{"id":14254,"date":"2024-10-15T10:03:08","date_gmt":"2024-10-15T10:03:08","guid":{"rendered":"https:\/\/lubelskie-encyklopedia.pl\/?p=14254"},"modified":"2024-10-16T00:00:58","modified_gmt":"2024-10-16T00:00:58","slug":"markuszow","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/lubelskie-encyklopedia.pl\/index.php\/2024\/10\/15\/markuszow\/","title":{"rendered":"Markusz\u00f3w"},"content":{"rendered":"\n<div class=\"wp-block-columns is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-9d6595d7 wp-block-columns-is-layout-flex\">\n<div class=\"wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow\" style=\"flex-basis:100%\">\n<div class=\"wp-block-columns border-left border-left-1 is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-9d6595d7 wp-block-columns-is-layout-flex\">\n<div class=\"wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow\" style=\"flex-basis:33%\"><div class=\"wp-block-image\">\n<figure class=\"aligncenter size-large is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/lubelskie-encyklopedia.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/10\/POL_gmina_Markuszow_COA.svg-743x1024.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-14242\" width=\"141\" height=\"194\" srcset=\"https:\/\/lubelskie-encyklopedia.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/10\/POL_gmina_Markuszow_COA.svg-743x1024.png 743w, https:\/\/lubelskie-encyklopedia.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/10\/POL_gmina_Markuszow_COA.svg-218x300.png 218w, https:\/\/lubelskie-encyklopedia.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/10\/POL_gmina_Markuszow_COA.svg-768x1058.png 768w, https:\/\/lubelskie-encyklopedia.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/10\/POL_gmina_Markuszow_COA.svg.png 800w\" sizes=\"auto, (max-width: 141px) 100vw, 141px\" \/><figcaption class=\"wp-element-caption\">Herb gminy <br>Markusz\u00f3w<\/figcaption><\/figure>\n<\/div><\/div>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-column is-vertically-aligned-top is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow\" style=\"flex-basis:33%\">\n<h2 class=\"has-text-align-center wp-block-heading\">Markusz\u00f3w<\/h2>\n\n\n\n<p class=\"display-none\">start<\/p>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-columns card-text-center is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-9d6595d7 wp-block-columns-is-layout-flex\">\n<div class=\"wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow\">\n<p><strong>Powiat: <\/strong>pu\u0142awski<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Gmina:<\/strong> loco<\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-column is-vertically-aligned-center is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow\" style=\"flex-basis:33%\">\n<h3 class=\"has-text-align-center wp-block-heading\"><strong>Mapa miejscowo\u015bci<\/strong><\/h3>\n\n\n\n<iframe src=\"https:\/\/www.google.com\/maps\/embed?pb=!1m18!1m12!1m3!1d9961.768603916371!2d22.24657930744183!3d51.37655129248102!2m3!1f0!2f0!3f0!3m2!1i1024!2i768!4f13.1!3m3!1m2!1s0x4722665e6141bdeb%3A0x5059cd6bdaacd749!2s24-173%20Markusz%C3%B3w!5e0!3m2!1spl!2spl!4v1728986521155!5m2!1spl!2spl\" width=\"400\" height=\"300\" style=\"border:0;\" allowfullscreen=\"\" loading=\"lazy\" referrerpolicy=\"no-referrer-when-downgrade\"><\/iframe>\n\n\n\n<p class=\"display-none\">end<\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-columns is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-9d6595d7 wp-block-columns-is-layout-flex\">\n<div class=\"wp-block-column faqs-grid is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow\">\n<div class=\"wp-block-columns is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-9d6595d7 wp-block-columns-is-layout-flex\">\n<div class=\"wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow\">\n<h2 class=\"wp-block-heading\">Miejscowo\u015bci \u2013 cz\u0119\u015b\u0107 ekspercka<\/h2>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-columns faqs-item is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-9d6595d7 wp-block-columns-is-layout-flex\">\n<div class=\"wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow\">\n<h2 class=\"faqs-title wp-block-heading\">W \u015bwiecie cyfrowym<\/h2>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-columns faqs-content is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-9d6595d7 wp-block-columns-is-layout-flex\">\n<div class=\"wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow\">\n<p class=\"has-text-align-center\"><strong>Gmina Markusz\u00f3w <\/strong><strong>w zasobach internetowych (dost\u0119p 14-15 pa\u017adziernika 2024)<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-center\"><strong>INFORMACJE OG\u00d3LNE<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong><a href=\"https:\/\/www.markuszow.pl\/\">Gmina Markusz\u00f3w<\/a> <\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>G\u00f3rny pasek strony g\u0142\u00f3wnej oferuje nast\u0119puj\u0105ce informacje: <strong><a href=\"https:\/\/www.markuszow.pl\/aktualnosci\/\">Aktualno\u015bci<\/a>; <\/strong><a href=\"https:\/\/www.markuszow.pl\/gmina\/\"><strong>Gmina Markusz\u00f3w &#8211; informacje og\u00f3lne<\/strong><\/a> (z podzia\u0142ami wewn\u0119trznymi m.in. na: \u201e<strong>Charakterystyka gminy\u201d, \u201eDane statystyczne gminy\u201d, \u201ePo\u0142o\u017cenie gminy\u201d,<\/strong><a href=\"https:\/\/www.markuszow.pl\/gmina\/informacje-o-gminie\/historia-gminy.html\"><strong>\u201eHistoria Gminy\u201d <\/strong><\/a>(autorem tekstu w tej zak\u0142adce jest S\u0142awomir \u0141owczak)<strong>, \u201eSzata ro\u015blinna\u201d, \u201eWalory przyrodnicze\u201d<\/strong>; \u201e<a href=\"https:\/\/www.markuszow.pl\/urzad\/\"><strong>Urz\u0105d<\/strong><\/a><strong>\u201d ;<\/strong> <a href=\"https:\/\/www.markuszow.pl\/kultura-i-turystyka\/\"><strong>\u201eKultura i turystyka\u201d <\/strong><\/a>(to w zasadzie kalendarium wydarze\u0144 dotycz\u0105cych \u201eAktualno\u015bci kulturalnych i turystycznych\u201d). Poni\u017cej poziomego paska g\u00f3rnego znajduj\u0105 si\u0119 informacje dotycz\u0105ce bie\u017c\u0105cego funkcjonowania gminy. Dla jej og\u00f3lnego poznania warto klikn\u0105\u0107 ikon\u0119 <a href=\"https:\/\/btrnaleczow.pl\/72-as-swiss_contribution.html\"><strong>Miejsca przyjazne i Izby Produktu Lokalnego <\/strong><\/a><strong>oraz <\/strong><a href=\"https:\/\/zwiedzajlubelskie.pl\/markuszow\"><strong>Wirtualny spacer po gminie <\/strong><\/a><strong>. <\/strong>Wi\u0119cej informacji o przesz\u0142o\u015bci, \u017cyciu kulturalnym i spo\u0142ecznym gminy odnale\u017a\u0107 mo\u017cna po klikni\u0119ciu wspomnianej zak\u0142adki <strong>Kultura i turystyka<\/strong>. W\u00f3wczas po lewej stronie pojawia si\u0119 pionowy pasek z nast\u0119puj\u0105cymi ikonami: \u201eKatalog online Biblioteki\u201d, \u201eGminny Dom Kultury w Markuszowie\u201d, \u201eProjekt \u201eM\u0119cze\u0144stwem pracujcie na dzie\u0144 zmartwychwstania &#8211; losy bohater\u00f3w Powstania Styczniowego z Powi\u015bla Pu\u0142awskiego, Markuszowa i okolic\u201d, \u201eMarkusz\u00f3w. Historia nieoczywista\u201d, \u201eSchemat szlak\u00f3w rowerowych\u201d <strong>(linki do tych stron znajduj\u0105 si\u0119 w odpowiednich kategoriach podzia\u0142u rzeczowego niniejszego wykazu).<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong><a href=\"https:\/\/pl.wikipedia.org\/wiki\/Markusz%C3%B3w_(gmina)\">Markusz\u00f3w (gmina)<\/a><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"https:\/\/www.polskawliczbach.pl\/gmina_Markuszow\"><u><strong>Gmina Markusz\u00f3w w liczbach<\/strong><\/u><\/a><\/p>\n\n\n\n<p><strong><a href=\"https:\/\/lublin.stat.gov.pl\/vademecum\/vademecum_lubelskie\/portrety_gmin\/powiat_pulawski\/gmina_markuszow.pdf\">GMINA WIEJSKA MARKUSZ\u00d3W<\/a> <\/strong>(plik pdf, ss. 4, dane statystyczne)<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"http:\/\/mapa-rpo2016.rpo.lubelskie.pl\/pl\/gmina-142\/markuszow?hasFlash=true&amp;sort=p.wartoscDofinansowaniaEu&amp;direction=asc&amp;page=1\"><strong>Markusz\u00f3w. Statystyki<\/strong><\/a><\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"https:\/\/web.archive.org\/web\/20210804180000\/https:\/ugmarkuszow.bip.e-zeto.eu\/bip\/62_ugmarkuszow\/fckeditor\/file\/Raport%20o%20stanie%20Gminy3.pdf\"><strong>Raport o stanie Gminy Markusz\u00f3w 2020 r.<\/strong><\/a> (plik pdf, ss. 53)<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"https:\/\/www.markuszow.pl\/aktualnosci\/n,259228,strategia-rozwoju-gminy-markuszow-na-lata-2021-2030.html\"><strong>Strategia Rozwoju Gminy Markusz\u00f3w na lata 2021-2030<\/strong><\/a><\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"https:\/\/cdn05.sulimo.pl\/media\/userfiles\/markuszow.cms2.sulimo.pl\/Aktualnosci\/2022\/e4e88faefadb3856b619127ca3f6c728.pdf\"><strong>Strategia Rozwoju Gminy Markusz\u00f3w na lata 2021-2030<\/strong><\/a> (plik pdf, ss. 38)<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"https:\/\/bazadata.pgi.gov.pl\/data\/mgsp\/txt\/mgsp0712.pdf\"><strong>OBJA\u015aNIENIA DO MAPY GEO\u015aRODOWISKOWEJ POLSKI 1:50 000 Arkusz MARKUSZ\u00d3W (712)<\/strong><\/a> (plik pdf, ss. 65)<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"https:\/\/markuszow.geoportal-krajowy.pl\/mapa-druk\"><strong>Mapa gminy Markusz\u00f3w<\/strong><\/a><\/p>\n\n\n\n<p><strong>WSIE GMINY MARKUSZ\u00d3W<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"https:\/\/pl.wikipedia.org\/wiki\/Bobowiska\"><strong>Bobowiska<\/strong><\/a><\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"https:\/\/www.polskawliczbach.pl\/wies_Bobowiska\"><u><strong>Wie\u015b Bobowiska w liczbach<\/strong><\/u><\/a><\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"http:\/\/dir.icm.edu.pl\/pl\/Slownik_geograficzny\/Tom_I\/257\"><strong>Bobowiska, [w:] S\u0142ownik geograficzny Kr\u00f3lestwa Polskiego, t. I: Aa \u2013 Dereneczna, Warszawa 1880, s. 257.<\/strong><\/a><\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"http:\/\/dir.icm.edu.pl\/pl\/Slownik_geograficzny\/Tom_XV_cz.1\/169\"><strong>Bobowiska, [w:] S\u0142ownik geograficzny Kr\u00f3lestwa Polskiego, t. XV, cz. 1: Abablewo \u2013 Januszowo, Warszawa 1900, s. 169.<\/strong><\/a><\/p>\n\n\n\n<p><strong><a href=\"https:\/\/pl.wikipedia.org\/wiki\/G%C3%B3ry_(powiat_pu%C5%82awski)\">G\u00f3ry (powiat pu\u0142awski)<\/a><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"https:\/\/www.polskawliczbach.pl\/wies_Gory_markuszow_lubelskie\"><u><strong>Wie\u015b G\u00f3ry w liczbach<\/strong><\/u><\/a><\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"http:\/\/dir.icm.edu.pl\/pl\/Slownik_geograficzny\/Tom_II\/726\"><strong>G\u00f3ry (25), [w:] S\u0142ownik geograficzny Kr\u00f3lestwa Polskiego, t. II: Derenek \u2013 G\u017cack, Warszawa 1881, s. 726.<\/strong><\/a><\/p>\n\n\n\n<p><strong><a href=\"https:\/\/pl.wikipedia.org\/wiki\/G%C3%B3ry-Kolonia_(wojew%C3%B3dztwo_lubelskie)\">G\u00f3ry-Kolonia (wojew\u00f3dztwo lubelskie)<\/a> <\/strong>(do roku 2023 miejscowo\u015b\u0107 by\u0142a koloni\u0105 wsi&nbsp;G\u00f3ry)<\/p>\n\n\n\n<p><strong><a href=\"https:\/\/pl.wikipedia.org\/wiki\/Kale%C5%84_(wojew%C3%B3dztwo_lubelskie)\">Kale\u0144 (wojew\u00f3dztwo lubelskie)<\/a><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"https:\/\/www.polskawliczbach.pl\/wies_Kalen_markuszow_lubelskie\"><u><strong>Wie\u015b Kale\u0144 w liczbach<\/strong><\/u><\/a><\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"http:\/\/dir.icm.edu.pl\/pl\/Slownik_geograficzny\/Tom_III\/676\"><strong>Kalenie, [w:] S\u0142ownik geograficzny Kr\u00f3lestwa Polskiego, t. III: Haag \u2013 K\u0119py, Warszawa 1882, s. 676.<\/strong><\/a><\/p>\n\n\n\n<p><strong><a href=\"https:\/\/pl.wikipedia.org\/wiki\/%C5%81any_(powiat_pu%C5%82awski)\">\u0141any (powiat pu\u0142awski)<\/a><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"https:\/\/www.polskawliczbach.pl\/wies_Lany_markuszow_lubelskie\"><u><strong>Wie\u015b \u0141any w liczbach<\/strong><\/u><\/a><\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"http:\/\/dir.icm.edu.pl\/pl\/Slownik_geograficzny\/Tom_V\/586\"><strong>\u0141any 1(4), [w:] S\u0142ownik geograficzny Kr\u00f3lestwa Polskiego, t. V: Kutowa Wola \u2013 Malczyce, Warszawa 1884, s. 586.<\/strong><\/a><\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"https:\/\/pl.wikipedia.org\/wiki\/Markusz%C3%B3w\"><strong>Markusz\u00f3w<\/strong><\/a><\/p>\n\n\n\n<p><strong>Statut So\u0142ectwa Markuszowa (plik pojawia si\u0119 po wpisaniu w wyszukiwarce jego nazwy)<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"https:\/\/pl.wikipedia.org\/wiki\/Olempin\"><strong>Olempin<\/strong><\/a><\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"https:\/\/www.polskawliczbach.pl\/wies_Olempin\"><u><strong>Wie\u015b Olempin w liczbach<\/strong><\/u><\/a><\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"http:\/\/dir.icm.edu.pl\/pl\/Slownik_geograficzny\/Tom_VII\/460\"><strong>Olempin, [w:] S\u0142ownik geograficzny Kr\u00f3lestwa Polskiego, t. VII: Netrebka \u2013 Perepiat, Warszawa 1886, s. 460.<\/strong><\/a><\/p>\n\n\n\n<p><strong><a href=\"https:\/\/pl.wikipedia.org\/wiki\/Olszowiec_(powiat_pu%C5%82awski)\">Olszowiec (powiat pu\u0142awski)<\/a><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"https:\/\/www.polskawliczbach.pl\/wies_Olszowiec_markuszow_lubelskie\"><u><strong>Wie\u015b Olszowiec w liczbach<\/strong><\/u><\/a><\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"http:\/\/dir.icm.edu.pl\/pl\/Slownik_geograficzny\/Tom_VII\/511\"><strong>Olszowiec (4), [w:] S\u0142ownik geograficzny Kr\u00f3lestwa Polskiego, t. VII: Netrebka \u2013 Perepiat, Warszawa 1886, s. 511.<\/strong><\/a><\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"https:\/\/pl.wikipedia.org\/wiki\/W%C3%B3lka_K%C4%85tna\"><strong>W\u00f3lka K\u0105tna<\/strong><\/a><\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"https:\/\/www.polskawliczbach.pl\/wies_Wolka_Katna\"><u><strong>Wie\u015b W\u00f3lka K\u0105tna w liczbach<\/strong><\/u><\/a><\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"http:\/\/dir.icm.edu.pl\/pl\/Slownik_geograficzny\/Tom_III\/943\"><strong>K\u0105tna W\u00f3lka, [w:] S\u0142ownik geograficzny Kr\u00f3lestwa Polskiego, t. III: Haag \u2013 K\u0119py, Warszawa 1882, s. 943.<\/strong><\/a><\/p>\n\n\n\n<p><strong><a href=\"https:\/\/pl.wikipedia.org\/wiki\/Zab%C5%82ocie_(powiat_pu%C5%82awski)\">Zab\u0142ocie (powiat pu\u0142awski)<\/a><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"https:\/\/www.polskawliczbach.pl\/wies_Zablocie_markuszow_lubelskie\"><u><strong>Wie\u015b Zab\u0142ocie w liczbach<\/strong><\/u><\/a><\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"http:\/\/dir.icm.edu.pl\/pl\/Slownik_geograficzny\/Tom_XIV\/185\"><strong>Zab\u0142ocie (9), [w:] S\u0142ownik geograficzny Kr\u00f3lestwa Polskiego, t. XIV: Worowo \u2013 \u017by\u017cyn, Warszawa 1895, s. 185.<\/strong><\/a><\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-center\"><strong>AKTUALNO\u015aCI<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"https:\/\/markuszow24.pl\/\"><strong>MARKUSZ\u00d3W24.PL <\/strong><\/a>(na g\u00f3rnym pasku portalu znajduj\u0105 si\u0119 zak\u0142adki z nazwami ka\u017cdej wsi gminy, ostanie informacje tu umieszczone dotycz\u0105 jednak 2020 r.)<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"https:\/\/www.markuszow.pl\/gmina\/biuletyn-informacyjny-wiesci-gminne\/\"><strong>BIULETYN INFORMACYJNY &#8211; WIE\u015aCI GMINNE <\/strong><\/a>(pliki pdf periodyku s\u0105 dost\u0119pne online na stronie gminy, pochodz\u0105 z okresu 2019-2024)<\/p>\n\n\n\n<p><strong><a href=\"https:\/\/www.facebook.com\/gminamarkuszow\/\">Gmina Markusz\u00f3w na fb<\/a><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong><a href=\"https:\/\/www.markuszow.pl\/aktualnosci\/\">Aktualno\u015bci<\/a> <\/strong>(na stronie gminy)<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"https:\/\/www.facebook.com\/spottedmarkuszow\/?locale=pl_PL\"><strong>Spotted Markusz\u00f3w <\/strong><\/a>(na fb)<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"#gsc.tab=0&amp;gsc.q=markusz%C3%B3w&amp;gsc.page=1\">\u201e<strong>Pu\u0142awy Nasze Miasto\u201d <\/strong><\/a>(z tagiem Markusz\u00f3w)<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"https:\/\/pulawy.24wspolnota.pl\/szukaj\/markusz%C3%B3w\">\u201e<strong>Wsp\u00f3lnota Pu\u0142awska &#8211; Tygodnik Lokalny\u201d<\/strong><\/a> (z tagiem Markusz\u00f3w)<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"https:\/\/www.dziennikwschodni.pl\/tagi.html?tag=gmina-markuszow,29166\">\u201e<strong>Dziennik Wschodni\u201d <\/strong><\/a>(z tagiem gmina Markusz\u00f3w)<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"https:\/\/www.lublin112.pl\/tag\/markuszow\/\"><strong>Lublin112.pl <\/strong><\/a>(z tagiem Markusz\u00f3w)<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"https:\/\/kurierlubelski.pl\/szukaj?q=markusz%C3%B3w\">\u201e<strong>Kurier Lubelski\u201d <\/strong><\/a>(z tagiem Markusz\u00f3w)<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"https:\/\/radio.lublin.pl\/index.php?s=mARKUSZ%C3%93W\"><strong>RADIO LUBLIN <\/strong><\/a>(z tagiem Markusz\u00f3w)<\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-center\"><strong>STOWARZYSZNIA I INSTYTUCJE<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"https:\/\/spis.ngo.pl\/178765-markuszowskie-towarzystwo-regionalne\"><strong>Markuszowskie Towarzystwo Regionalne<\/strong><\/a><\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"https:\/\/pocek.pl\/\"><strong>Stowarzyszenie Pami\u0119ci Jana Pocka<\/strong><\/a><\/p>\n\n\n\n<p><strong><a href=\"https:\/\/rejestr.io\/krs\/288105\/stowarzyszenie-kobiet-aktywnych-gminy-markuszow\">STOWARZYSZENIE KOBIET AKTYWNYCH GMINY MARKUSZ\u00d3W<\/a><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong><a href=\"https:\/\/www.owg.pl\/op-inne\/kolo_gospodyn_wiejskich_w_zablociu_gm_markuszow_9,222,5224807,522480763\">KO\u0141O GOSPODY\u0143 WIEJSKICH W ZAB\u0141OCIU GM. MARKUSZ\u00d3W<\/a><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"https:\/\/www.owg.pl\/op-inne\/kolo_gospodyn_wiejskich_w_wolce_katnej_9,222,3820647,382064700\"><strong>KO\u0141O GOSPODY\u0143 WIEJSKICH W W\u00d3LCE K\u0104TNEJ<\/strong><\/a><\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"https:\/\/www.owg.pl\/op-inne\/kolo_gospodyn_wiejskich_w_bobowiskach_9,222,5231888,523188898\"><strong>Ko\u0142o Gospody\u0144 Wiejskich w Bobowiskach<\/strong><\/a><\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"https:\/\/www.markuszow.pl\/kultura-i-turystyka\/n,68837,spotkanie-kgw-w-lanach-z-okazji-swieta-kobiet.html\"><strong>KO\u0141O GOSPODY\u0143 WIEJSKICH W \u0141ANACH<\/strong><\/a><\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"https:\/\/www.owg.pl\/op-inne\/kolo_gospodyn_wiejskich_w_zablociu_gm_markuszow_9,222,5224807,522480763\"><strong>KO\u0141O GOSPODY\u0143 WIEJSKICH W ZAB\u0141OCIU GM. MARKUSZ\u00d3W<\/strong><\/a><\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"https:\/\/www.facebook.com\/OspMarkuszow\/?locale=pl_PL\"><strong>OCHOTNICZA STRA\u017b PO\u017bARNA (W\u0141\u0104CZONA DO KSRG) Markusz\u00f3w na fb<\/strong><\/a><\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"https:\/\/markuszow24.pl\/ochotnicze-straze-pozarne\/osp-markuszow\/\"><strong>OCHOTNICZA STRA\u017b PO\u017bARNA W MARKUSZOWIE <\/strong><\/a>(na Markusz\u00f3w24.pl)<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"https:\/\/markuszow24.pl\/ochotnicze-straze-pozarne\/osp-kalen\/\"><strong>OCHOTNICZA STRA\u017b PO\u017bARNA W KALENIU <\/strong><\/a>(na Markusz\u00f3w24.pl)<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"https:\/\/www.zielonypierscien.eu\/\"><strong>Lokalna Grupa Dzia\u0142ania \u201eZielony Pier\u015bcie\u0144\u201d<\/strong><\/a> Lokalna Grupa Dzia\u0142ania \u201eZielony Pier\u015bcie\u0144\u201d jest lokalnym partnerstwem 11 gmin: Baran\u00f3w, Janowiec, Kazimierz Dolny, Ko\u0144skowola, Kur\u00f3w, Markusz\u00f3w, Na\u0142\u0119cz\u00f3w, Pu\u0142awy, W\u0105wolnica, Wojciech\u00f3w i \u017byrzyn.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-center\"><strong>O\u015aWIATA<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"https:\/\/spmarkuszow.edupage.org\/\"><strong>Szko\u0142a Podstawowa im. Jana Pocka w Markuszowie<\/strong><\/a><\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"https:\/\/aleo.com\/pl\/firma\/przedszkole-publiczne-markuszow\"><strong>PRZEDSZKOLE PUBLICZNE Markusz\u00f3w<\/strong><\/a><\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-center\"><strong>\u017bYCIE RELIGIJNE<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"https:\/\/pl.wikipedia.org\/wiki\/Parafia_%C5%9Bw._J%C3%B3zefa_w_Markuszowie\"><strong>Parafia \u015awi\u0119tego J\u00f3zefa w Markuszowie<\/strong><\/a> (nale\u017cy do Archidiecezji Lubelskiej, Dekanatu Garb\u00f3w)<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"https:\/\/archidiecezjalubelska.pl\/parafia\/?id=101724\"><strong>Markusz\u00f3w, pw. \u015bw. J\u00f3zefa <\/strong><\/a>(strona Diecezji Lubelskiej)<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"https:\/\/parafiamarkuszow.pl\/\"><strong>Parafia \u015awi\u0119tego J\u00f3zefa w Markuszowie <\/strong><\/a>(strona parafii)<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"https:\/\/parafiamarkuszow.pl\/historia-parafii\/\"><strong>Historia parafii<\/strong><\/a><\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"https:\/\/lublin.gosc.pl\/doc_pr\/8992845.650-lat-parafii-w-Markuszowie\"><strong>650 lat parafii w Markuszowie<\/strong><\/a><\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"https:\/\/pl.wikipedia.org\/wiki\/Parafia_Przenaj%C5%9Bwi%C4%99tszego_Sakramentu_w_%C5%81anach\"><strong>Parafia Przenaj\u015bwi\u0119tszego Sakramentu w \u0141anach-Markuszowie <\/strong><\/a><strong>(<\/strong><a href=\"https:\/\/pl.wikipedia.org\/wiki\/Mariawityzm\">mariawicka<\/a>&nbsp;<a href=\"https:\/\/pl.wikipedia.org\/wiki\/Parafia\">parafia<\/a>&nbsp;<a href=\"https:\/\/pl.wikipedia.org\/wiki\/Diecezja_lubelsko-podlaska\">diecezji lubelsko-podlaskiej<\/a>,&nbsp;<a href=\"https:\/\/pl.wikipedia.org\/wiki\/Ko%C5%9Bci%C3%B3%C5%82_Starokatolicki_Mariawit%C3%B3w_w_RP\">Ko\u015bcio\u0142a Starokatolickiego Mariawit\u00f3w w RP<\/a>)<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"#13\"><strong>Informacje o parafii na oficjalnej stronie Ko\u015bcio\u0142a Starokatolickiego Mariawit\u00f3w<\/strong><\/a><\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"https:\/\/www.facebook.com\/markuszow\/\"><strong>Parafia Ko\u015bcio\u0142a Starokatolickiego Mariawit\u00f3w w \u0141anach na fb<\/strong><\/a><\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-center\"><strong>KULTURA<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"https:\/\/www.markuszow.pl\/kultura-i-turystyka\/gminny-dom-kultury-w-markuszowie.html\"><strong>Gminny Dom Kultury w Markuszowie<\/strong><\/a><\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"https:\/\/www.facebook.com\/p\/Gminny-Dom-Kultury-w-Markuszowie-100067617794662\/?locale=pl_PL\"><strong>Gminny Dom Kultury w Markuszowie na fb<\/strong><\/a><\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"https:\/\/pbp.pulawy.pl\/Gminna-Biblioteka-Publiczna-w-Markuszowie\"><strong>Gminna Biblioteka Publiczna w Markuszowie<\/strong><\/a><\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"https:\/\/www.markuszow.pl\/aktualnosci\/n,77062,xxx-festiwal-piosenki-religijnej-w-markuszowie.html\"><strong>Festiwal Piosenki Religijnej w Markuszowie<\/strong><\/a> (30-i edycji do 2019 r.),<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"http:\/\/www.markuszow.parafia.info.pl\/art_images\/art_422\/img12421.pdf\"><strong>PRZEGL\u0104D PIOSENKI RELIGIJNEJ W MARKUSZOWIE \u201e\u015aPIEWANIE U J\u00d3ZEFA\u201d 2022 r.<\/strong><\/a> (plik pdf., regulamin)<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"https:\/\/www.youtube.com\/results?search_query=Schola+%E2%80%9EAnio%C5%82ki%E2%80%9D+w+Markuszowie\"><strong>Schola \u201eAnio\u0142ki\u201d w Markuszowie<\/strong><\/a> (seria filmik\u00f3w na kanale Youtube)<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"https:\/\/www.facebook.com\/100067617794662\/posts\/668203167132028\/\"><strong>Zesp\u00f3\u0142 Teatralno-Obrz\u0119dowy \u201eKalina&#8221; w Markuszowie na fb<\/strong><\/a><\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"https:\/\/www.markuszow.pl\/kultura-i-turystyka\/markuszow-w-ilustracjach.html\"><strong>MARKUSZ\u00d3W W ILUSTRACJACH <\/strong><\/a>(Ilustracje Markuszowa wykonane przez Kamil\u0119 Bartuzi)<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"https:\/\/www.markuszow.pl\/kultura-i-turystyka\/osobistosci-z-gminy\/\"><strong>Osobisto\u015bci gminy <\/strong><\/a>(biogramy Jana Pocka)<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"https:\/\/pl.wikipedia.org\/wiki\/Jan_Pocek\"><strong>Jan Pocek<\/strong><\/a><\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"https:\/\/zgstl.pl\/dzialalnosc\/ogolnopolski-konkurs-literacki-im-jana-pocka\/\"><strong>Og\u00f3lnopolski Konkurs Literacki im. Jana Pocka<\/strong><\/a><\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-center\"><strong>HISTORIA (teksty funkcjonuj\u0105ce w Internecie oraz publikacje dost\u0119pne online)<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>Katalog online Biblioteki, <\/strong>po wpisaniu w wyszukiwarce has\u0142a \u201eMarkusz\u00f3w\u201d pojawia si\u0119 informacja o jednej tylko publikacji: <a href=\"https:\/\/opac.pbp.pulawy.pl\/cgi-bin\/wspd_cgi.sh\/wo2_opbib.p?ID1=GJHLIFNLNMKEHGORKON&amp;ln=pl&amp;RODZAJ=1&amp;ID=29363&amp;widok=191&amp;N1=W273404&amp;N2=1&amp;N3=191&amp;N4=1,2,30,40,70,15,3&amp;srt=t00\"><strong>Burzliwa historia Markuszowa \/ S\u0142awomir \u0141owczak. &#8211; Markusz\u00f3w : Markuszowskie Towarzystwo Regionalne ; Lublin : &#8222;Polihymnia&#8221;, 2001.<\/strong><\/a> (publikacja nie jest dost\u0119pna online)<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"https:\/\/www.markuszow.pl\/kultura-i-turystyka\/foldery\/\"><strong>Foldery promocyjno-krajoznawcze dost\u0119pne na stronie gminy<\/strong><\/a> (&nbsp;m. in. &#8222;W krainie Jana Pocka&#8221;)<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"https:\/\/www.markuszow.pl\/kultura-i-turystyka\/zdjecia-z-dawnych-lat.html\"><strong>ZDJ\u0118CIA Z DAWNYCH LAT <\/strong><\/a>(galeria kilkudziesi\u0119ciu czarno bia\u0142ych fotografii na stronie gminy, pochodz\u0105cych cz\u0119sto z archiw\u00f3w prywatnych)<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"https:\/\/www.markuszow.pl\/kultura-i-turystyka\/projekt-meczenstwem-pracujcie-na-dzien-zmartwychwstania.html\"><strong>Projekt \u201eM\u0119cze\u0144stwem pracujcie na dzie\u0144 zmartwychwstania &#8211; losy bohater\u00f3w Powstania Styczniowego z Powi\u015bla Pu\u0142awskiego, Markuszowa i okolic\u201d<\/strong><\/a><\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"https:\/\/www.markuszow.pl\/kultura-i-turystyka\/markuszow-historia-nieoczywista\/\"><strong>MARKUSZ\u00d3W. HISTORIA NIEOCZYWISTA <\/strong><\/a>(tekst: S\u0142awomir \u0141owczak<em>)<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"https:\/\/pocek.pl\/geneza-reaktywowania-gminy-markuszow\/\"><strong>GENEZA REAKTYWOWANIA GMINY MARKUSZ\u00d3W<\/strong><\/a>(Wspomina Marian Burek)<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"https:\/\/ojs.tnkul.pl\/index.php\/rh\/article\/view\/1054\"><strong>J. Rusinek, Ko\u015bci\u00f3\u0142 \u015bw. Ducha w Markuszowie i jego tw\u00f3rca Architekt Piotr Durie, \u201eRoczniki Humanistyczne KUL\u201d 1961, z. 4 <\/strong><\/a>(plik pdf)<\/p>\n\n\n\n<p><strong><a href=\"https:\/\/wkz.lublin.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/01\/WK_2021.pdf\">M. Kseniak, Markusz\u00f3w &#8211; zamek, wie\u015b i miasteczko, \u201eWiadomo\u015bci Konserwatorskie WOJEW\u00d3DZTWA LUBELSKIEGO\u201d 2021, s. 59-92<\/a> <\/strong>(plik pdf)<\/p>\n\n\n\n<p><strong><a href=\"https:\/\/bazhum.muzhp.pl\/media\/files\/Rocznik_Lubelski\/Rocznik_Lubelski-r1983_1984-t25_26\/Rocznik_Lubelski-r1983_1984-t25_26-s61-74\/Rocznik_Lubelski-r1983_1984-t25_26-s61-74.pdf\">K. Puchlerz Ma\u0142omiasteczkowa spo\u0142eczno\u015b\u0107 w Markuszowie : koniec XVI i XVII wieku, \u201eRocznik Lubelski\u201d 25-26, 1983-1984, s. 61-74<\/a> <\/strong>(plik pdf, ss. 15)<\/p>\n\n\n\n<p><strong><a href=\"https:\/\/cdn05.sulimo.pl\/media\/userfiles\/markuszow.cms2.sulimo.pl\/Aktualnosci\/2023\/7ba95833ed412d61435202deb3d2d70c.pdf\">MARKUSZ\u00d3W. HISTORIA NIEOCZYWISTA<\/a> <\/strong>(katalog wystawy, plik pdf, ss. 47, opr. dr hab. Jacek Chachaj, prof. KUL, Projekt \u201eMarkusz\u00f3w. Historia nieoczywista\u201d by\u0142 dofinansowany ze \u015brodk\u00f3w Muzeum Historii Polski w&nbsp;Warszawie w&nbsp;ramach programu \u201ePatriotyzm Jutra\u201d<\/p>\n\n\n\n<p><strong><a href=\"https:\/\/pl.wikipedia.org\/wiki\/Kalendarium_Markuszowa\">Kalendarium Markuszowa<\/a> <\/strong>(do ko\u0144ca XVII w.)<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"https:\/\/pl.wikipedia.org\/wiki\/Kategoria:Ludzie_zwi%C4%85zani_z_Markuszowem\"><strong>Ludzie zwi\u0105zani z Markuszowem<\/strong><\/a><\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"https:\/\/sztetl.org.pl\/pl\/miejscowosci\/m\/45-markuszow\"><strong>Markusz\u00f3w \u2013wirtualny sztetl<\/strong><\/a><\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"https:\/\/teatrnn.pl\/ar\/markuszow-akcja-reinhardt\/\"><strong>Markusz\u00f3w \u2013 akcja \u201eReinhardt&#8221;<\/strong><\/a><\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"https:\/\/bn-mpl.primo.exlibrisgroup.com\/discovery\/search?query=any,contains,Markusz%C3%B3w&amp;tab=LibraryCatalog&amp;search_scope=MyInstitution&amp;vid=48OMNIS_MPL:48OMNIS_MPL&amp;lang=pl&amp;offset=0\"><strong>Markusz\u00f3w w katalogach WBP w Lublinie <\/strong><\/a>(informacje natury bibliograficznej)<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"https:\/\/teatrnn.pl\/szukaj\/?q=markusz%C3%B3w\"><strong>Markusz\u00f3w w zasobach TeatruNN <\/strong><\/a>(relacje, wspomnienia, biogramy)<\/p>\n\n\n\n<p><strong><a href=\"https:\/\/sztetl.org.pl\/pl\/miejscowosci\/m\/45-markuszow\/96-historia-miejscowosci\/70696-historia-miejscowosci\">Historia miejscowo\u015bci<\/a> <\/strong>(na portalu \u201eWirtualny sztetl\u201d)<\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-center\"><strong>ZABYTKI, MIEJSCA PAMI\u0118CI I TURYSTYKA NA TERENIE GMINY<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Zak\u0142adka <strong>\u201eZabytki na terenie Gminy\u201d<\/strong> umieszczona na stronie gminy nie jest aktywna<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"https:\/\/www.markuszow.pl\/kultura-i-turystyka\/szlaki-rowerowe.html\"><strong>Schemat szlak\u00f3w rowerowych<\/strong><\/a><\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"https:\/\/www.nocowanie.pl\/atrakcje\/markuszow\/\"><strong>Markusz\u00f3w \u2013 Atrakcje<\/strong><\/a><\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"https:\/\/pl.wikipedia.org\/wiki\/Ko%C5%9Bci%C3%B3%C5%82_%C5%9Bw._J%C3%B3zefa_Oblubie%C5%84ca_Naj%C5%9Bwi%C4%99tszej_Maryi_Panny_w_Markuszowie\"><strong>Ko\u015bci\u00f3\u0142 \u015bw. J\u00f3zefa Oblubie\u0144ca Naj\u015bwi\u0119tszej Maryi Panny w Markuszowie<\/strong><\/a><\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"https:\/\/pl.wikipedia.org\/wiki\/Ko%C5%9Bci%C3%B3%C5%82_%C5%9Bw._Ducha_w_Markuszowie\"><strong>Ko\u015bci\u00f3\u0142 \u015bw. Ducha w Markuszowie<\/strong><\/a> (ko\u015bci\u00f3\u0142 poszpitalny, filialny&nbsp;nale\u017c\u0105cy do&nbsp;Dekanatu Garb\u00f3w)<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"https:\/\/www.facebook.com\/story.php\/?story_fbid=598771345703212&amp;id=100067110546777&amp;_rdr\"><strong>Ko\u015bci\u00f3\u0142 \u015bw. Ma\u0142gorzaty w Markuszowie<\/strong><\/a> (nieistniej\u0105cy od po\u0142owy XV \u2013 informacje ze strony&nbsp;<a href=\"https:\/\/www.facebook.com\/profile.php?id=100067110546777&amp;__cft__%5b0%5d=AZWCO9Z-SyS43KDfe4bhBpmA3o6OmfBhmC5aDLQOqFhaGwj60c4PcVhb7pMe6vfGq1oiRiRJQk_nXCZUR6lgDcMNiHtUwD1fFoTYImdA5yAqP6wGNRf18a6k85WNLu90_YRu1L0891DgXILlA6unauqijQuYYvLQ1cPMhMO2lxsEpg&amp;__tn__=-UC%2CP-R\">Lubelskiego Wojew\u00f3dzkiego Konserwatora Zabytk\u00f3w<\/a>)<\/p>\n\n\n\n<p><strong><a href=\"https:\/\/wkz.lublin.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/01\/powiat-pulawski-gmina-Markuszow-aktualizacja-16.01.2024.pdf\">WOJEW\u00d3DZKA EWIDENCJA ZABYTK\u00d3W \u2013 WOJEW\u00d3DZTWO LUBELSKIE ZABYTKI NIERUCHOME \u2013 POWIAT PU\u0141AWSKI, GMINA MARKUSZ\u00d3W<\/a><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"https:\/\/pl.wikipedia.org\/wiki\/Ko%C5%9Bci%C3%B3%C5%82_Przenaj%C5%9Bwi%C4%99tszego_Sakramentu_w_%C5%81anach\"><strong>Ko\u015bci\u00f3\u0142 Przenaj\u015bwi\u0119tszego Sakramentu w \u0141anach<\/strong><\/a><strong> (<\/strong>\u015bwi\u0105tynia&nbsp;<a href=\"https:\/\/pl.wikipedia.org\/wiki\/Mariawityzm\">mariawicka<\/a>&nbsp;znajduj\u0105ca si\u0119 na granicy&nbsp;<a href=\"https:\/\/pl.wikipedia.org\/wiki\/%C5%81any_(powiat_pu%C5%82awski)\">\u0141an<\/a>&nbsp;i Markuszowa)<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"https:\/\/zabytek.pl\/pl\/obiekty\/markuszow-kosciol-mariawitow-pw-przenajswietszego-sakramentu\"><strong>Ko\u015bci\u00f3\u0142 mariawit\u00f3w pw. Przenaj\u015bwi\u0119tszego Sakramentu<\/strong><\/a><\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"https:\/\/pl.wikipedia.org\/wiki\/Cmentarz_mariawicki_w_Markuszowie\"><strong>Cmentarz mariawicki w Markuszowie<\/strong><\/a><\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"https:\/\/www.pamietam.pl\/?&amp;cmentarz-mariawicki-w-markuszowie-markuszow-1376\"><strong>Cmentarz mariawicki w Markuszowie<\/strong><\/a><\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"https:\/\/pl.wikipedia.org\/wiki\/Synagoga_w_Markuszowie\"><strong>Synagoga w Markuszowie<\/strong><\/a><\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"https:\/\/zabytek.pl\/pl\/obiekty\/g-213674\"><strong>Stary cmentarz \u017cydowski w Markuszowie<\/strong><\/a><\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"https:\/\/sztetl.org.pl\/pl\/miejscowosci\/m\/45-markuszow\/114-cmentarze\/20880-cmentarz-zydowski-w-markuszowie-ul-lachy\"><strong>Cmentarz \u017cydowski w Markuszowie (ul. \u0141achy) <\/strong><\/a>(tzw. nowy cmentarz \u017cydowski w Markuszowie)<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"https:\/\/pl.wikipedia.org\/wiki\/Nowy_cmentarz_%C5%BCydowski_w_Markuszowie\"><strong>Nowy cmentarz \u017cydowski w Markuszowie<\/strong><\/a><\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"http:\/\/cmentarze-zydowskie.pl\/markuszow.htm\"><strong>Markusz\u00f3w, cmentarze \u017cydowskie<\/strong><\/a><\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"https:\/\/pbp.pulawy.pl\/sites\/default\/files\/smaki-ziemi-pulawskiej.pdf\"><strong>Smaki ziemi pu\u0142awskiej<\/strong><\/a> (folder, plik pdf , ss. 126)<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"https:\/\/kulturaludowa.pl\/aktualnosci\/wielki-powrot-jana-pocka-w-stulecie-urodzin\/\"><strong>Pomnik poety ludowego Jana Pocka <\/strong><\/a>(w stulecie urodzin)<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"https:\/\/www.markuszow.pl\/aktualnosci\/n,364577,uroczyste-odsloniecie-tablicy.html\"><strong>Tablica po\u015bwi\u0119cona pami\u0119ci \u017byd\u00f3w z Markuszowa zamordowanych przez Niemc\u00f3w (w 80 rocznic\u0119 Akcji Reinhardt)<\/strong><\/a><\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"https:\/\/fotopolska.eu\/Markuszow-Palac-Hryniewieckich?najnowsze\"><strong>Pa\u0142ac Hryniewieckich w Markuszowie<\/strong><\/a><\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"#!p,markuszow\"><strong>Markusz\u00f3w, atrakcje turystyczne<\/strong><\/a><\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"https:\/\/cdn05.sulimo.pl\/media\/userfiles\/markuszow.cms2.sulimo.pl\/Admin\/Tresci\/Turystyka\/4a934910f1b1c3c61e878f847a087993.pdf\"><strong>Przewodnik po KRAINIE ROWEROWEJ przy Bursztynowym Szlaku Greenways <\/strong><\/a>(oprac. S. \u0141owczak, plik pdf., ss. 99)<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"https:\/\/www.gminabaranow.pl\/images\/Stale\/Zalaczniki\/DoPobrania\/TrojkatTurystyczny\/raport_z_badania.pdf\"><strong>Raport z bada\u0144 preferencji mieszka\u0144c\u00f3w i turyst\u00f3w dotycz\u0105cych kierunk\u00f3w rozwoju turystyki<\/strong><\/a> (plik pdf, ss. 24)<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"https:\/\/cdn05.sulimo.pl\/media\/userfiles\/markuszow.cms2.sulimo.pl\/Admin\/Tresci\/Turystyka\/0084678eb43f95e32d376a81d602e82f.pdf\"><strong>Wyprawa odkrywc\u00f3w quest \u2013 \u201eMarkusz\u00f3w Sobieskiego\u201d<\/strong><\/a><strong> oraz<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"https:\/\/cdn05.sulimo.pl\/media\/userfiles\/markuszow.cms2.sulimo.pl\/Admin\/Tresci\/Turystyka\/c90c18ab62247d5f4e027221bc27bd9b.pdf\"><strong>mapka do Questu<\/strong><\/a><\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-center\"><strong>SPORT<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"https:\/\/www.owg.pl\/op-inne\/klub_sportowy_markuszow_9,222,0604969,060496980\"><strong>KLUB SPORTOWY &#8222;MARKUSZ\u00d3W&#8221;<\/strong><\/a><\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"http:\/\/www.90minut.pl\/skarb.php?id_klub=13693&amp;id_sezon=75\"><strong>KS Markusz\u00f3w <\/strong><\/a>(pi\u0142karska klasa B)<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"https:\/\/www.fit-biz.pl\/firma\/start-uczniowski-klub-sportowy-4126716\">\u201e<strong>Start\u201d. Uczniowski klub sportowy w Markuszowie<\/strong><\/a><\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"https:\/\/markuszow.pzw.pl\/\"><strong>Ko\u0142o Polskiego Zwi\u0105zku W\u0119dkarskiego Markusz\u00f3w<\/strong><\/a><\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"https:\/\/www.facebook.com\/profile.php?id=61556094654620\"><strong>Strzelnica Lewart Olempin<\/strong><\/a><\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-center\"><strong>FILMY<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Filmy pokazuj\u0105ce \u017cycie spo\u0142eczne, kulturalne i religijne (cz\u0119sto \u015bwi\u0105teczne, rocznicowe, jubileuszowe) mieszka\u0144c\u00f3w gminy Markusz\u00f3w mo\u017cna znale\u017a\u0107 <a href=\"https:\/\/www.youtube.com\/results?search_query=Markusz%C3%B3w\"><strong>na kanale Youtube <\/strong><\/a>(z tagiem markusz\u00f3w, pod nim znajduje si\u0119 ok. dwadzie\u015bcia filmik\u00f3w). <a href=\"https:\/\/www.youtube.com\/channel\/UCjbmIEqJfgwP9MQjNmS8SlA\"><strong>Kana\u0142 gminy na Youtube<\/strong><\/a> prezentuje g\u0142\u00f3wnie sesje rady gminy. Swoje filmiki na fb umieszcza<a href=\"https:\/\/www.youtube.com\/@ospmarkuszow9821\"><strong>OSP W MARKUSZOWIE <\/strong><\/a>. S\u0105 one obecne tak\u017ce na fb gminy. Przyk\u0142adowe i niejako ikoniczne dla niej produkcje to: <a href=\"https:\/\/www.markuszow.pl\/kultura-i-turystyka\/osobistosci-z-gminy\/\"><strong>MARKUSZ\u00d3W &#8211; KRAINA JANA POCKA &#8211; JEDYNA TAKA NA \u015aWIECIE <\/strong><\/a><strong>; <\/strong><strong><a href=\"https:\/\/www.lubelskietravel.pl\/de\/miejsca-mega\/k-r\/1240-markuszow\">MARKUSZ\u00d3W NA LubelskieTravel.pl<\/a>; <\/strong>walory przyrodnicze gminy prezentuje film <a href=\"https:\/\/www.youtube.com\/watch?v=VDQwvojWe20\"><strong>Szlaki Ornitologiczne<\/strong><\/a><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-columns faqs-item is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-9d6595d7 wp-block-columns-is-layout-flex\">\n<div class=\"wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow\">\n<h2 class=\"faqs-title wp-block-heading\">Nazwa, przynale\u017cno\u015b\u0107 administracyjna<\/h2>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-columns faqs-content is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-9d6595d7 wp-block-columns-is-layout-flex\">\n<div class=\"wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow\">\n<p>Pierwotnie nazwa miejscowo\u015bci brzmia\u0142a Markuszowice lub rzadziej Markuszewice i tak\u0105 form\u0119 zachowywa\u0142a a\u017c do ko\u0144ca XVI w. [SHGL, 147; OZ, 88; \u0179D 14, 359; Lustracja 1565, 40]. Dopiero z czasem dosz\u0142o do jej modyfikacji na form\u0119 Markusz\u00f3w [Kosyl 1974, 222 i 244], co po raz pierwszy odnotowa\u0142y znane dzi\u015b \u017ar\u00f3d\u0142a pod rokiem 1611 [OZ, 88]. Nazwa zosta\u0142a urobiona od imienia Markusz [SSNO III, 403] i \u2013 bior\u0105c pod uwag\u0119 jej pierwotn\u0105 form\u0119 (Markuszowice) \u2013 klasyfikuje si\u0119 j\u0105 jako nazw\u0119 patronimiczn\u0105 [Kosyl 1974, 222]. Niestety, nie znany jest sk\u0105din\u0105d \u00f3w Markusz, kt\u00f3rego imi\u0119 upami\u0119tnia miano osady. Wed\u0142ug przypuszczenia M. Kseniaka [Kseniak 2021, 59] mo\u017ce ono pochodzi\u0107 te\u017c od niemieckiego s\u0142owa markt oznaczaj\u0105cego targ lub rynek. Podniesiona przez niego przes\u0142anka, \u017ce w Markuszowie odbywa\u0142y si\u0119 jarmarki i \u017ce do dzi\u015b kultywuje si\u0119 zwyczaj tzw. jarmarcznych poniedzia\u0142k\u00f3w, nie jest przekonuj\u0105ca, bo te funkcjonowa\u0142y dopiero w dobie istnienia miasta. Milczenie zachowanych \u017ar\u00f3de\u0142 nie wzmacnia te\u017c domys\u0142u, \u017ce przed lokacj\u0105 miasta w Markuszowicach odbywa\u0142y si\u0119 targi.<\/p>\n\n\n\n<p>W \u015bredniowieczu i w okresie staropolskim (do 1795 r.) okolice Markuszowa le\u017ca\u0142y na terenie ziemi lubelskiej, od 1474 r. woj. lubelskiego, wchodz\u0105c w sk\u0142ad pow. lubelskiego [SHGL, 34; por. \u0106wik, Reder 1977, 27, 33, 39-40].<\/p>\n\n\n<div class=\"wp-block-image\">\n<figure class=\"aligncenter size-large is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/lubelskie-encyklopedia.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/10\/Markuszow-1024x493.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-14318\" width=\"417\" height=\"201\" srcset=\"https:\/\/lubelskie-encyklopedia.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/10\/Markuszow-1024x493.jpg 1024w, https:\/\/lubelskie-encyklopedia.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/10\/Markuszow-300x144.jpg 300w, https:\/\/lubelskie-encyklopedia.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/10\/Markuszow-768x370.jpg 768w, https:\/\/lubelskie-encyklopedia.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/10\/Markuszow.jpg 1280w\" sizes=\"auto, (max-width: 417px) 100vw, 417px\" \/><figcaption class=\"wp-element-caption\">Markusz\u00f3w na austriackiej mapie Heldensfelda z 1801-1804 r. maps.arcanum.com<\/figcaption><\/figure>\n<\/div><\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-columns faqs-item is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-9d6595d7 wp-block-columns-is-layout-flex\">\n<div class=\"wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow\">\n<h2 class=\"faqs-title wp-block-heading\">Mikrotoponimia<\/h2>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-columns faqs-content is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-9d6595d7 wp-block-columns-is-layout-flex\">\n<div class=\"wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow\">\n<p>Historyczne: W XVII\u2013XVIII w. pojawiaj\u0105 si\u0119 w ksi\u0119gach miasta Markuszowa nazwy ulic, m. in. Lubelskiej, Rynku, Poprzecznej, Folwarcznej, Ko\u015bcielnej, Zamkowej, Kurowskiej, Nadstawnej czy Bobowskiej [APL, AmM 4, 18, 25, 64, 80, 308; Puchlerz 1983, 63].Wsp\u00f3\u0142czesne \u2013 cz\u0119\u015bci wsi: Bartnica; ulice (alfabetycznie): B\u0142o\u0144ska, Borkowa, Cmentarna, G\u0142\u0119bocznica, Ko\u015bcielna, Kra\u0144cowa, Lubelska (DW 874), \u0141achy, \u0141any, Micha\u0142\u00f3wka, Ogrodowa, Polna, Przesmyk, Rynek, Stra\u017cacka, Syberia, \u015arodkowa, Targowa, Tylna; lasy: Borek, Kozie\u0142, \u0141ysa G\u00f3ra; cieki i zbiorniki wodne: Bielkowa v. Bia\u0142ka (rz.), Kur\u00f3wka (rz.) [na podstawie danych z Geoportalu].<\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-columns faqs-item is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-9d6595d7 wp-block-columns-is-layout-flex\">\n<div class=\"wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow\">\n<h2 class=\"faqs-title wp-block-heading\">Antroponimia<\/h2>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-columns faqs-content is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-9d6595d7 wp-block-columns-is-layout-flex\">\n<div class=\"wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow\">\n<p>W najstarszej ksi\u0119dze miejskiej, w\u015br\u00f3d zapis\u00f3w z lat 1585\u20131590 mo\u017cna spotka\u0107 nazwiska: Kozak, Rymarz, Ku\u015bnierz, Godek, Klikocki vel Klikotka, Go\u015bcica, Biedka, Nogietek, Skierka, Mucha, Zaj\u0105c, Gizak, Rospada, Niesporka, Kolanko, Mistalik, Piesek, Janiszewski, Pi\u0142ka, Rzeszotko, G\u0142oska, Karmanowski, Godek, \u0141ysia, Kopacz, Babiarz, Piskorz, Karwatka, Siudak, Workowicz, Grabarz, Nawrot, Krawiec, Turek, Kawecki, Rugiel, Ska\u0142ka, Kolano, Nowak.&nbsp; Sto lat p\u00f3\u017aniej, w latach 1685\u20131690, odnajdujemy nazwiska: Krajewski, Kulczycki, Zi\u00f3\u0142kowicz, Domaradzki, St\u0119pniowski, Chlipa\u0142a, Kozio\u0142, Krupa, G\u00f3rski, Rurant, Krzystek, Szczepankowicz, Osakowicz, Krajowski, Kowalowski, Konkowicz, Sochal, Bakalarczyk, Trybuchowicz, Stefanowski, G\u0142os, Bzik, Chmielowski, Op\u0119kowski, Kroczowski, Kozie\u0142, Respond, Gnieciak, Rejkowicz, Wo\u0142osyn, Z\u0142otkowicz, Wi\u0105cek, Nowak, Kope\u0107, Rymarz, Wolski, Strykowski, Prozowski, Gwiazda, Krajowski, Reszka, Osowski i wiele innych. \u017bydzi nazywani byli od imion ojc\u00f3w, np. Berkowicz, Lewkowicz, Moskowicz, Jakubowicz, Mendlowicz, Moskowicz, Izaaakowicz lub tylko imionami i profesjami [APL, AmM 1, passim; tam\u017ce 2, passim].<\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-columns faqs-item is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-9d6595d7 wp-block-columns-is-layout-flex\">\n<div class=\"wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow\">\n<h2 class=\"faqs-title wp-block-heading\">Archeologia o najdawniejszym osadnictwie<\/h2>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-columns faqs-content is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-9d6595d7 wp-block-columns-is-layout-flex\">\n<div class=\"wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow\">\n<p>W trakcie systematycznych bada\u0144 powierzchniowych w ramach AZP w roku 1981 i 1983 odkryto 9 stanowisk. Na podstawie zebranych fragment\u00f3w ceramiki naczyniowej stwierdzono \u015blady osadnicze z p\u00f3\u017anego neolitu (kultura amfor kulistych), p\u00f3\u017anej epoki br\u0105zu (kultura \u0142u\u017cycka) oraz wczesnego \u015bredniowiecza (w tym z X w.). W wi\u0119kszo\u015bci nie okre\u015blono chronologii zar\u00f3wno u\u0142amk\u00f3w ceramiki naczyniowej, jak i odpadk\u00f3w krzemiennych [NID, AZP obszary: 74-78 i 75-78; tak\u017ce Bargie\u0142, Zako\u015bcielna 1995, cz. 2, 176-178].<\/p>\n\n\n\n<p>Prowadzone w roku 2007 badania sonda\u017cowe wyprzedzaj\u0105ce budow\u0119 drogi S17 ujawni\u0142y kolejne 2 stanowiska nowo\u017cytne z ceramik\u0105 naczyniow\u0105 datowan\u0105 na XVIII-XIX w. [NID, AZP obszar 74-78]. <a>Na wyspie zamkowej <em>vel<\/em> pa\u0142acowej w rozlewisku Kur\u00f3wki lokalizowany jest domniemany folwark rycerski z p\u00f3\u017anego \u015bredniowiecza [Kseniak 2021, 72 i n.].<\/a><\/p>\n\n\n<div class=\"wp-block-image\">\n<figure class=\"aligncenter size-full is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/lubelskie-encyklopedia.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/10\/image-5.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-14314\" width=\"466\" height=\"282\" srcset=\"https:\/\/lubelskie-encyklopedia.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/10\/image-5.png 604w, https:\/\/lubelskie-encyklopedia.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/10\/image-5-300x182.png 300w\" sizes=\"auto, (max-width: 466px) 100vw, 466px\" \/><figcaption class=\"wp-element-caption\">Lokalizacja najstarszych siedzib w\u0142a\u015bcicieli Markuszowa na wyspie zamkowej <em>vel<\/em> pa\u0142acowej w rozlewisku Kur\u00f3wki [Kseniak 2021, ryc. 5 i 6].<\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n\n\n<p><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-columns faqs-item is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-9d6595d7 wp-block-columns-is-layout-flex\">\n<div class=\"wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow\">\n<h2 class=\"faqs-title wp-block-heading\">Pierwsza wzmianka o osadzie, problem lokacji miasta<\/h2>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-columns faqs-content is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-9d6595d7 wp-block-columns-is-layout-flex\">\n<div class=\"wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow\">\n<p>Po raz pierwszy wie\u015b Markuszowice zosta\u0142a wymieniona w dokumencie ksi\u0119cia krakowskiego (p\u00f3\u017aniejszego kr\u00f3la polskiego) W\u0142adys\u0142awa \u0141okietka z 30 listopada 1317 r. [ZDM IV, 895]. Nieznana jest dok\u0142adna data lokacji miasta na gruntach wsi Markuszowice [zob.: Kiryk 1972, 113, 146; OZ, 88; Jusiak 2011, 133]. W zachowanych \u017ar\u00f3d\u0142ach po raz pierwszy odnotowano jego istnienie dopiero w roku 1553 [AGAD, ASK I, sygn. 33, k. 479], gdy by\u0142o ju\u017c o\u015brodkiem zorganizowanym, p\u0142ac\u0105cym szos. Wed\u0142ug R. Szczyg\u0142a lokacja dokona\u0142a si\u0119 w latach czterdziestych XVI w., tj. w okresie nasilonej dzia\u0142alno\u015bci urbanizacyjnej Piotra Firleja tak\u017ce w innych jego dobrach [Szczygie\u0142 1989, 253; Szczygie\u0142 2000, 131; zob. te\u017c Jusiak 2011, 124-133]. Nieznana jest podstawa \u017ar\u00f3d\u0142owa pogl\u0105du, \u017ce miasto powsta\u0142o w 1550 r. [zob. Gacki 1873, 292; OZ, 80]. Nieliczne ksi\u0119gi miejskie, w kt\u00f3rych najstarsze zapisy pochodz\u0105 z 1585 r. \u015bwiadcz\u0105, \u017ce w mie\u015bcie istnia\u0142 typowy dla prawa niemieckiego urz\u0105d w\u00f3jtowski i rada miejska. Posiadacze nieruchomo\u015bci wybierali w\u00f3jta (by\u0107 mo\u017ce wskazywa\u0142 go w\u0142a\u015bciciel miasta), \u0142awnik\u00f3w oraz 4 rajc\u00f3w, z kt\u00f3rych ka\u017cdy przez kwarta\u0142 roku pe\u0142ni\u0142 funkcj\u0119 burmistrza. Istnia\u0142 \u0142\u0105czony s\u0105d w\u00f3jtowsko-radziecki, s\u0105d gajony, drobniejsze sprawy rozstrzyga\u0142a te\u017c \u0142awa pod kierunkiem w\u00f3jta, kt\u00f3rym to s\u0105dom podlegali r\u00f3wnie\u017c ch\u0142opi z klucza markuszowskiego. Ten ostatni zatrudnia\u0142 niejednokrotnie zast\u0119pc\u0119 \u2013 landw\u00f3jta. Powa\u017cniejsze sprawy sporne rozstrzyga\u0142 w\u0142a\u015bciciel miasta lub jego administrator, a rozprawy odbywa\u0142y si\u0119 w\u00f3wczas w markuszowskim dworze (pa\u0142acu, zwanym czasem zamkiem) [APL, KmM 1 passim; tam\u017ce 2, passim, tam\u017ce 4, passim].<\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-columns faqs-item is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-9d6595d7 wp-block-columns-is-layout-flex\">\n<div class=\"wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow\">\n<h2 class=\"faqs-title wp-block-heading\">W\u0142a\u015bciciele i zarz\u0105dcy<\/h2>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-columns faqs-content is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-9d6595d7 wp-block-columns-is-layout-flex\">\n<div class=\"wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow\">\n<p>Z chwil\u0105 pojawienia si\u0119 w \u017ar\u00f3d\u0142ach pisanych w drugiej dekadzie XIV w. Markuszowice znajdowa\u0142y si\u0119 w r\u0119kach szlacheckich. Ich w\u0142a\u015bcicielami byli przedstawiciele herbu Lewart, kt\u00f3rzy w czasach dw\u00f3ch ostatnich Piast\u00f3w na polskim tronie doszli do du\u017cego znaczenia i maj\u0105tku [Marzec 2006, 89-100, 157-161, 216-218]. Ich awans m\u00f3g\u0142 zreszt\u0105 nast\u0105pi\u0107 ju\u017c w wieku XIII, je\u015bli identyfikowa\u0107 kasztelana wi\u015blickiego (1210-1222) i krakowskiego (1223-1224) Ostasza [UM, 59, 242] oraz kasztelana lubelskiego Dzier\u017cykraja (1231) [UM, 138] jako krewnych (braci?) i protoplast\u00f3w Lewart\u00f3w [Sochacka 2014, 104-105; Maciaszek 2021, 42, 364, 376; por. Wroniszewski 1994, 115-116]. Przes\u0142ank\u0105 dla tej hipotezy jest kryterium imionowe, bo para imion Dzier\u017cek (ewentualnie Dzier\u017cykraj) i Ostasz (od Eustachy) powtarza\u0142a si\u0119 w kolejnych generacjach Lewart\u00f3w w XIV i XV w. Sprawowanie urz\u0119du kasztelana lubelskiego przez Dzier\u017cykraja znanego z 1231 r. pozwala okre\u015bli\u0107 hipotetyczny punkt wyj\u015bcia do ekspansji rodu na tereny Lubelskiego [Sochacka 2014, 105]. Znani z pierwszej po\u0142owy XIV przedstawiciele rodu, dziedzice z Bejsc \u2013 Dzier\u017cek kanonik w kapitule krakowskiej i w ko\u015bciele \u015bw. Floriana w Krakowie [Kowalski 1996, 29] oraz Ostasz (Eustachy) podstoli krakowski [UM, 105], to dowodni dysponenci d\u00f3br w Lubelskiem (w tym Markuszowic), co najmniej od 1317 r. [ZDM IV, 895].<\/p>\n\n\n\n<p>W\u0142o\u015bci p\u00f3\u017ano\u015bredniowiecznych Lewart\u00f3w by\u0142y rozrzucone w kilku regionach \u015bredniowiecznej Ma\u0142opolski. Ich gniazdem rodzinnym by\u0142y Bejsce (dawniej pow. wi\u015blicki, ob. w woj. \u015bwi\u0119tokrzyskim), ale posiadali tak\u017ce dobra w okolicy Radomia i spore maj\u0105tki w ziemi lubelskiej [Sochacka 2014, 103-104]. W historiografii podkre\u015bla si\u0119, \u017ce cz\u0119\u015b\u0107 maj\u0105tk\u00f3w Lewartowie pozyskali nielegalnie kosztem Ko\u015bcio\u0142a, w okresie walk o w\u0142adz\u0119 w Polsce na prze\u0142omie XIII i XIV w. Ta sytuacja mog\u0142a dotyczy\u0107 r\u00f3wnie\u017c przynajmniej niekt\u00f3rych maj\u0119tno\u015bci po\u0142o\u017conych w Lubelskiem, w tym Markuszowic. Przes\u0142ank\u0105 s\u0105 w tym przypadku zwi\u0105zki tej miejscowo\u015bci z opactwem benedyktyn\u00f3w w \u0141y\u015bcu [Derwich 2000, 115] Opr\u00f3cz maj\u0105tku o pozycji Ostasza i Dzier\u017cka jako przedstawicieli elity pa\u0144stwa ostatnich Piast\u00f3w decydowa\u0142y powi\u0105zania z innymi wp\u0142ywowymi rodzinami. Wiadomo, \u017ce \u0142\u0105czy\u0142o ich powinowactwo z biskupem krakowskim Janem Grotowicem herbu Rawa [Marzec 2006, 100; Sochacka 2014], co wyja\u015bnia kariery ko\u015bcielne Dziers\u0142awa (Dzier\u017cka), a p\u00f3\u017aniej tak\u017ce jego bratanka Miko\u0142aja [Marzec 2006, 157-161]. Podstolego krakowskiego Eustachego (Ostasza) wypada uzna\u0107 za protoplast\u0119 przynajmniej trzech ga\u0142\u0119zi rodu Lewart\u00f3w obecnych w Lubelskiem [Sochacka 1987, 79, 81; Sochacka 2014, 107-108]. Nale\u017c\u0105 tu tak\u017ce dziedzice Markuszowic.<\/p>\n\n\n\n<p>W 1380 r. nast\u0105pi\u0142 dzia\u0142 maj\u0105tkowy pomi\u0119dzy Piotrem i Jakubem z Bejsc, synami Eustachego [ZDM I, 161]. Zapewne ich ojciec by\u0142 to\u017csamy z kasztelanem lubelskim Eustachym (zm. ok. 1361), ewentualnie z jego bratem przyrodnim o tym samym imieniu [Sochacka 2014, 109]. Markuszowice dosta\u0142y si\u0119 w r\u0119ce Piotra i to od niego wywodzi si\u0119 markuszowska ga\u0142\u0105\u017a Lewart\u00f3w, funkcjonuj\u0105ca do lat dwudziestych XVI stulecia. Piotr mia\u0142 trzech syn\u00f3w: Ja\u015bka, Andrzeja i Piotra. Tylko Andrzej by\u0142 bli\u017cej zwi\u0105zany z Markuszowicami, a nast\u0119pnie przekaza\u0142 w\u0142o\u015b\u0107 swemu synowi Janowi, cho\u0107 obaj nadal posiadali dobra w innych cz\u0119\u015bciach Ma\u0142opolski, w tym w Bejscach. Jak wynika z bada\u0144 A. Sochackiej, Andrzej i jego syn Jan byli w\u0142a\u015bciwymi tw\u00f3rcami klucza maj\u0105tkowego z o\u015brodkiem w Markuszowicach, sk\u0142adaj\u0105cego si\u0119 z pi\u0119ciu wsi, tj. opr\u00f3cz Markuszowa tak\u017ce: Ostaszowa (ob. Choszcz\u00f3w \u2013 zob.), K\u0142ody (zob.), Kalenia (zob.) i Zab\u0142ocia (zob.) [Sochacka 2014, 112-114]. Jedne lokowali na miejscu starych osad lub na surowym korzeniu (Ostasz\u00f3w, K\u0142oda, Zab\u0142ocie), inne za\u015b nabyli (Kale\u0144 od Piotra Kurowskiego) [KZL 3, k. 341, OfWojc., 10]. Im te\u017c nale\u017cy przypisa\u0107 ufundowanie parafii w Markuszowie, co nast\u0105pi\u0142o przed rokiem 1433 [Sochacka 2014, 113]. Jan nale\u017ca\u0142 do szlachty urz\u0119dniczej, bowiem pe\u0142ni\u0142 urz\u0105d podczaszego lubelskiego (1438-1440), a nast\u0119pnie kasztelana \u017carnowskiego (1440-1457) [UM, 143, 264]. Ciekawostk\u0105 jest jego udzia\u0142 w procesie beatyfikacyjnym kr\u00f3lowej Jadwigi Andegawe\u0144skiej w 1419 r. Zezna\u0142 w nim, \u017ce zosta\u0142 uzdrowiony za wstawiennictwem zmar\u0142ej w opinii \u015bwi\u0119to\u015bci kr\u00f3lowej [MPH IV, 767]. W partykularzu lubelskim udziela\u0142 si\u0119 jako asesor s\u0105du ziemskiego [NABM 1, k. 20, 81v, 82v, 149v, 160, 179]. Wzi\u0105\u0142 udzia\u0142 w zje\u017adzie z Litwinami w Parczewie w 1441 r. [KZL 3, k. 152v].<\/p>\n\n\n\n<p>Jego aktywno\u015b\u0107 zwi\u0105zana z rezydowaniem i gospodarowaniem w kluczu markuszowickim jest udokumentowana g\u0142\u00f3wnie przez dzia\u0142ania na poziomie ca\u0142ej w\u0142o\u015bci. W 1451 r. swojej \u017conie zapisa\u0142 bogate wiano \u2013 trzy tysi\u0105ce grzywien, podczas gdy jej posag by\u0142 znacznie mniejszy, wynosz\u0105c sto k\u00f3p groszy [KZL 6, k. 65]. Znane s\u0105 jego procesy o d\u0142ugi i szkody doznane ze strony bli\u017cszych i dalszych s\u0105siad\u00f3w [KZL 1, s. 100, 166, 190, 245, 246, 287; KZL 5, k. 20; NABM 1, k. 210, 219]; pozywa\u0142 te\u017c krewnych [NABM 1, k. 242v, 248, 266], a nawet by\u0142ego plebana z Markuszowic [AOfL 2, k. 44v]. W latach 1447-1453 przeprowadza\u0142 rozgraniczenie m.in. Markuszowic od s\u0105siednich d\u00f3br Febrona z Gutanowa [LKP, 14, 76].<\/p>\n\n\n\n<p>Przed 2 sierpnia 1451 r. Jan o\u017ceni\u0142 si\u0119 z bli\u017cej nieznan\u0105 Ann\u0105, gdy\u017c tego dnia oprawi\u0142 \u017conie Annie wspomniane sto k\u00f3p groszy posagu i a\u017c trzy tysi\u0105ce grzywien wiana [KZL 6, k. 65]. Z tego ma\u0142\u017ce\u0144stwa narodzi\u0142o si\u0119 trzech syn\u00f3w: Eustachy, Dziers\u0142aw i Andrzej oraz pi\u0119\u0107 c\u00f3rek: Jadwiga, Katarzyna, Anna, El\u017cbieta i Ma\u0142gorzata [Sochacka 2014, 114]. Po \u015bmierci kasztelana \u017carnowskiego Jana (ok. 1458 r.) jego synowie przez pewien czas wyst\u0119powali jako bracia niedzielni (czyli niepodzieleni) [KZL 7, k. 6v; KZL 2, k. 117, 155]. Z czasem Andrzej usun\u0105\u0142 si\u0119 do maj\u0105tk\u00f3w w Radomskiem, st\u0105d Jan D\u0142ugosz odnotowa\u0142 w\u015br\u00f3d dziedzic\u00f3w wsi tylko Eustachego i Dziers\u0142awa [DLB III, 245]. \u0179r\u00f3d\u0142a aktowe dokumentuj\u0105 z kolei przede wszystkim aktywno\u015b\u0107 Eustachego [KZL 4, k. 108v; KZL 9, k. 243, 248, 277; KZL 8, k. 37; KZL 2, k. 42].<\/p>\n\n\n\n<p>Potwierdzeniem wysokiej pozycji rodziny w generacji potomk\u00f3w kasztelana \u017carnowskiego, mimo i\u017c wypadli z kr\u0119gu urz\u0119dniczego, by\u0142y zawierane przez nich ma\u0142\u017ce\u0144stwa. Eustachy po\u015blubi\u0142 Zofi\u0119 T\u0119czy\u0144sk\u0105, c\u00f3rk\u0119 Andrzeja zw. Rabszty\u0144ski, dziedzica Kra\u015bnika, ofiary g\u0142o\u015bnego mordu dokonanego w Krakowie w 1461 r. [Kurtyka 1997, 575-577]. W 1477 r. Eustachy oprawi\u0142 jej wiano i posag na kwot\u0119 dw\u00f3ch tysi\u0119cy grzywien na po\u0142owie wszystkich wsi z klucza markuszowickiego oraz po\u0142owie dworu w Markuszowicach [KZL 9, k. 193v]. \u017bon\u0105 jego brata Andrzeja by\u0142a najpewniej Barbara Szczekocka, kt\u00f3ra w 1477 r. kwitowa\u0142a m\u0119\u017ca z oprawy zapisanej na wsiach w\u0142o\u015bci markuszowickiej [KZL 9, k. 185]. Nieznana pozostaje natomiast ma\u0142\u017conka trzeciego z braci \u2013 Dziers\u0142awa (Dzier\u017cka). W 1478 r. bracia pozywali dziedzic\u00f3w \u017byrzyna i Niebrzegowa o rozgraniczenie ze swoj\u0105 w\u0142o\u015bci\u0105 od p\u00f3\u0142nocnej strony [KZL 9, k. 243, 248; KZL 4, k. 108v].<\/p>\n\n\n\n<p>Eustachy mia\u0142 dw\u00f3ch syn\u00f3w dziedzicz\u0105cych po nim w Markuszowicach \u2013 Jana i Zbigniewa. Jego bracia tak\u017ce mieli w sumie siedmiu m\u0119skich potomk\u00f3w, co oznacza, \u017ce generacja Markuszowskich u schy\u0142ku XV w. liczy\u0142a dziewi\u0119ciu dziedzic\u00f3w [Sochacka 2014, 114]. Jako realni posiadacze w\u0142o\u015bci markuszowickiej odnotowani zostali jednak tylko synowie Eustachego i Zofii [KZL 2, k. 27; KZL 9, k. 630; KZL 8, k. 81, 84, 113, 206]. Zbigniew zapewne zmar\u0142 bezpotomnie, gdy\u017c w pocz\u0105tkach XVI w. jako posesor w Markuszowicach wyst\u0119powa\u0142 ju\u017c tylko Jan [KKW 2, k. 152; KGL 1, k. 19-19v]. W 1518 r. kr\u00f3l Zygmunt Stary mianowa\u0142 go podstolim lubelskim [UL, 42]. Zmar\u0142 przed 15 kwietnia 1521 r., gdy na podstolstwie wzmiankowano ju\u017c jego nast\u0119pc\u0119. Z dw\u00f3ch ma\u0142\u017ce\u0144stw Jan pozostawi\u0142 tylko c\u00f3rki (Katarzyn\u0119 i Barbar\u0119) [Jusiak 2011, 89], co oznacza\u0142o kres ga\u0142\u0119zi markuszowskiej Lewart\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n<p>Wobec perspektywy przej\u015bcia w\u0142o\u015bci markuszowickiej w obce r\u0119ce, zainteresowa\u0142 si\u0119 nimi \u00f3wczesny kasztelan krakowski Miko\u0142aj Firlej, boczny krewny Markuszowskich. Zdaniem P. Jusiaka wykorzysta\u0142 mo\u017cliwo\u015bci, jakie dawa\u0142o tzw. prawo bli\u017cszo\u015bci, a poza tym oskar\u017cy\u0142 m\u0119\u017ca Katarzyny \u2013 \u00f3wczesnego pods\u0119dka \u0142ukowskiego Bart\u0142omieja Kazanowskiego o jej porwanie. Ju\u017c w ko\u0144cu 1521 r. Miko\u0142aj zdo\u0142a\u0142 ugodzi\u0107 si\u0119 z Kazanowskim, Katarzyna za\u015b zgodzi\u0142a si\u0119 na sprzeda\u017c swego dziedzictwa za 1300 floren\u00f3w [Jusiak 2011, 89]. Jako dziedzic Markuszowic Miko\u0142aj Firlej wyst\u0105pi\u0142 przed s\u0105dem lubelskim w nieokre\u015blonym bli\u017cej czasie, pomi\u0119dzy 1522 a 1526 r. Dysponuj\u0105c kluczem markuszowskim zastawi\u0142 dwa \u0142any w Kaleniu i Zab\u0142ociu oraz \u0142\u0105k\u0119 za 25 grzywien Janowi Uniszowskiemu z Boguchwa\u0142owic [KZL 4, k. 4].<\/p>\n\n\n\n<p>Syn Miko\u0142aja, Piotr Firlej dokona\u0142 na cz\u0119\u015bci grunt\u00f3w wsi Markuszowice lokacji miasta o tej samej nazwie, nadaj\u0105c mu prawo magdeburskie. Nie zachowa\u0142 si\u0119 przywilej lokacyjny, ale wiadomo, \u017ce w 1553 r. Markusz\u00f3w op\u0142aca\u0142 ju\u017c szos, czyli podatek pobierany od miast [Szczygie\u0142 1989, 253]. <\/p>\n\n\n\n<p>Po \u015bmierci kasztelana krakowskiego w 1526 r., Markuszowice i inne wioski klucza trafi\u0142y w r\u0119ce jego jedynego syna Piotra Firleja, p\u00f3\u017aniejszego wojewody lubelskiego, a nast\u0119pnie wojewody ruskiego. Po \u015bmierci tego\u017c (1553), b\u0119d\u0105cy ju\u017c miastem Markusz\u00f3w, przypad\u0142 cztery lata p\u00f3\u017aniej wraz z kluczem otaczaj\u0105cych go wsi synowi wojewody, Andrzejowi, p\u00f3\u017aniejszemu kasztelanowi lubelskiemu [Boniecki V, 289]. Firlejowie dobra te niejednokrotnie zastawiali lub oddawali w dzier\u017caw\u0119. Np. w 1563 r. dzier\u017cawc\u0105 b\u0105d\u017a zastawnikiem by\u0142 kasztelan lubelski Florian Zebrzydowski [AGAD, ASK I, sygn. 33, 479v]. Do ko\u0144ca XVII w. utrzymywali si\u0119 jednak przy Markuszowie pod wzgl\u0119dem w\u0142asno\u015bciowym. Wspomniany kasztelan lubelski Andrzej Firlej zmar\u0142 w 1585 r. nie pozostawiwszy m\u0119skiego potomka. W tej sytuacji w\u0142a\u015bcicielem miasta zosta\u0142 jego bratanek Jan p\u00f3\u017aniejszy podskarbi koronny (zm. 1614). Nast\u0119pnymi wsp\u00f3\u0142dziedzicami byli synowie podskarbiego, starosta kazimierski Andrzej Firlej oraz biskup przemyski Henryk Firlej (zm. 1635)., Kolejnym zosta\u0142 syn podskarbiego Andrzeja, podkomorzy lubelski Stanis\u0142aw Firlej, awansowany z czasem na kasztelana lubelskiego. Po \u015bmierci \u017cony Stanis\u0142aw wst\u0105pi\u0142 w 1654 r. do stanu duchownego, a kasztelani\u0119 oraz dobra markuszowskie odda\u0142 bratu stryjecznemu Andrzejowi Firlejowi, zmar\u0142emu bezpotomnie w 1661 r. Markusz\u00f3w przypad\u0142 w\u00f3wczas w spadku zosta\u0142 Janowi Firlejowi synowi Stanis\u0142awa, odnotowanemu jako jego dziedzic w rejestrze poborowym z 1663 r. [Rejestr 1626, 133; AP\u0141, Arch. Bart., sygn. 48, s. 312; BJ, rkps 7209, 67; APL, AmM 1, 167; Boniecki V, 294]. Jako \u017ce by\u0142 on nieletnim, kuratel\u0119 nad nim i jego maj\u0105tkami sprawowali opiekunowie, a jednym z nich by\u0142 \u00f3wczesny chor\u0105\u017cy nadworny koronny Jan Sobieski. Ostatni z Firlej\u00f3w dziedzicz\u0105cych klucz markuszowski zmar\u0142 bezpotomnie po 1670 r. Po bezpotomnej \u015bmierci kasztelanica dosz\u0142o do spor\u00f3w s\u0105dowych o sched\u0119 po nim. Roszczenia wierzycieli zacz\u0105\u0142 w\u00f3wczas skutecznie skupywa\u0107 hetman Jan Sobieski, kt\u00f3ry sta\u0142 si\u0119 w\u0142a\u015bcicielem Markuszowa i wi\u0119kszo\u015bci wsi klucza markuszowskiego zapewne jeszcze przez elekcj\u0105 na kr\u00f3la Polski (1674). W 1676 r. zarz\u0105dc\u0105 tutejszego folwarku by\u0142 z jego ramienia Stanis\u0142aw Drzewiecki [Boniecki, V, 62]. Po \u015bmierci Jana III Sobieskiego, nieznany z imienia Firlej prosi\u0142 sejmik lubelski by poprze\u0107 jego starania o zwrot Markuszowa [APL, CL RMO 159, k. 470]. Dobra te pozosta\u0142y jednak w r\u0119ku syna zmar\u0142ego kr\u00f3la \u2013 Jakuba Sobieskiego, od kt\u00f3rego ok. 1727 r. naby\u0142 je wojewoda podolski Stefan Humiecki [PSB, XXIX, 494; M\u0179D\u017b, I, 343]po kt\u00f3rym od 1738 r. odziedziczyli go jego synowie Ignacy i J\u00f3zef. Po bezpotomnej \u015bmierci pierwszego, a nast\u0119pnie i drugiego \u2013 miecznika koronnego J\u00f3zefa Humieckiego (1754) [Boniecki VIII, 3], miasto utrzymywa\u0142a w swym r\u0119ku przez jaki\u015b czas miecznikowa koronna Anna Humiecka. Po jej \u015bmierci, wraz z kluczem trafi\u0142o ono do Ma\u0142achowskich. Ci za\u015b, w 1765 r. odsprzedali ca\u0142y klucz markuszowski podczaszemu latyczowskiemu Kajetanowi Hryniewieckiemu, p\u00f3\u017aniejszemu wojewodzie lubelskiemu. Pozosta\u0142 on ich posesorem do swej \u015bmierci w 1796 r. [Boniecki VII, 386].<\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-columns faqs-item is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-9d6595d7 wp-block-columns-is-layout-flex\">\n<div class=\"wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow\">\n<h2 class=\"faqs-title wp-block-heading\">Stosunki etniczne i wyznaniowe<\/h2>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-columns faqs-content is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-9d6595d7 wp-block-columns-is-layout-flex\">\n<div class=\"wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow\">\n<p>Moment erygowania parafii markuszowskiej pozostaje nieznany. Raczej nie nast\u0105pi\u0142o to r\u00f3wnolegle z przyznaniem wsi prawa niemieckiego [ZDM IV, 895], gdy\u017c nie znaj\u0105 parafii czternastowieczne akta kamery papieskiej [Szafran 1958, 156]. Ksi\u0105dz J. A. Wadowski odnalaz\u0142 w nieznanych dzi\u015b przekazach wyst\u0105pienie miejscowego plebana imieniem Miko\u0142aj w 1433 r. [BPANKr., rkps 2375, t. 1, s. 259] i jest to najwcze\u015bniejsza znana obecnie data, potwierdzaj\u0105ca istnienie parafii w Markuszowie [Chachaj 2019, 127]. Bior\u0105c pod uwag\u0119, \u017ce w sk\u0142ad parafii markuszowskiej wesz\u0142a wie\u015b Kale\u0144, kt\u00f3ra by\u0142a nabytkiem pozyskanym przez Markuszowskich po 1420, a przed 1426 r. [KZL 3, k. 341, OfWojc.,10] mo\u017cna przypuszcza\u0107, \u017ce fundacja dosz\u0142a do skutku w trzeciej dekadzie XV w. [Sochacka 2014, 113; por. Chachaj 2019, 127]. Od drugiej po\u0142owy tego stulecia po\u015bwiadczony jest we wsi drewniany ko\u015bci\u00f3\u0142 pw. \u015bw. Ma\u0142gorzaty [DLB II, 572; Szafran 1958, 156-157], by\u0107 mo\u017ce to\u017csamy ze \u015bwi\u0105tyni\u0105 funkcjonuj\u0105c\u0105 jeszcze na pocz\u0105tku XVII w. [Szafran 1958, 157]. W \u015bredniowieczu w ramach parafii markuszowskiej znajdowa\u0142y si\u0119 tak\u017ce: Kale\u0144 (zob.), Ostasz\u00f3w (ob. Choszcz\u00f3w \u2013 zob.), Zab\u0142ocie (zob.) [DLB II, 572-573] oraz najprawdopodobniej K\u0142oda (zob.) [LR, 33]. Okr\u0119g parafialny pokrywa\u0142 si\u0119 z granicami w\u0142o\u015bci markuszowickiej, co stanowi modelowy przyk\u0142ad \u00f3wczesnych szlacheckich fundacji ko\u015bcielnych [Sochacka 1987, 105; Wroniszewski 2001, 126-129]. W zwi\u0105zku ze stosunkowo p\u00f3\u017an\u0105 metryk\u0105 parafii markuszowickiej oraz istnieniem wsi ju\u017c w pierwszej po\u0142owie XIV w. i wreszcie bior\u0105c pod uwag\u0119 fakt zwi\u0105zk\u00f3w dziesi\u0119cinnych tutejszych kmieci z klasztorem \u0142ysog\u00f3rskim [Derwich 2000, 115], powstaje pytanie o wcze\u015bniejsz\u0105 podleg\u0142o\u015b\u0107 ko\u015bcieln\u0105 Markuszowic. Hipotetycznie mo\u017cna tu wskaza\u0107 na parafi\u0119 garbowsk\u0105 (zob. has\u0142o: Garb\u00f3w) jako najbli\u017cej po\u0142o\u017con\u0105 [Szafran 1958, mapa].<\/p>\n\n\n\n<p>Nieznana podleg\u0142o\u015b\u0107 ko\u015bcielna starszego osadnictwa w rejonie Markuszowic, p\u00f3\u017aniejsze inwestycje Lewart\u00f3w oraz uprawnienia szlachty do tzw. dziesi\u0119ciny swobodnej spowodowa\u0142y, \u017ce po powstaniu tam parafii dochody dziesi\u0119cinne sz\u0142y do r\u00f3\u017cnych instytucji ko\u015bcielnych. Kmiecie siedz\u0105cy na tzw. starych \u0142anach p\u0142acili dziesi\u0119cin\u0119 snopow\u0105 i konopn\u0105 opactwu \u0142ysog\u00f3rskiemu, gospodarze na tzw. nowiznach zasilali st\u00f3\u0142 biskupa krakowskiego, natomiast dziedzice wsi oddawali dziesi\u0119cin\u0119 ze swych folwark\u00f3w miejscowemu plebanowi [DLB II, 572; DLB III, 245; Derwich 2000, 115; Sochacka 2014, 113]. Ten ostatni zosta\u0142 uposa\u017cony ziemi\u0105 \u2013 posiada\u0142 trzy\u0142anowe gospodarstwo oraz rol\u0119 po\u0142o\u017con\u0105 za dworem, z kt\u00f3rej dziesi\u0119cin\u0119 p\u0142aci\u0142 benedyktynom z \u0141y\u015bca [DLB III, 245; AGAD, ZDPerg., sygn. 1861].<\/p>\n\n\n\n<p>Plebani wzmiankowani w \u017ar\u00f3d\u0142ach \u015bredniowiecznych: Miko\u0142aj w 1433, Stefan w 1437 [Szafran 1958, 156], Stanis\u0142aw w 1453-1457 [AOfL 2, k. 44v-130]; Stefan w 1461-3 [AOfL 2, k. 254; AGAD, ZDPerg., sygn. 1861].<\/p>\n\n\n\n<p>W starszej literaturze przedmiotu mo\u017cna odnale\u017a\u0107 informacj\u0119 o sprofanowaniu ko\u015bcio\u0142a w Markuszowie przez syn\u00f3w zmar\u0142ego w 1553 r. Piotra Firleja, odebraniu go katolikom i przekszta\u0142ceniu w zb\u00f3r kalwi\u0144ski, kt\u00f3ry mia\u0142 upa\u015b\u0107 ok. 1608 r. [Kossowski 1933, 87, 91]. Jest to jednak ma\u0142o prawdopodobne. Co prawda w wizytacji biskupiej z 1675 r. mo\u017cna wyczyta\u0107, \u017ce \u015bwi\u0105tynia by\u0142a w r\u0119kach protestant\u00f3w, zosta\u0142a im odebrana i w 1611 r. ponownie konsekrowana, ale wcze\u015bniejsza wizytacja, z 1650 r. o tym nie wspomina [AKMKr., AV 10, 81v; AAL, Rep 60, A 97, 112v]. Przekszta\u0142cenie ko\u015bcio\u0142a markuszowskiego w zb\u00f3r staje pod znakiem zapytania r\u00f3wnie\u017c w \u015bwietle innych \u017ar\u00f3de\u0142. Przez ca\u0142y XVI w. \u015bwi\u0105tynia katolicka by\u0142a obs\u0142ugiwana przez kolejnych pleban\u00f3w (1548\u20131556 \u2013 Jana, plebana w Be\u0142\u017cycach, 1557 \u2013 Miko\u0142aja S\u0142ugockiego, 1557\u20131565 \u2013 Stanis\u0142awa Czarnackiego, 1577 \u2013 Miko\u0142aja Czarneckiego, 1590\u20131603 \u2013 Walentego Moszcze\u0144skiego) i wikariuszy [Chachaj 2012, 370]. R\u00f3wnolegle, w aktach synod\u00f3w r\u00f3\u017cnowierczych z tego okresu nie ma \u017cadnej wzmianki o Markuszowie, a tamtejszego ko\u015bcio\u0142a nie odnajdujemy r\u00f3wnie\u017c w wykazie \u015bwi\u0105ty\u0144 sprofanowanych przez heretyk\u00f3w z 1565 r. Przeciwnie, przeprowadzone w tym i w 1595 r. wizytacje biskupie dowodz\u0105 funkcjonowania ko\u015bcio\u0142a [AKMKr, AVCap. 1, 126v\u2013127; tam\u017ce, AVCap. 3, 54v\u201355]. By\u0107 mo\u017ce dosz\u0142o tu jedynie do odprawianych dora\u017anie nabo\u017ce\u0144stw protestanckich, podczas wizyt Firlej\u00f3w w mie\u015bcie i to po latach uznano za profanacj\u0119, wymagaj\u0105c\u0105 ponownej konsekracji. Inn\u0105 spraw\u0105 jest ewentualne funkcjonowanie zboru przy markuszowskim dworze dziedzic\u00f3w miasteczka.<\/p>\n\n\n\n<p>W roku 1667 Jan i Andrzej Firlejowie zapisali znaczne sumy na budow\u0119 nowego, murowanego ko\u015bcio\u0142a parafialnego w Markuszowie. Wed\u0142ug wspomnianej wizytacji z 1675 r. markuszowski ko\u015bci\u00f3\u0142 parafialny by\u0142 jednak nadal \u015bwi\u0105tyni\u0105 drewnian\u0105 z 3 o\u0142tarzami i wolno stoj\u0105c\u0105 dzwonnic\u0105. \u015awiadczy to, \u017ce budow\u0119 zachowanej do dzi\u015b barokowej \u015bwi\u0105tyni rozpocz\u0119to po tej dacie, uko\u0144czono w roku 1682, a 8 lat p\u00f3\u017aniej konsekrowano. Stoj\u0105ca obok dzwonnica by\u0142a jeszcze w 1781 r. drewniana [AKMKr., AV 10, 81v; AAL, Rep. 60, A 105, 934; https:\/\/archive.ph\/20121221084857\/http:\/\/www.kuria.lublin.pl\/cgi-bin\/parafia.cgi? ID =101724]. Przed 1595 r. przy ko\u015bciele powsta\u0142o bractwo \u015bw. Anny, kt\u00f3re przetrwa\u0142o do XIX w. Kr\u00f3tk\u0105 dzia\u0142alno\u015b\u0107 prowadzi\u0142o natomiast bractwo \u015bw. Tr\u00f3jcy, wzmiankowane jedynie podczas wizytacji biskupiej przeprowadzonej w 1603 r. [Flaga 1981, 318]. W 1668 r. \u00f3wczesny pleban markuszowski, J\u00f3zef Nieradzki, za\u0142o\u017cy\u0142 fundacj\u0119 na utrzymanie 4 ksi\u0119\u017cy mansjonarzy, kierownika szko\u0142y, dw\u00f3ch uczni\u00f3w i organisty, co pozwoli\u0142o mu przyj\u0105\u0107 tytu\u0142 proboszcza [AKMKr, AV 10, 83v].<\/p>\n\n\n\n<p>W okresie staropolskim parafia by\u0142a zaliczana do bogatszych prebend archidiakonatu lubelskiego. W XVII w. na maj\u0105tek plebana (proboszcza) markuszowskiego sk\u0142ada\u0142y si\u0119 dworek, dom wikariuszy, zabudowania folwarczne, 4 \u0142any grunt\u00f3w ornych oraz 11 poddanych, w tym 3 kmieci na p\u00f3\u0142\u0142ankach i 2 gospodarstwa zagrodnicze. Nic zatem dziwnego, \u017ce w XVII\u2013XVIII tutejsz\u0105 parafi\u0119 obejmowali wy\u0142\u0105cznie przedstawiciele szlachty. W 1650 r. zarz\u0105dza\u0142 ni\u0105 Jan Tyburcy, w latach 1744\u20131755 krewny \u00f3wczesnych dziedzic\u00f3w wsi, kanonik kamieniecki Stefan Humiecki, o od roku 1765 J\u00f3zef Zag\u00f3rski. Wcze\u015bniej, w latach 1730\u20131742 proboszczem w Markuszowie by\u0142 Wac\u0142aw Sierakowski, kt\u00f3ry w latach pe\u0142nienia tej funkcji by\u0142 te\u017c biskupem kamienieckim (1739\u20131742). Sw\u0105 karier\u0119 uwie\u0144czy\u0142 godno\u015bci\u0105 arcybiskupa lwowskiego [Szczepaniak 210, 182; Pa\u0142yga 1986, 31]<\/p>\n\n\n\n<p>Wizytacja biskupia z 1595 r. wspomina o istnieniu w Markuszowie przytu\u0142ku dla ubogich, z w\u0142asnym ko\u015bci\u00f3\u0142kiem, czy te\u017c kaplic\u0105 pw. \u015bw. Stanis\u0142awa. By\u0142 on obs\u0142ugiwany przez jednego z wikariuszy ko\u015bcio\u0142a parafialnego, a ubodzy utrzymywali si\u0119 z ja\u0142mu\u017cny [AVCap. 3, 57]. W 1608 r. podskarbi koronny Jan Firlej ufundowa\u0142 wraz z ma\u0142\u017conk\u0105 Gertrud\u0105 Opali\u0144sk\u0105 szpitaln\u0105 prepozytur\u0119 markuszowsk\u0105 z odr\u0119bnym kapelanem. Na jego sta\u0142e uposa\u017cenie i utrzymanie ubogich fundatorzy przeznaczyli dwa ogrody, \u0142\u0105k\u0119, niewielki folwark i m\u0105k\u0119 z miejscowego m\u0142yna. Kosztem dziedzic\u00f3w wzniesiono w\u00f3wczas murowany ko\u015bci\u00f3\u0142 szpitalny pw. \u015bw. Ducha, konsekrowany w 1611 r. Obok znajdowa\u0142 si\u0119 drewniany budynek szpitala, przeznaczony dla 12 ubogich i dom proboszcza szpitalnego [AKMKr AV 10, 89]. W drugiej po\u0142owie XVIII w., po zachodniej stronie ko\u015bcio\u0142a \u015bw. Ducha, wzniesiono od podstaw nowy budynek dla ubogich, sk\u0142adaj\u0105cy si\u0119 jak stary z sieni i dwu izb, a przy ko\u015bciele ma\u0142\u0105, murowan\u0105 dzwonnic\u0119. Obok, znajdowa\u0142o si\u0119 kilka drewnianych budynk\u00f3w gospodarczych oraz drewniany dworek kapelana. Ko\u015bcio\u0142em szpitalnym opiekowali si\u0119 markuszowscy mansjonarze lub odr\u0119bny kapelan, a w drewnianym budynku przytu\u0142ku przebywa\u0142o zwykle 6 ubogich [Kartoteka; G\u00f3ralski 1982, 34, 187\u2013188].<\/p>\n\n\n\n<p>W XVIII w. w Markuszowie i ca\u0142ej parafii nie by\u0142o ani protestant\u00f3w, ani dyzunit\u00f3w, znacz\u0105c\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 mieszka\u0144c\u00f3w miasta zacz\u0119li natomiast stanowi\u0107 \u017bydzi. Nie wiadomo dok\u0142adnie, kiedy w Markuszowie pojawili si\u0119 pierwsi wyznawcy religii moj\u017ceszowej. Wzmianka z 1637 r. wskazuje, \u017ce ju\u017c w\u00f3wczas posiadali w miasteczku domy. W XVII w. nie by\u0142o ich zapewne zbyt wielu, skoro w 1674 r. podatek zap\u0142aci\u0142o tu zaledwie 9 \u017byd\u00f3w [MDD\u017b, t. 3, 57; AGAD, ASK I, sygn. 162, s. 57]. Wed\u0142ug niepotwierdzonych wiadomo\u015bci, w 1681 r. \u017bydzi markuszowscy mieli uzyska\u0107 przywilej na budow\u0119 synagogi [https:\/\/pl.wikipedia.org\/wiki\/Synagoga_w_Markuszowie]. Pierwsze wiadomo\u015bci \u017ar\u00f3d\u0142owe o jej istnieniu, z zarazem o markuszowskiej gminie \u017cydowskiej (kahale), pochodz\u0105 z 1704 r., a wynika z nich, \u017ce b\u00f3\u017cnica by\u0142a w\u00f3wczas budynkiem drewnianym, zbudowanym niedawno obok ko\u015bcio\u0142a szpitalnego \u015bw. Ducha. Czasem dochodzi\u0142o do napi\u0119\u0107, a nawet star\u0107 ludno\u015bci chrze\u015bcija\u0144skiej Markuszowa z \u017bydami, bowiem wed\u0142ug proboszcza Macieja Tomickiego nabo\u017ce\u0144stwa w synagodze i lekcje tam prowadzone zak\u0142\u00f3ca\u0142y nabo\u017ce\u0144stwa i procesje [MDD\u017b, t. 1, 110]. Cz\u0119\u015bciej d\u0105\u017cono do rozwi\u0105za\u0144 kompromisowych, jak w 1735 r., gdy po po\u017carze wspomnianej b\u00f3\u017cnicy, \u017bydzi markuszowscy uzyskali zgod\u0119 kardyna\u0142a Jana Aleksandra Lipskiego na jej odbudow\u0119. Istnienie w XVIII w. markuszowskiego kaha\u0142u potwierdzaj\u0105 \u017ar\u00f3d\u0142a z 1765 r., wg. kt\u00f3rych obejmowa\u0142 on poza miastem 19 wsi. W samym Markuszowie mieszka\u0142o w 1748 r. 191, w 1765 r. 237 starozakonnych, a w 1787 r. \u2013 332. W tym ostatnim roku, stanowili 27,8% mieszka\u0144c\u00f3w miasta i byli w\u0142a\u015bcicielami blisko 30% znajduj\u0105cych si\u0119 w nim nieruchomo\u015bci [Muszy\u0144ska 1998, 124, 200, 214, 239].<\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-columns faqs-item is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-9d6595d7 wp-block-columns-is-layout-flex\">\n<div class=\"wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow\">\n<h2 class=\"faqs-title wp-block-heading\">O\u015bwiata<\/h2>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-columns faqs-content is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-9d6595d7 wp-block-columns-is-layout-flex\">\n<div class=\"wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow\">\n<p>Markuszowska szko\u0142a parafialna jest po\u015bwiadczona w 1595 r., gdy wzmiankowano o jej rektorze i budynku z ogrodem, znajduj\u0105cym si\u0119 na p\u00f3\u0142noc od przyko\u015bcielnego cmentarza. Proboszcz op\u0142aca\u0142 kierownika plac\u00f3wki (nauczyciela) i kantora ucz\u0105cego ch\u0142opc\u00f3w \u015bpiewu. Funkcjonowanie szko\u0142y po\u015bwiadczone jest w kolejnych wizytacjach, np. 1611 i 1675, [AKMKr, AV 10, 83v; Kot 1912, 237], z wyj\u0105tkiem przeprowadzonej w 1721 r. Jednak w kolejnej, z roku 1748 jest mowa, \u017ce kierownikiem szko\u0142y by\u0142 miejscowy organista Kazimierz J\u00f3zefowicz, a wspomaga\u0142 go kantor Antoni P\u0142otniocki, [AKMKr AV 43, 59]. Z 1675 r. znany jest tak\u017ce inwentarz biblioteki ko\u015bcio\u0142a parafialnego w Markuszowie, licz\u0105cej 122 tytu\u0142y, kolejny z 1721 r. \u015bwiadczy, \u017ce liczba pozycji wzros\u0142a do 143 tytu\u0142\u00f3w [AKMKr, AV 10, 87-88; tam\u017ce AV 20, 451\u2013453]. W drugiej po\u0142owie XVIII w. szko\u0142a markuszowska na jaki\u015b czas podupad\u0142a, co w drastyczny spos\u00f3b odbi\u0142o si\u0119 na wykszta\u0142ceniu chrze\u015bcija\u0144skich mieszczan. Wystarczy tu wspomnie\u0107, \u017ce niemal wszyscy podpisywali si\u0119 \u201ekrzy\u017cykami\u201d, nawet wszyscy w\u0142odarze miasta. Sztuk\u0105 pisania m\u00f3g\u0142 si\u0119 poszczyci\u0107 jedynie pisarz miejski [APL, AmM 4, 106]. Kolejna wizytacja biskupia \u015bwiadczy, \u017ce szko\u0142a wznowi\u0142a dzia\u0142alno\u015b\u0107 w 1780 r., w nowym budynku, wzniesionym za cmentarzem przyko\u015bcielnym kosztem dziedzica Hryniewieckiego. Nauczycielem zosta\u0142 w\u00f3wczas Franciszek Chojnacki [AAL, Rep. 60, A 105, 944]. O istnieniu szko\u0142y \u017cydowskiej w Markuszowie tego okresu nie posiadamy \u017cadnych informacji.<\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-columns faqs-item is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-9d6595d7 wp-block-columns-is-layout-flex\">\n<div class=\"wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow\">\n<h2 class=\"faqs-title wp-block-heading\">Informacje statystyczne, gospodarka w dziejach<\/h2>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-columns faqs-content is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-9d6595d7 wp-block-columns-is-layout-flex\">\n<div class=\"wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow\">\n<p>Mieszka\u0144cy wsi wzmiankowani w \u017ar\u00f3d\u0142ach \u015bredniowiecznych: Kmie\u0107 Wojciech (1429 r.) [KZL 5, k. 260]; kmie\u0107 Jan Godek (1463 r.) [AOfL 2, k. 328] m\u0142ynarz Stanis\u0142aw (1463 r.) [AOfL 2, k. 328]; Piotr Maci\u0105g (1496 r.) [KW\u0141L, 1244]; Piotr poddany Zbigniewa, kt\u00f3ry dzier\u017cawi\u0142 karczm\u0119 w Kijanach (1491 r.) [KZL 8, k. 84]; by\u0142y kmie\u0107(?) Klos z Markuszowic, obywatel miasta Kamionki (pocz. XVI w.) [KSMK, 426].<\/p>\n\n\n\n<p>Na podstawie podatk\u00f3w pobieranych z Markuszowa, historycy szacuj\u0105, \u017ce w II po\u0142. XVI w. liczy\u0142 on 450\u2013600 mieszka\u0144c\u00f3w, a w 1626 r. ok. 530. W 1674 r. w Markuszowie odnotowano 261 mieszka\u0144c\u00f3w powy\u017cej 10 roku \u017cycia, spo\u015br\u00f3d kt\u00f3rych 7 mieszka\u0142o na folwarku, 6 we dworze, a pozostali w mie\u015bcie. W\u015br\u00f3d tych ostatnich by\u0142o 9 \u017byd\u00f3w. Doliczaj\u0105c do tego dzieci i nieopodatkowan\u0105 biedot\u0119, ca\u0142kowit\u0105 liczb\u0119 mieszka\u0144c\u00f3w mo\u017cna szacowa\u0107 najwy\u017cej na ok. 350 os\u00f3b, co by\u0142o widocznym skutkiem \u00f3wczesnych wojen i epidemii [AGAD, ASK I, sygn. 162, s. 57; Puchlerz 1983, 65]. Wyra\u017any wzrost populacji miasta jest widoczny dopiero w II po\u0142. XVIII w. \u2013 w 1787 r. mieszka\u0142o tu a\u017c 1194 osoby, w tym 862 chrze\u015bcijan i 332 \u017byd\u00f3w [Kumor 1977, 276].<\/p>\n\n\n\n<p>O aktywnym podej\u015bciu Lewart\u00f3w do kwestii podnoszenia dochodowo\u015bci posiadanych maj\u0105tk\u00f3w \u015bwiadcz\u0105 zabiegi o uzyskanie dla nich prawa niemieckiego, czego skutkiem by\u0142 najpierw dokument W\u0142adys\u0142awa \u0141okietka z 1317 r. obdarzaj\u0105cy ich wsi prawem niemieckim w odmianie \u015bredzkiej, a nast\u0119pnie dyplom z 1330 r. zmieniaj\u0105cy to prawo na odmian\u0119 magdebursk\u0105 [ZDM IV, 895 i KDM II, 602].<\/p>\n\n\n\n<p>Markuszowice by\u0142y o\u015brodkiem pi\u0119ciowioskowego klucza, w kt\u00f3rego sk\u0142ad wchodzi\u0142y ponadto: Ostasz\u00f3w (ob. Choszcz\u00f3w w gm. Kur\u00f3w \u2013 zob.), Kale\u0144 (zob.), K\u0142oda (ob. gm. Kur\u00f3w \u2013 zob.), Zab\u0142ocie (zob.). Kasztelan \u017carnowski Jan utrzymywa\u0142 tu swego rz\u0105dc\u0119, kt\u00f3rym by\u0142 przedstawiciel drobnej szlachty Miko\u0142aj z Drzewc [NABM 1, k. 185, 210, 216]. W Markuszowicach znajdowa\u0142 si\u0119 dw\u00f3r-folwark po\u015bwiadczony w latach 1477 i 1479 [KZL 9, k. 193v, 277v; tak\u017ce: DLB II, 572; DLB III, 245]. Nic nie wiadomo na temat jego ewentualnej funkcji obronnej, st\u0105d dywagacje na ten temat, zw\u0142aszcza bez oparcia w badaniach terenowych (archeologicznych), s\u0105 ma\u0142o przekonuj\u0105ce [por. Kseniak 2021, 72-73]. Wed\u0142ug D\u0142ugosza gospodarstwo dworskie powsta\u0142o nieprawnie na dawnych gruntach kmiecych, kt\u00f3re oddawa\u0142y dziesi\u0119cin\u0119 benedyktynom [DLB III, 245]. By\u0142by to zatem przyk\u0142ad zastosowania rugu wobec kmieci. We wsi funkcjonowa\u0142 m\u0142yn, bowiem w 1463 r. wzmiankowano tutejszego m\u0142ynarza Stanis\u0142awa [AOfL 2, k. 328]. Dzia\u0142a\u0142a te\u017c karczma [DLB III, 245]. Zdaniem Jana D\u0142ugosza istnia\u0142o tu 13,5 \u0142an\u00f3w kmiecych, z kt\u00f3rych uzyskiwano 7 wzgl\u0119dnie 10 grzywien dochodu dziesi\u0119cinnego oraz niesprecyzowana liczba gospodarstw zagrodniczych [DLB II, 572, DLB III, 245]. Nie wszystkie po\u017cytki istniej\u0105ce w Markuszowicach faktycznie znajdowa\u0142y si\u0119 w dyspozycji w\u0142a\u015bcicieli. Wiadomo np., \u017ce Zofia z T\u0119czy\u0144skich S\u0142aboszowa, wdowa po Eustachym z Markuszowic, wydzier\u017cawi\u0142a sw\u0105 opraw\u0119 krewniakowi \u2013 kasztelanowi wi\u015blickiemu Janowi z T\u0119czyna [KZL 9, k. 631]. Centralna pozycja i funkcja Markuszowic we w\u0142o\u015bci od niej nazwanej by\u0142a, jak si\u0119 zdaje, g\u0142\u00f3wnym czynnikiem miastotw\u00f3rczym z punktu widzenia Miko\u0142aja Firleja, kt\u00f3ry podj\u0105\u0142 si\u0119 lokacji miasta.<\/p>\n\n\n\n<p>Markuszowicki klucz maj\u0105tkowy traktowany by\u0142 jako gospodarcza ca\u0142o\u015b\u0107. Warto tu podkre\u015bli\u0107, \u017ce przez ca\u0142e XV stulecie nie dosz\u0142o do jego dezintegracji, cho\u0107 rodzina uleg\u0142a sporemu rozrodzeniu [Sochacka 2014, 112-115]. O ca\u0142o\u015bciowym podej\u015bciu do tej maj\u0119tno\u015bci ze strony w\u0142a\u015bcicieli \u015bwiadcz\u0105 ich zapisy wienno-posagowe. Jan z Markuszowic w 1451 r. oprawi\u0142 \u017conie wiano na wszystkich wsiach klucza [KZL 6, k. 65]. Spora suma trzech tysi\u0119cy grzywien daje wyobra\u017cenie o warto\u015bci i dochodowo\u015bci ca\u0142ej w\u0142o\u015bci. Podobnie wygl\u0105da\u0142y te zapisy w kolejnej generacji Markuszowskich \u2013 zabezpieczali oni swe \u017cony na wszystkich wsiach tworz\u0105cych w\u0142o\u015b\u0107 [KZL 9, k. 185, 193v]. Zapisom dziedzic\u00f3w nie dor\u00f3wnywa\u0142y sumy, kt\u00f3re by\u0142y przeznaczone na posagi ich c\u00f3rek lub si\u00f3str, kt\u00f3re opiewa\u0142y na 400 grzywien, co zreszt\u0105 tak\u017ce stanowi\u0142o sum\u0119 niema\u0142\u0105. Wiadomo, \u017ce kasztelan \u017carnowski Jan wyasygnowa\u0142 j\u0105 co najmniej trzykrotnie [KZL 8, k. 81], czwart\u0105 za\u015b jego c\u00f3rka wys\u0105dzi\u0142a ju\u017c od jego wnuk\u00f3w [KZL 8, k. 206]. Nale\u017cy jednak pami\u0119ta\u0107, \u017ce w\u0142a\u015bciciele klucza markuszowickiego posiadali jeszcze inne dobra ziemskie, po\u0142o\u017cone poza ziemi\u0105 lubelsk\u0105, kt\u00f3re te\u017c przynosi\u0142y okre\u015blone dochody.<\/p>\n\n\n\n<p>W latach 30. XVI w. op\u0142acano w Markuszowicach podatek od 17 \u0142an\u00f3w kmiecych i m\u0142yna [\u0179D, XIV, 359]. Pomimo przekszta\u0142cenia ok. 1550 r. Markuszowa w miasto, do ko\u0144ca XVII w. nie by\u0142o tu, poza ko\u015bcio\u0142ami, murowanych budynk\u00f3w, bowiem jednokondygnacyjne domy wznoszono wy\u0142\u0105cznie z drewna, podobnie jak budynki u\u017cyteczno\u015bci publicznej, np. wspomnian\u0105 pod rokiem 1587 \u0142a\u017ani\u0119. Podr\u00f3\u017cuj\u0105cy drog\u0105 wiod\u0105c\u0105 z Lublina, wje\u017cd\u017cali na prostok\u0105tny rynek od po\u0142udniowego wschodu, a opuszczali go p\u00f3\u0142nocno zachodni\u0105 pierzej\u0105, jad\u0105c dalej, w kierunku Wis\u0142y. Poza rynkiem, najg\u0119\u015bciej zabudowanymi ulicami by\u0142y ulica Lubelska, Nadstawna i Folwarczna. \u0179r\u00f3d\u0142a nie wspominaj\u0105 o istnieniu w tym okresie ratusza [Puchlerz 1983, 63]. W po\u0142udniowej cz\u0119\u015bci miasta znajdowa\u0142 si\u0119 ponadto folwark z dworem. Drugi folwark posiada\u0142 pod miastem markuszowski pleban [BJ, rkps 7209, 67\u201367v; AGAD, ASK I, sygn. 162, s. 57; AAL, Rep. 60, A 105, 944].<\/p>\n\n\n\n<p>Mimo lokacji miejskiej, podstawowym \u017ar\u00f3d\u0142em utrzymania mieszka\u0144c\u00f3w Markuszowa w ca\u0142ym okresie staropolskim by\u0142a uprawa p\u00f3l, ogrod\u00f3w i hodowla byd\u0142a. Ka\u017cdy obywatel posiada\u0142 dom z budynkami gospodarczymi na zapleczu, a tak\u017ce grunty orne, ogrody i \u0142\u0105ki poza obszarem zabudowy miejskiej. Pola te, zwane potocznie \u201efolwarkami\u201d nie by\u0142y du\u017ce, ale znajdowa\u0142y si\u0119 na nich chlewy, obory czy stodo\u0142y. [APL, AmM 1, passim; tam\u017ce 2, passim; Puchlerz 1983, 65]. Do XVIII w. rzemios\u0142o nie odgrywa\u0142o w gospodarce Markuszowa powa\u017cniejszej roli. W drugiej po\u0142owie XVI w. pracowa\u0142o tu najwy\u017cej kilkunastu rzemie\u015blnik\u00f3w, a, w 1626 podatek pobrano tu zaledwie od 7, z pewno\u015bci\u0105 nie wszystkich [Rejestr 1626, 134]. W ksi\u0119gach miejskich Markuszowa z XVI\u2013XVII w. pojawiaj\u0105 si\u0119 rze\u017anicy, piekarze, krawcy, ku\u015bnierze, rymarze i stolarze oraz szynkarze gorza\u0142ki, piwowarzy, po\u0144czosznicy, sukiennicy, tkacze, bednarze, ko\u0142odzieje, kotlarze, kowale, murarze, zduni, szewcy, cyrulicy, a nawet z\u0142otnik (1682). Wiadomo r\u00f3wnie\u017c, \u017ce od samego pocz\u0105tku przy mie\u015bcie pracowa\u0142 m\u0142yn, a du\u017c\u0105 rol\u0119 odgrywa\u0142o szynkowanie (za zgod\u0105 dziedzic\u00f3w) przez mieszczan gorza\u0142ki i piwa. Poszczeg\u00f3lne zawody nie by\u0142y reprezentowane zbyt licznie, tote\u017c w Markuszowie wykszta\u0142ci\u0142 si\u0119 tylko jeden cech \u2013 szewski, wzmiankowany w 1683 r. [AGAD, ASK I, sygn. 33, 479v; APL, AmM 1, passim; tam\u017ce 2, passim; Puchlerz 1983, 67 i przyp. 44]. Mimo, \u017ce miasto by\u0142o doskonale po\u0142o\u017cone, na trakcie prowadz\u0105cym z Lublina przez Kazimierz i Radom do Europy Zachodniej, a przez Sieciech\u00f3w do Warszawy i Gda\u0144ska, nie sta\u0142o si\u0119 znaczniejszym centrum handlowym. Konkurencja Lublina i w pewnym stopniu tak\u017ce Kurowa sprawi\u0142a, \u017ce by\u0142o jedynie etapem dla obcych kupc\u00f3w i o\u015brodkiem handlu lokalnego o\u017cywaj\u0105cym w dni targ\u00f3w oraz jarmark\u00f3w. Markusz\u00f3w nabiera\u0142 w\u00f3wczas znaczenia jako centrum klucza wsi, nale\u017c\u0105cych do jego dziedzic\u00f3w, pozwalaj\u0105cym ich mieszka\u0144com na zbywanie p\u0142od\u00f3w rolnych. Do klucza markuszowskiego w XVI\u2013XVII w. nale\u017ca\u0142y: G\u00f3ry, Bobowiska, \u0141any, Zab\u0142ocie, Kale\u0144, K\u0142oda, Ostasz\u00f3w, Bar\u0142o\u017cyska, Niebrzeg\u00f3w i \u0141\u0105ko\u0107 [BJ, rkps 7209, 67\u201367v; AGAD, ASK I, sygn. 162, s. 57; Ujma 2005 159]. Miasto ucierpia\u0142o znacznie podczas wojen toczonych w po\u0142owie XVII w. z Kozakami, Moskw\u0105 i Szwecj\u0105. Pr\u00f3buj\u0105c o\u017cywi\u0107 gospodark\u0119 miejsk\u0105 25&nbsp;lutego 1686 r. kr\u00f3l Jan III Sobieski potwierdzi\u0142 dotychczasowe prawo miejskie Markuszowa oraz nada\u0142 mu 6 trzydniowych jarmark\u00f3w, w terminach: na \u015bw. Macieja Aposto\u0142a (24 lutego), \u015bw. J\u00f3zefa (19 marca), \u015bw. Stanis\u0142awa (8 maja), \u015bw. Jakuba (25 lipca), \u015bw. Jadwig\u0119 (15 pa\u017adziernika i \u015bw. Tomasza (21 grudnia). Przeni\u00f3s\u0142 jednocze\u015bnie cotygodniowe targi z wtork\u00f3w na niedziel\u0119 oraz zezwoli\u0142 na utworzenie cech\u00f3w \u2013 tkackiego, szewskiego i krawieckiego [Puchlerz 1983, 68]. Jednocze\u015bnie, bior\u0105c pod uwag\u0119 skutki po\u017caru, kt\u00f3ry w\u00f3wczas zniszczy\u0142 Markusz\u00f3w, kr\u00f3l zwolni\u0142 jego mieszka\u0144c\u00f3w z podatk\u00f3w na 8 lat. Poprawi\u0142o to nieco sytuacj\u0119 i w czasach Sobieskich, Markusz\u00f3w sta\u0142 si\u0119 jednym z centr\u00f3w sprzeda\u017cy produkt\u00f3w rolnych z przynale\u017c\u0105cego do\u0144 klucza wsi do Gda\u0144ska [APL, AmM 3, 266\u2013267; Ujma 2005, 2002].<\/p>\n\n\n\n<p>W 1775 r. Markusz\u00f3w wraz z plebani\u0105 ko\u015bcio\u0142a parafialnego liczy\u0142 120 dym\u00f3w, w 1789 odnotowano ich tu \u0142\u0105cznie 142, a w 1790 r. \u2013 139. W ostatnim z przytoczonych lat odr\u00f3\u017cniono 95 dym\u00f3w chrze\u015bcija\u0144skich i 44 \u017cydowskie. Sze\u015b\u0107 dym\u00f3w nale\u017ca\u0142o w\u00f3wczas do proboszcza, a 2 do szpitala \u015bw. Ducha, czyli przytu\u0142ku. Przy drodze do Garbowa znajdowa\u0142a si\u0119 cegielnia i karczma. Z innych \u017ar\u00f3de\u0142 wiadomo, \u017ce by\u0142 tu te\u017c browar dworski, dzier\u017cawiony wraz z karczm\u0105 przez \u017cydowskich arendarzy, gdzie wyrabiano gorza\u0142k\u0119. Prawo do propinacji na w\u0142asny u\u017cytek, mogli te\u017c za op\u0142at\u0105 uzyska\u0107 mieszka\u0144cy miasta. Klucz markuszowski obejmowa\u0142 w\u00f3wczas poza miastem 17 wsi, tj. \u0141any, Kale\u0144, K\u0142od\u0119, Bobowiska, Bar\u0142ogi, \u0141\u0105ko\u0107, Choszcz\u00f3w, G\u00f3ry, Zab\u0142ocie, Piotrowice, Piotrowice Ma\u0142e, Kopin, S\u0142ugocin, Bronice, Niebrzeg\u00f3w, Bucha\u0142owice, \u0141opatki i Strzelce [Kartoteka; APL, CL RMO 270, 163]. Nale\u017ca\u0142y do niego r\u00f3wnie\u017c wielkie sosnowe lasy, rozci\u0105gaj\u0105ce si\u0119 pomi\u0119dzy Bobowiskami i K\u0142od\u0105 oraz niewielki lasek Borek, na p\u00f3\u0142noc od ko\u015bcio\u0142a markuszowskiego. Spore zyski w\u0142a\u015bcicielom Markuszowa przynosi\u0142o tzw. grobelne, pobierane na grobli przy b\u0142otach, przez kt\u00f3re prowadzi\u0142a droga warszawska [G\u00f3ralski 1967, 552]. Zachowa\u0142y si\u0119 ponadto informacje z drugiej po\u0142owy XVIII w. o poczmistrzach markuszowskich, a cz\u0119\u015b\u0107 tutejszych mieszczan zatrudniana by\u0142a do r\u00f3\u017cnych prac w dworze, czasem na sta\u0142e, np. jako ogrodnicy, dworzanie itp. [APL, AmM 4, 32, 35]. W 1783 r. na pro\u015bb\u0119 mieszczan w\u0142a\u015bciciel Markuszowa sfinansowa\u0142 budow\u0119 drewnianego budynku na potrzeby zebra\u0144 miejskich. Warto r\u00f3wnie\u017c wspomnie\u0107, \u017ce Kajetan Hryniewiecki inwestowa\u0142 w markuszowskie nieruchomo\u015bci odsprzedaj\u0105c je potem z zyskiem, co przy okazji poprawia\u0142o miejscow\u0105 infrastruktur\u0119. Przy rynku markuszowskim kaza\u0142 wybudowa\u0107 murowany dom zajezdny, a w 1782 r. jeden z pierwszych, jak si\u0119 zdaje, murowany dom mieszkalny. Obydwie nieruchomo\u015bci zosta\u0142y szybko sprzedane miejscowym \u017bydom [APL, AmM 4, 105, 107]. Kajetan Hryniewiecki wzni\u00f3s\u0142 te\u017c po 1765 r. najokazalsz\u0105 budowl\u0119 Markuszowa, kt\u00f3r\u0105 sta\u0142 si\u0119 murowany pa\u0142ac, otoczony z trzech stron kana\u0142ami i stawami zasilanymi przez Kur\u00f3wk\u0119. Budowla znajdowa\u0142a si\u0119 na po\u0142udnie od miasta, a zachowany rysunek projektu pozwala s\u0105dzi\u0107, \u017ce posiada\u0142a dwa skrzyd\u0142a i dwie kondygnacje. Ponadto, nowo wybudowanymi murowanymi domami by\u0142y w 1781 r. plebania oraz mieszkanie mansjonarzy [AAL, Rep. 60, A 105, 943\u2013944; <a href=\"https:\/\/fotopolska.eu\/Markuszow-Palac-Hryniewieckich?najnowsze\">https:\/\/fotopolska.eu\/Markuszow-Palac-Hryniewieckich?najnowsze<\/a>].<\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-columns faqs-item is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-9d6595d7 wp-block-columns-is-layout-flex\">\n<div class=\"wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow\">\n<h2 class=\"faqs-title wp-block-heading\">Zabytki i obiekty przyrodnicze<\/h2>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-columns faqs-content is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-9d6595d7 wp-block-columns-is-layout-flex\">\n<div class=\"wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow\">\n<p class=\"faqs-content-inside\"><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-columns faqs-item is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-9d6595d7 wp-block-columns-is-layout-flex\">\n<div class=\"wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow\">\n<h2 class=\"faqs-title wp-block-heading\">Wa\u017cne wydarzenia<\/h2>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-columns faqs-content is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-9d6595d7 wp-block-columns-is-layout-flex\">\n<div class=\"wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow\">\n<p>W czasach potopu szwedzkiego miasto zosta\u0142o zniszczone przez wojska obce i sojusznicze. 20 lutego obozowa\u0142 w nim kr\u00f3l Karol X Gustaw maszeruj\u0105cy armi\u0105 szwedzk\u0105 na Lublin. Latem tego samego roku kilka tygodni stacjonowali w kluczu markuszowskim Tatarzy Krymscy, a potem wojska litewskie. Jesieni\u0105 1672 r. mi\u0119dzy Kurowem a Markuszowem obozowa\u0142o szlacheckie pospolite ruszenie [Kersten 1965, 267; Akta sejmikowe II, 464]. Podobne straty ponios\u0142o miasto podczas III wojny p\u00f3\u0142nocnej, kiedy to przez Markusz\u00f3w przechodzi\u0142y wojska polskie, litewskie, szwedzkie, saskie oraz rosyjskie. W 1704 r. przez d\u0142u\u017cszy czas stacjonowa\u0142y tu oddzia\u0142y konfederacji sandomierskiej, popieraj\u0105ce Augusta II. W kolejnych latach obce i swoje wojska dopuszcza\u0142y si\u0119 rabunk\u00f3w, wymuszania kontrybucji, pobi\u0107, a nawet zab\u00f3jstw [Kupisz 2015, 213, 222\u2013223], co zako\u0144czy\u0142o si\u0119 dopiero porozumieniem na sejmie 1717 r. W pa\u017adzierniku 1781 r. w markuszowskim pa\u0142acu Kajetana Hryniewieckiego zatrzyma\u0142 si\u0119 na nocleg w drodze do Lublina kr\u00f3l Stanis\u0142aw August Poniatowski [PSB 10, 60]. 26 lipca 1792 r. dosz\u0142o pod Markuszowem do ostatniej bitwy wojny polsko-rosyjskiej, toczonej w obronie Konstytucji 3 maja. Polska kawaleria na czele z ks. J\u00f3zefem Poniatowskim uderzy\u0142a na Kozak\u00f3w Do\u0144skich, penetruj\u0105cych teren przed miastem od strony Garbowa. Natkn\u0119\u0142a si\u0119 jednak na zasadzk\u0119 i polscy u\u0142ani zostali wyparci przez trakt warszawski, a\u017c za Markusz\u00f3w. Dopiero nadci\u0105gaj\u0105ce posi\u0142ki pozwoli\u0142y powstrzyma\u0107 Rosjan. W trakcie bitwy zgin\u0105\u0142 gen. inspektor jazdy Stanis\u0142aw Ili\u0144ski, ugodzony kul\u0105 w Markuszowie, niewiele brakowa\u0142o r\u00f3wnie\u017c by poleg\u0142 lub zosta\u0142 ranny ks. Poniatowski. Wobec og\u0142oszonego zawieszenia broni, walk\u0119 do\u015b\u0107 szybko przerwano, a obie strony pozosta\u0142y na zajmowanych pozycjach do nast\u0119pnego dnia (Rosjanie w Markuszowie, ks. J\u00f3zef w Kurowie), po czym Polacy odeszli do Kozienic [Wola\u0144ski 1924, 347\u2013348].<\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-columns comments-main-tabl is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-9d6595d7 wp-block-columns-is-layout-flex\">\n<div class=\"wp-block-column faqs-grid is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow\" style=\"flex-basis:100%\">\n<div class=\"wp-block-columns is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-9d6595d7 wp-block-columns-is-layout-flex\">\n<div class=\"wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow\">\n<h2 class=\"wp-block-heading\">Ma\u0142e ojczyzny \u2013 strefa regionalist\u00f3w<\/h2>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-columns faqs-item is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-9d6595d7 wp-block-columns-is-layout-flex\">\n<div class=\"wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow\">\n<h2 class=\"faqs-title wp-block-heading\">Wsp\u00f3\u0142czesno\u015b\u0107, strategie rozwoju<\/h2>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-columns faqs-content is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-9d6595d7 wp-block-columns-is-layout-flex\">\n<div class=\"wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow\">\n<div class=\"wp-block-columns is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-9d6595d7 wp-block-columns-is-layout-flex\">\n<div class=\"wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow\">\n<h3 class=\"faqs-title-middle faqs-title wp-block-heading\">Punkt 1<\/h3>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-columns faqs-content faqs-content-middle is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-9d6595d7 wp-block-columns-is-layout-flex\">\n<div class=\"wp-block-column faqs-content-inside is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow\">\n<p><\/p>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-buttons is-content-justification-right is-layout-flex wp-container-core-buttons-is-layout-765c4724 wp-block-buttons-is-layout-flex\">\n<div class=\"wp-block-button btn-comments\" id=\"btn-comments\"><a class=\"wp-block-button__link wp-element-button\">Dodaj informacje<\/a><\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-columns is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-9d6595d7 wp-block-columns-is-layout-flex\">\n<div class=\"wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow\">\n<h3 class=\"faqs-title-middle faqs-title wp-block-heading\">Punkt  2<\/h3>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-columns faqs-content faqs-content-middle is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-9d6595d7 wp-block-columns-is-layout-flex\">\n<div class=\"wp-block-column faqs-content-inside is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow\">\n<p><\/p>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-buttons is-content-justification-right is-layout-flex wp-container-core-buttons-is-layout-765c4724 wp-block-buttons-is-layout-flex\">\n<div class=\"wp-block-button btn-comments\" id=\"btn-comments\"><a class=\"wp-block-button__link wp-element-button\">Dodaj informacje<\/a><\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-columns is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-9d6595d7 wp-block-columns-is-layout-flex\">\n<div class=\"wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow\">\n<h3 class=\"faqs-title-middle faqs-title wp-block-heading\">Punkt 3<\/h3>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-columns faqs-content faqs-content-middle is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-9d6595d7 wp-block-columns-is-layout-flex\">\n<div class=\"wp-block-column faqs-content-inside is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow\">\n<p><\/p>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-buttons is-content-justification-right is-layout-flex wp-container-core-buttons-is-layout-765c4724 wp-block-buttons-is-layout-flex\">\n<div class=\"wp-block-button btn-comments\" id=\"btn-comments\"><a class=\"wp-block-button__link wp-element-button\">Dodaj informacje<\/a><\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-columns faqs-item is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-9d6595d7 wp-block-columns-is-layout-flex\">\n<div class=\"wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow\">\n<h2 class=\"faqs-title wp-block-heading\">Samorz\u0105d, organizacje\u200b<\/h2>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-columns faqs-content is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-9d6595d7 wp-block-columns-is-layout-flex\">\n<div class=\"wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow\">\n<p class=\"faqs-content-inside\"><\/p>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-buttons is-content-justification-right is-layout-flex wp-container-core-buttons-is-layout-765c4724 wp-block-buttons-is-layout-flex\">\n<div class=\"wp-block-button btn-comments\" id=\"btn-comments\"><a class=\"wp-block-button__link wp-element-button\">Dodaj informacje<\/a><\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-columns faqs-item is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-9d6595d7 wp-block-columns-is-layout-flex\">\n<div class=\"wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow\">\n<h2 class=\"faqs-title wp-block-heading\">Ko\u015bcio\u0142y i zwi\u0105zki religijne\u200b<\/h2>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-columns faqs-content is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-9d6595d7 wp-block-columns-is-layout-flex\">\n<div class=\"wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow\">\n<p class=\"faqs-content-inside\"><\/p>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-buttons is-content-justification-right is-layout-flex wp-container-core-buttons-is-layout-765c4724 wp-block-buttons-is-layout-flex\">\n<div class=\"wp-block-button btn-comments\" id=\"btn-comments\"><a class=\"wp-block-button__link wp-element-button\">Dodaj informacje<\/a><\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-columns faqs-item is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-9d6595d7 wp-block-columns-is-layout-flex\">\n<div class=\"wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow\">\n<h2 class=\"faqs-title wp-block-heading\">\u017bycie kulturalne<\/h2>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-columns faqs-content is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-9d6595d7 wp-block-columns-is-layout-flex\">\n<div class=\"wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow\">\n<p class=\"faqs-content-inside\"><\/p>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-buttons is-content-justification-right is-layout-flex wp-container-core-buttons-is-layout-765c4724 wp-block-buttons-is-layout-flex\">\n<div class=\"wp-block-button btn-comments\" id=\"btn-comments\"><a class=\"wp-block-button__link wp-element-button\">Dodaj informacje<\/a><\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-columns faqs-item is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-9d6595d7 wp-block-columns-is-layout-flex\">\n<div class=\"wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow\">\n<h2 class=\"faqs-title wp-block-heading\">O\u015bwiata i szkolnictwo<\/h2>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-columns faqs-content is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-9d6595d7 wp-block-columns-is-layout-flex\">\n<div class=\"wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow\">\n<p class=\"faqs-content-inside\"><\/p>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-buttons is-content-justification-right is-layout-flex wp-container-core-buttons-is-layout-765c4724 wp-block-buttons-is-layout-flex\">\n<div class=\"wp-block-button btn-comments\" id=\"btn-comments\"><a class=\"wp-block-button__link wp-element-button\">Dodaj informacje<\/a><\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-columns faqs-item is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-9d6595d7 wp-block-columns-is-layout-flex\">\n<div class=\"wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow\">\n<h2 class=\"faqs-title wp-block-heading\">Sport<\/h2>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-columns faqs-content is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-9d6595d7 wp-block-columns-is-layout-flex\">\n<div class=\"wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow\">\n<p class=\"faqs-content-inside\"><\/p>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-buttons is-content-justification-right is-layout-flex wp-container-core-buttons-is-layout-765c4724 wp-block-buttons-is-layout-flex\">\n<div class=\"wp-block-button btn-comments\" id=\"btn-comments\"><a class=\"wp-block-button__link wp-element-button\">Dodaj informacje<\/a><\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-columns faqs-item is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-9d6595d7 wp-block-columns-is-layout-flex\">\n<div class=\"wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow\">\n<h2 class=\"faqs-title wp-block-heading\">Wybitne postacie\u200b<\/h2>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-columns faqs-content is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-9d6595d7 wp-block-columns-is-layout-flex\">\n<div class=\"wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow\">\n<p class=\"faqs-content-inside\"><\/p>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-buttons is-content-justification-right is-layout-flex wp-container-core-buttons-is-layout-765c4724 wp-block-buttons-is-layout-flex\">\n<div class=\"wp-block-button btn-comments\" id=\"btn-comments\"><a class=\"wp-block-button__link wp-element-button\">Dodaj informacje<\/a><\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-columns faqs-item is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-9d6595d7 wp-block-columns-is-layout-flex\">\n<div class=\"wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow\">\n<h2 class=\"faqs-title wp-block-heading\">Rodziny \u2013 pami\u0105tki<\/h2>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-columns faqs-content is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-9d6595d7 wp-block-columns-is-layout-flex\">\n<div class=\"wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow\">\n<p class=\"faqs-content-inside\"><\/p>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-buttons is-content-justification-right is-layout-flex wp-container-core-buttons-is-layout-765c4724 wp-block-buttons-is-layout-flex\">\n<div class=\"wp-block-button btn-comments\" id=\"btn-comments\"><a class=\"wp-block-button__link wp-element-button\">Dodaj informacje<\/a><\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-columns faqs-item is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-9d6595d7 wp-block-columns-is-layout-flex\">\n<div class=\"wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow\">\n<h2 class=\"faqs-title wp-block-heading\">Wspomnienia, albumy rodzinne\u200b<\/h2>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-columns faqs-content is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-9d6595d7 wp-block-columns-is-layout-flex\">\n<div class=\"wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow\">\n<p class=\"faqs-content-inside\"><\/p>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-buttons is-content-justification-right is-layout-flex wp-container-core-buttons-is-layout-765c4724 wp-block-buttons-is-layout-flex\">\n<div class=\"wp-block-button btn-comments\" id=\"btn-comments\"><a class=\"wp-block-button__link wp-element-button\">Dodaj informacje<\/a><\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-columns faqs-item is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-9d6595d7 wp-block-columns-is-layout-flex\">\n<div class=\"wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow\">\n<h2 class=\"faqs-title wp-block-heading\">Gospodarka &#8211; firmy i przedsi\u0119biorstwa<\/h2>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-columns faqs-content is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-9d6595d7 wp-block-columns-is-layout-flex\">\n<div class=\"wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow\">\n<p class=\"faqs-content-inside\"><\/p>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-buttons is-content-justification-right is-layout-flex wp-container-core-buttons-is-layout-765c4724 wp-block-buttons-is-layout-flex\">\n<div class=\"wp-block-button btn-comments\" id=\"btn-comments\"><a class=\"wp-block-button__link wp-element-button\">Dodaj informacje<\/a><\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-columns faqs-item is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-9d6595d7 wp-block-columns-is-layout-flex\">\n<div class=\"wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow\">\n<h2 class=\"faqs-title wp-block-heading\">Walory turystyczne<\/h2>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-columns faqs-content is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-9d6595d7 wp-block-columns-is-layout-flex\">\n<div class=\"wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow\">\n<p class=\"faqs-content-inside\"><\/p>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-buttons is-content-justification-right is-layout-flex wp-container-core-buttons-is-layout-765c4724 wp-block-buttons-is-layout-flex\">\n<div class=\"wp-block-button btn-comments\" id=\"btn-comments\"><a class=\"wp-block-button__link wp-element-button\">Dodaj informacje<\/a><\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-columns faqs-item is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-9d6595d7 wp-block-columns-is-layout-flex\">\n<div class=\"wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow\">\n<h2 class=\"faqs-title wp-block-heading\">Folklor\u200b<\/h2>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-columns faqs-content is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-9d6595d7 wp-block-columns-is-layout-flex\">\n<div class=\"wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow\">\n<p class=\"faqs-content-inside\"><\/p>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-buttons is-content-justification-right is-layout-flex wp-container-core-buttons-is-layout-765c4724 wp-block-buttons-is-layout-flex\">\n<div class=\"wp-block-button btn-comments\" id=\"btn-comments\"><a class=\"wp-block-button__link wp-element-button\">Dodaj informacje<\/a><\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-columns faqs-item is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-9d6595d7 wp-block-columns-is-layout-flex\">\n<div class=\"wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow\">\n<h2 class=\"faqs-title wp-block-heading\">Miejsca pami\u0119ci<\/h2>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-columns faqs-content is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-9d6595d7 wp-block-columns-is-layout-flex\">\n<div class=\"wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow\">\n<p class=\"faqs-content-inside\"><\/p>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-buttons is-content-justification-right is-layout-flex wp-container-core-buttons-is-layout-765c4724 wp-block-buttons-is-layout-flex\">\n<div class=\"wp-block-button btn-comments\" id=\"btn-comments\"><a class=\"wp-block-button__link wp-element-button\">Dodaj informacje<\/a><\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-columns display-none is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-9d6595d7 wp-block-columns-is-layout-flex\" id=\"comments-card\">\n<div class=\"wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow\">\n<div class=\"wp-block-buttons is-content-justification-right is-layout-flex wp-container-core-buttons-is-layout-765c4724 wp-block-buttons-is-layout-flex\">\n<div class=\"wp-block-button close\"><a class=\"wp-block-button__link wp-element-button\"><i class=\"fas fa-times-circle\"><\/i>Zamknij<\/a><\/div>\n<\/div>\n\n\n<div class=\"forminator-ui forminator-custom-form forminator-custom-form-1152 forminator-design--default  forminator_ajax\" data-forminator-render=\"0\" data-form=\"forminator-module-1152\" data-uid=\"6a4fce7ee26c6\"><br\/><\/div><form\n\t\t\t\tid=\"forminator-module-1152\"\n\t\t\t\tclass=\"forminator-ui forminator-custom-form forminator-custom-form-1152 forminator-design--default  forminator_ajax\"\n\t\t\t\tmethod=\"post\"\n\t\t\t\tdata-forminator-render=\"0\"\n\t\t\t\tdata-form-id=\"1152\"\n\t\t\t\tenctype=\"multipart\/form-data\" data-color-option=\"default\" data-design=\"default\" data-grid=\"open\" style=\"display: none;\"\n\t\t\t\tdata-uid=\"6a4fce7ee26c6\"\n\t\t\t><div role=\"alert\" aria-live=\"polite\" class=\"forminator-response-message forminator-error\" aria-hidden=\"true\"><\/div><div class=\"forminator-row\"><div id=\"select-1\" class=\"forminator-field-select forminator-col forminator-col-6 \"><div class=\"forminator-field\"><label for=\"forminator-form-1152__field--select-1_6a4fce7ee26c6\" id=\"forminator-form-1152__field--select-1_6a4fce7ee26c6-label\" class=\"forminator-label\">Wybierz temat <span class=\"forminator-required\">*<\/span><\/label><select  id=\"forminator-form-1152__field--select-1_6a4fce7ee26c6\" class=\"forminator-select--field forminator-select2 forminator-select2-multiple\" data-required=\"1\" name=\"select-1\" data-default-value=\"\" data-placeholder=\"Wybierz temat\" data-search=\"false\" data-search-placeholder=\"Wybierz temat\" data-checkbox=\"false\" data-allow-clear=\"false\" aria-labelledby=\"forminator-form-1152__field--select-1_6a4fce7ee26c6-label\"><option value=\"\"  >Wybierz temat<\/option><option value=\"Wsp\u00f3\u0142czesno\u015b\u0107, strategie rozwoju\"  data-calculation=\"0\">Wsp\u00f3\u0142czesno\u015b\u0107, strategie rozwoju<\/option><option value=\"O\u015bwiata i szkolnictwo\"  data-calculation=\"0\">O\u015bwiata i szkolnictwo<\/option><option value=\"Sport\"  data-calculation=\"0\">Sport<\/option><option value=\"Wybitne-postacie\u200b\"  data-calculation=\"0\">Wybitne postacie\u200b<\/option><option value=\"Rodziny-\u2013-pami\u0105tki\"  data-calculation=\"0\">Rodziny \u2013 pami\u0105tki<\/option><option value=\"Wspomnienia,-albumy-rodzinne\u200b\"  data-calculation=\"0\">Wspomnienia, albumy rodzinne\u200b<\/option><option value=\"Gospodarka-\u2013-firmy-i-przedsi\u0119biorstwa\"  data-calculation=\"0\">Gospodarka \u2013 firmy i przedsi\u0119biorstwa<\/option><option value=\"Walory-turystyczne\"  data-calculation=\"0\">Walory turystyczne<\/option><option value=\"Folklor\u200b\"  data-calculation=\"0\">Folklor\u200b<\/option><option value=\"Miejsca-pami\u0119ci\"  data-calculation=\"0\">Miejsca pami\u0119ci<\/option><\/select><\/div><\/div><div id=\"html-1\" class=\"forminator-field-html forminator-col forminator-col-6 \"><div class=\"forminator-field forminator-merge-tags\" data-field=\"html-1\"><div><button class=\"button-submit\">Utw\u00f3rz post<\/button><\/div><\/div><\/div><\/div><div class=\"forminator-row\"><div id=\"email-1\" class=\"forminator-field-email forminator-col forminator-col-12 \"><div class=\"forminator-field\"><label for=\"forminator-field-email-1_6a4fce7ee26c6\" id=\"forminator-field-email-1_6a4fce7ee26c6-label\" class=\"forminator-label\">Adres e-mail <span class=\"forminator-required\">*<\/span><\/label><input type=\"email\" name=\"email-1\" value=\"\" placeholder=\"Na przyk\u0142ad: jan@kowalski.com\" id=\"forminator-field-email-1_6a4fce7ee26c6\" class=\"forminator-input forminator-email--field\" data-required=\"1\" aria-required=\"true\" autocomplete=\"email\" \/><\/div><\/div><\/div><div class=\"forminator-row\"><div id=\"name-1\" class=\"forminator-field-name forminator-col forminator-col-6 \"><div class=\"forminator-field\"><label for=\"forminator-field-name-1_6a4fce7ee26c6\" id=\"forminator-field-name-1_6a4fce7ee26c6-label\" class=\"forminator-label\">Imi\u0119 <span class=\"forminator-required\">*<\/span><\/label><input type=\"text\" name=\"name-1\" value=\"\" placeholder=\"Na przyk\u0142ad: Jan\" id=\"forminator-field-name-1_6a4fce7ee26c6\" class=\"forminator-input forminator-name--field\" aria-required=\"true\" autocomplete=\"name\" \/><\/div><\/div><div id=\"name-2\" class=\"forminator-field-name forminator-col forminator-col-6 \"><div class=\"forminator-field\"><label for=\"forminator-field-name-2_6a4fce7ee26c6\" id=\"forminator-field-name-2_6a4fce7ee26c6-label\" class=\"forminator-label\">Nazwisko <span class=\"forminator-required\">*<\/span><\/label><input type=\"text\" name=\"name-2\" value=\"\" placeholder=\"Na przyk\u0142ad: Kowalski\" id=\"forminator-field-name-2_6a4fce7ee26c6\" class=\"forminator-input forminator-name--field\" aria-required=\"true\" autocomplete=\"name\" \/><\/div><\/div><\/div><div class=\"forminator-row\"><div id=\"textarea-1\" class=\"forminator-field-textarea forminator-col forminator-col-12 \"><div class=\"forminator-field\"><label for=\"forminator-field-textarea-1_6a4fce7ee26c6\" id=\"forminator-field-textarea-1_6a4fce7ee26c6-label\" class=\"forminator-label\">Tekst <span class=\"forminator-required\">*<\/span><\/label><textarea name=\"textarea-1\" placeholder=\"Np. tekst zast\u0119pczy Mo\u017cesz wstawi\u0107 now\u0105 lini\u0119\" id=\"forminator-field-textarea-1_6a4fce7ee26c6\" class=\"forminator-textarea\" rows=\"6\" style=\"min-height:140px;\" ><\/textarea><\/div><\/div><\/div><div class=\"forminator-row\"><div id=\"upload-1\" class=\"forminator-field-upload forminator-col forminator-col-12 \"><div class=\"forminator-field\"><label for=\"forminator-field-upload-1_6a4fce7ee26c6\" id=\"forminator-field-upload-1_6a4fce7ee26c6-label\" class=\"forminator-label\">Prze\u015blij plik<\/label><div class=\"forminator-multi-upload \" data-element=\"upload-1_6a4fce7ee26c6\"><input type=\"file\" name=\"upload-1[]\" id=\"forminator-field-upload-1_6a4fce7ee26c6\" class=\"forminator-input-file forminator-field-upload-1_6a4fce7ee26c6-1152\" multiple=\"multiple\" data-method=\"ajax\" data-size=\"100000000\" data-size-message=\"Maksymalny dozwolony rozmiar pliku wynosi 100 MB. \"><div class=\"forminator-multi-upload-message\" aria-hidden=\"true\"><span class=\"forminator-icon-upload\" aria-hidden=\"true\"><\/span><p>Przeci\u0105gnij i upu\u015b\u0107 (lub) <a class=\"forminator-upload-file--forminator-field-upload-1_6a4fce7ee26c6\" href=\"#\" onclick=\"return false;\">Wybierz pliki<\/a><\/p><\/div><\/div><ul class=\"forminator-uploaded-files upload-container-upload-1_6a4fce7ee26c6\"><\/ul><\/div><\/div><\/div><div class=\"forminator-row\"><\/div><div class=\"forminator-row\"><div id=\"checkbox-1\" class=\"forminator-field-checkbox forminator-col forminator-col-12 \"><div role=\"group\" class=\"forminator-field required\" aria-labelledby=\"forminator-checkbox-group-forminator-field-checkbox-1-6a4fce7ee26c6-label\"><label id=\"forminator-field-checkbox-1-1-6a4fce7ee26c6-label\" for=\"forminator-field-checkbox-1-1-6a4fce7ee26c6\" class=\"forminator-checkbox\" title=\"Wyra\u017cam zgod\u0119 na przetwarzanie moich danych osobowych zgodnie z obowi\u0105zuj\u0105c\u0105 Polityk\u0105 Prywatno\u015bci w celu skontaktowania si\u0119 poprzez formularz kontaktowy.\"><input type=\"checkbox\" name=\"checkbox-1[]\" value=\"Prosz\u0119-zaznaczy\u0107\" id=\"forminator-field-checkbox-1-1-6a4fce7ee26c6\" aria-labelledby=\"forminator-field-checkbox-1-1-6a4fce7ee26c6-label\" data-calculation=\"0\"  \/><span class=\"forminator-checkbox-box\" aria-hidden=\"true\"><\/span><span class=\"forminator-checkbox-label\">Wyra\u017cam zgod\u0119 na przetwarzanie moich danych osobowych zgodnie z obowi\u0105zuj\u0105c\u0105 Polityk\u0105 Prywatno\u015bci w celu skontaktowania si\u0119 poprzez formularz kontaktowy.<\/span><\/label><\/div><\/div><\/div><div class=\"forminator-row\"><div id=\"html-2\" class=\"forminator-field-html forminator-col forminator-col-12 \"><div class=\"forminator-field forminator-merge-tags\" data-field=\"html-2\"><a href=\"https:\/\/lubelskie-encyklopedia.pl\/index.php\/polityka-prywatnosci\/\">Administratorem danych osobowych jest Centrum Bada\u0144 nad Histori\u0105 Regionaln\u0105 i Lokaln\u0105 UMCS.<\/a><\/div><\/div><\/div><input type=\"hidden\" name=\"referer_url\" value=\"\" \/><div class=\"forminator-row forminator-row-last\"><div class=\"forminator-col\"><div class=\"forminator-field\"><button class=\"forminator-button forminator-button-submit\">Utw&oacute;rz post<\/button><\/div><\/div><\/div><input type=\"hidden\" id=\"forminator_nonce\" name=\"forminator_nonce\" value=\"cd69d70723\" \/><input type=\"hidden\" name=\"_wp_http_referer\" value=\"\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/14254\" \/><input type=\"hidden\" name=\"form_id\" value=\"1152\"><input type=\"hidden\" name=\"page_id\" value=\"14254\"><input type=\"hidden\" name=\"form_type\" value=\"default\"><input type=\"hidden\" name=\"current_url\" value=\"https:\/\/lubelskie-encyklopedia.pl\/index.php\/2024\/10\/15\/markuszow\/\"><input type=\"hidden\" name=\"render_id\" value=\"0\"><input type=\"hidden\" name=\"forminator-multifile-hidden\" class=\"forminator-multifile-hidden\"><input type=\"hidden\" name=\"action\" value=\"forminator_submit_form_custom-forms\"><\/form>\n<\/div>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Markusz\u00f3w start Powiat: pu\u0142awski Gmina: loco Mapa miejscowo\u015bci end Miejscowo\u015bci \u2013 cz\u0119\u015b\u0107 ekspercka W \u015bwiecie cyfrowym Gmina Markusz\u00f3w w zasobach internetowych (dost\u0119p 14-15 pa\u017adziernika 2024) INFORMACJE OG\u00d3LNE Gmina Markusz\u00f3w G\u00f3rny pasek strony g\u0142\u00f3wnej oferuje nast\u0119puj\u0105ce informacje: Aktualno\u015bci; Gmina Markusz\u00f3w &#8211; informacje og\u00f3lne (z podzia\u0142ami wewn\u0119trznymi m.in. na: \u201eCharakterystyka gminy\u201d, \u201eDane statystyczne gminy\u201d, \u201ePo\u0142o\u017cenie gminy\u201d,\u201eHistoria Gminy\u201d&hellip;&nbsp;<a href=\"https:\/\/lubelskie-encyklopedia.pl\/index.php\/2024\/10\/15\/markuszow\/\" class=\"\" rel=\"bookmark\">Czytaj dalej &raquo;<span class=\"screen-reader-text\">Markusz\u00f3w<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"neve_meta_sidebar":"","neve_meta_container":"","neve_meta_enable_content_width":"","neve_meta_content_width":0,"neve_meta_title_alignment":"","neve_meta_author_avatar":"","neve_post_elements_order":"","neve_meta_disable_header":"","neve_meta_disable_footer":"","neve_meta_disable_title":"","ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":["post-14254","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-uncategorized"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/lubelskie-encyklopedia.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/14254","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/lubelskie-encyklopedia.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/lubelskie-encyklopedia.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/lubelskie-encyklopedia.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/lubelskie-encyklopedia.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=14254"}],"version-history":[{"count":18,"href":"https:\/\/lubelskie-encyklopedia.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/14254\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":14398,"href":"https:\/\/lubelskie-encyklopedia.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/14254\/revisions\/14398"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/lubelskie-encyklopedia.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=14254"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/lubelskie-encyklopedia.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=14254"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/lubelskie-encyklopedia.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=14254"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}