminator-col-12 \"><div class=\"forminator-field forminator-merge-tags\" data-field=\"html-2\"><a href=\"https:\/\/lubelskie-encyklopedia.pl\/index.php\/polityka-prywatnosci\/\">Administratorem danych osobowych jest Centrum Bada\u0144 nad Histori\u0105 Regionaln\u0105 i Lokaln\u0105 UMCS.<\/a><\/div><\/div><\/div><input type=\"hidden\" name=\"referer_url\" value=\"\" \/><div class=\"forminator-row forminator-row-last\"><div class=\"forminator-col\"><div class=\"forminator-field\"><button class=\"forminator-button forminator-button-submit\">Utw&oacute;rz post<\/button><\/div><\/div><\/div><input type=\"hidden\" id=\"forminator_nonce\" name=\"forminator_nonce\" value=\"7310ef3bde\" \/><input type=\"hidden\" name=\"_wp_http_referer\" value=\"\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/18219\" \/><input type=\"hidden\" name=\"form_id\" value=\"1152\"><input type=\"hidden\" name=\"page_id\" value=\"18219\"><input type=\"hidden\" name=\"form_type\" value=\"default\"><input type=\"hidden\" name=\"current_url\" value=\"https:\/\/lubelskie-encyklopedia.pl\/index.php\/2025\/10\/02\/luszawa\/\"><input type=\"hidden\" name=\"render_id\" value=\"0\"><input type=\"hidden\" name=\"forminator-multifile-hidden\" class=\"forminator-multifile-hidden\"><input type=\"hidden\" name=\"action\" value=\"forminator_submit_form_custom-forms\"><\/form>\n<\/div>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Luszawa start Powiat: lubartowski Gmina: Ostr\u00f3wek Mapa miejscowo\u015bci end Miejscowo\u015bci \u2013 cz\u0119\u015b\u0107 ekspercka W \u015bwiecie cyfrowym Patrz has\u0142o: Ostr\u00f3wek. Nazwa, przynale\u017cno\u015b\u0107 administracyjna W przesz\u0142o\u015bci u\u017cywano r\u00f3\u017cnych form zapisu nazwy: Lusawa (1444), Luschawa (1447), Luschowa (1461), Lusszawa, Lyusschawa (1470-1480), Lyvsawa (1512), Lussawa (1529), Lussava (1531), Lossowa (1547), Liossowa (1563), Lusawa (1787), Luszawa. Nazwa pochodzi od nazwy&hellip;&nbsp;<a href=\"https:\/\/lubelskie-encyklopedia.pl\/index.php\/2025\/10\/02\/luszawa\/\" class=\"\" rel=\"bookmark\">Czytaj dalej &raquo;<span class=\"screen-reader-text\">Luszawa<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"neve_meta_sidebar":"","neve_meta_container":"","neve_meta_enable_content_width":"","neve_meta_content_width":0,"neve_meta_title_alignment":"","neve_meta_author_avatar":"","neve_post_elements_order":"","neve_meta_disable_header":"","neve_meta_disable_footer":"","neve_meta_disable_title":"","ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":["post-18219","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-uncategorized"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/lubelskie-encyklopedia.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/18219","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/lubelskie-encyklopedia.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/lubelskie-encyklopedia.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/lubelskie-encyklopedia.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/lubelskie-encyklopedia.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=18219"}],"version-history":[{"count":7,"href":"https:\/\/lubelskie-encyklopedia.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/18219\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":18323,"href":"https:\/\/lubelskie-encyklopedia.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/18219\/revisions\/18323"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/lubelskie-encyklopedia.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=18219"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/lubelskie-encyklopedia.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=18219"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/lubelskie-encyklopedia.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=18219"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}