{"id":10676,"date":"2024-04-05T19:48:17","date_gmt":"2024-04-05T19:48:17","guid":{"rendered":"https:\/\/lubelskie-encyklopedia.pl\/?p=10676"},"modified":"2024-04-18T13:15:46","modified_gmt":"2024-04-18T13:15:46","slug":"grabowka","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/lubelskie-encyklopedia.pl\/index.php\/2024\/04\/05\/grabowka\/","title":{"rendered":"Grab\u00f3wka"},"content":{"rendered":"\n<div class=\"wp-block-columns is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-9d6595d7 wp-block-columns-is-layout-flex\">\n<div class=\"wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow\" style=\"flex-basis:100%\">\n<div class=\"wp-block-columns border-left border-left-1 is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-9d6595d7 wp-block-columns-is-layout-flex\">\n<div class=\"wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow\" style=\"flex-basis:33%\"><div class=\"wp-block-image\">\n<figure class=\"aligncenter size-full\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"199\" height=\"240\" src=\"https:\/\/lubelskie-encyklopedia.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/04\/199px-POL_Podedworze_COA.svg.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-10670\"\/><figcaption class=\"wp-element-caption\">Herb gminy Podedw\u00f3rze.<\/figcaption><\/figure>\n<\/div><\/div>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-column is-vertically-aligned-top is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow\" style=\"flex-basis:33%\">\n<h2 class=\"has-text-align-center wp-block-heading\">Grab\u00f3wka<\/h2>\n\n\n\n<p class=\"display-none\">start<\/p>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-columns card-text-center is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-9d6595d7 wp-block-columns-is-layout-flex\">\n<div class=\"wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow\">\n<p><strong>Powiat: <\/strong>parczewski<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Gmina:<\/strong> Podedw\u00f3rze<\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-column is-vertically-aligned-center is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow\" style=\"flex-basis:33%\">\n<h3 class=\"has-text-align-center wp-block-heading\">Mapa miejscowo\u015bci<\/h3>\n\n\n\n<iframe src=\"https:\/\/www.google.com\/maps\/embed?pb=!1m18!1m12!1m3!1d9894.053403990625!2d23.258915257817122!3d51.68705030256887!2m3!1f0!2f0!3f0!3m2!1i1024!2i768!4f13.1!3m3!1m2!1s0x4723d4f6668f140b%3A0x9bcef7ba0a7ea004!2s21-222%20Grab%C3%B3wka!5e0!3m2!1spl!2spl!4v1712346397460!5m2!1spl!2spl\" width=\"400\" height=\"300\" style=\"border:0;\" allowfullscreen=\"\" loading=\"lazy\" referrerpolicy=\"no-referrer-when-downgrade\"><\/iframe>\n\n\n\n<p class=\"display-none\">end<\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-columns is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-9d6595d7 wp-block-columns-is-layout-flex\">\n<div class=\"wp-block-column faqs-grid is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow\">\n<div class=\"wp-block-columns is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-9d6595d7 wp-block-columns-is-layout-flex\">\n<div class=\"wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow\">\n<h2 class=\"wp-block-heading\">Miejscowo\u015bci \u2013 cz\u0119\u015b\u0107 ekspercka <\/h2>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-columns faqs-item is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-9d6595d7 wp-block-columns-is-layout-flex\">\n<div class=\"wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow\">\n<h2 class=\"faqs-title wp-block-heading\">W \u015bwiecie cyfrowym<\/h2>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-columns faqs-content is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-9d6595d7 wp-block-columns-is-layout-flex\">\n<div class=\"wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow\">\n<p class=\"faqs-content-inside\">Patrz has\u0142o: Podedw\u00f3rze.<\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-columns faqs-item is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-9d6595d7 wp-block-columns-is-layout-flex\">\n<div class=\"wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow\">\n<h2 class=\"faqs-title wp-block-heading\">Nazwa, przynale\u017cno\u015b\u0107 administracyjna<\/h2>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-columns faqs-content is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-9d6595d7 wp-block-columns-is-layout-flex\">\n<div class=\"wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow\">\n<p>Osad\u0119 nazywano Grabowka, Grab\u00f3wka lub Hrab\u00f3wka [APL, CHKGK, sygn. 101]. Na mapie Heldensfelda (1801\u20131804) zapisana zosta\u0142a jako Grab\u00f3wka. Jej nazwa oznacza niewielki las grabowy [NMP, 1999, t. 3, s. 347].<\/p>\n\n\n<div class=\"wp-block-image\">\n<figure class=\"aligncenter size-full is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/lubelskie-encyklopedia.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/04\/Grabowka-na-austriackiej-mapie-Heldensfelda-z-1801-1804-r.-maps.arcanum.com_.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-10787\" width=\"478\" height=\"397\" srcset=\"https:\/\/lubelskie-encyklopedia.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/04\/Grabowka-na-austriackiej-mapie-Heldensfelda-z-1801-1804-r.-maps.arcanum.com_.png 552w, https:\/\/lubelskie-encyklopedia.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/04\/Grabowka-na-austriackiej-mapie-Heldensfelda-z-1801-1804-r.-maps.arcanum.com_-300x249.png 300w\" sizes=\"auto, (max-width: 478px) 100vw, 478px\" \/><figcaption class=\"wp-element-caption\">Grab\u00f3wka na austriackiej mapie Heldensfelda z 1801-1804 r. maps.arcanum.com<\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n\n\n<p>Podlasie, do kt\u00f3rego zaliczano okolice Grab\u00f3wki w XV w., nale\u017ca\u0142o do Wielkiego Ksi\u0119stwa Litewskiego, a w jego ramach do bardzo rozleg\u0142ego wojew\u00f3dztwa trockiego. W 1513 r. kr\u00f3l Zygmunt I utworzy\u0142 samodzielne wojew\u00f3dztwo podlaskie ze stolic\u0105 w Drohiczynie, sk\u0142adaj\u0105ce si\u0119 z ziem: drohickiej, bielskiej, mielnickiej, brzeskiej, kobry\u0144skiej i kamienieckiej. Interesuj\u0105ce nas dobra, w tym tak\u017ce Grab\u00f3wka, znalaz\u0142y si\u0119 w powiecie brzeskim. Na mocy reform administracyjnych w Wielkim Ksi\u0119stwie Litewskim w 1566 r., z dotychczasowego wojew\u00f3dztwa podlaskiego wydzielono powiaty brzeski, kobry\u0144ski i kamieniecki, tworz\u0105c z nich nowe wojew\u00f3dztwo brzesko-litewskie, ze stolic\u0105 w Brze\u015bciu [Litewskim]. W 1569 r. po unii lubelskiej Grab\u00f3wka pozosta\u0142a w wojew\u00f3dztwie brzesko-litewskim Wielkiego Ksi\u0119stwa Litewskiego. Po III rozbiorze Polski miejscowo\u015b\u0107 znalaz\u0142a si\u0119 w zaborze austriackim w cyrkule che\u0142mskim (od 1796) Galicji Zachodniej. Po w\u0142\u0105czeniu w 1809 r. tzw. Nowej Galicji do Ksi\u0119stwa Warszawskiego, wesz\u0142a ona w 1810 r. w sk\u0142ad powiatu w\u0142odawskiego departamentu siedleckiego. Po powstaniu w 1815 r. Kr\u00f3lestwa Polskiego znalaz\u0142a si\u0119 w powiecie w\u0142odawskim wojew\u00f3dztwa podlaskiego (od 1837 r. guberni podlaskiej). W latach 1844\u20131866 le\u017ca\u0142a w okr\u0119gu w\u0142odawskim powiatu radzy\u0144skiego guberni lubelskiej a od 1867 r. w powiecie w\u0142odawskim guberni siedleckiej (od 1912 r. guberni che\u0142mskiej). W latach 1915\u20131918 r. znajdowa\u0142a si\u0119 w strefie wojskowej okupacji niemieckiej, tzw. Etappen Inspektion Armee Bug. Po odzyskaniu niepodleg\u0142o\u015bci przez Polsk\u0119 (1919-1939) nale\u017ca\u0142a do powiatu w\u0142odawskiego wojew\u00f3dztwa lubelskiego. W czasie okupacji niemieckiej (1939\u20131944) w\u0142\u0105czono j\u0105 do powiatu bialskiego. Od 1944 r. powr\u00f3ci\u0142a do powiatu w\u0142odawskiego wojew\u00f3dztwa lubelskiego. W latach 1975\u20131998 w sk\u0142adzie wojew\u00f3dztwa bialskopodlaskiego. Od 1999 r. w powiecie parczewskim wojew\u00f3dztwa lubelskiego [Maroszek, 2013, s. 15\u2013139; Wawrzy\u0144czyk, 1951, s. 14\u201337; Michaluk, 2002, s. 25\u201351; Flisi\u0144ski, 2003, s. 34\u201357; Mapa, 1803; \u0106wik i Reder, 1977].<\/p>\n\n\n\n<p>Gminy dominialne wprowadzono na podstawie Konstytucji Ksi\u0119stwa Warszawskiego. Na mocy ustawy z 1809 r. wprowadzono gminy wiejskie, na czele kt\u00f3rych stali w\u00f3jtowie, kt\u00f3rymi zostawali z urz\u0119du w\u0142a\u015bciciele d\u00f3br ziemskich. Za zgod\u0105 w\u0142adz zwierzchnich mogli wyznacza\u0107 swoich zast\u0119pc\u00f3w. W\u00f3jtowie byli wykonawcami zarz\u0105dze\u0144 w\u0142adz pa\u0144stwowych, opiekowali si\u0119 maj\u0105tkiem gminnym, czuwali nad bezpiecze\u0144stwem, porz\u0105dkiem i zdrowiem mieszka\u0144c\u00f3w. Pomoc\u0105 w\u00f3jtom w poszczeg\u00f3lnych wsiach s\u0142u\u017cyli so\u0142tysi. Wie\u015b Grab\u00f3wka nale\u017ca\u0142a do gminy Opole [APL, MSGL, sygn. 167]. Po utworzeniu na mocy ukazu cara Aleksandra II gmin samorz\u0105dowych w Kr\u00f3lestwie Polskim w 1864 r. miejscowo\u015b\u0107 wesz\u0142a w sk\u0142ad gminy Opole [APL, KWPB, sygn. 4]. W 1933 r. utworzono gromad\u0119 Grab\u00f3wka, obejmuj\u0105c\u0105 r\u00f3wnie\u017c wsie Bojary i Piechy. Po likwidacji gmin w 1954 r. Grab\u00f3wk\u0119 w\u0142\u0105czono do gromady Podedw\u00f3rze a w 1973 r. do gminy Podedw\u00f3rze [LDW, 1933, nr 22, poz. 181; DUWRNwL, 1954, nr 15, poz. 64; 1972, nr 12, poz. 269].<\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-columns faqs-item is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-9d6595d7 wp-block-columns-is-layout-flex\">\n<div class=\"wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow\">\n<h2 class=\"faqs-title wp-block-heading\">Mikrotoponimia<\/h2>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-columns faqs-content is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-9d6595d7 wp-block-columns-is-layout-flex\">\n<div class=\"wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow\">\n<p class=\"faqs-content-inside\"><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-columns faqs-item is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-9d6595d7 wp-block-columns-is-layout-flex\">\n<div class=\"wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow\">\n<h2 class=\"faqs-title wp-block-heading\">Antroponimia<\/h2>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-columns faqs-content is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-9d6595d7 wp-block-columns-is-layout-flex\">\n<div class=\"wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow\">\n<p>Inwentarz d\u00f3br opolskich z 14 VI 1624 wymienia nast\u0119puj\u0105cych gospodarzy w Grab\u00f3wce: Amisiuk Wa\u015bko, Babiczyk Siemion, Bojerski Zdan, Capla Sidor, Carywonia Dawid, Carywonia Zien, Czynosz Demid, Gierko Ihnat, Gierko Josko, Ha\u0107 Gerko, Hordynia Jacko, Kisiel Korni\u0142o, Kowalenia Artem, Kozieradziec Luc, Kucenia Nazarko, Kursanowicz, Kury\u0142owicz Siemion, Lewczuk, Lipski, Ludzko, Ma\u0142yszyc Matiey, Misiuk, Miszczenia Ste\u0107, Mitoszczyk Tymosz, Mochninczyc, Onilko Jarosik, Paciuk Olesiey, Paruh Ihnat, Percha\u0107, Philip Micha\u0142, Prokop (w\u00f3jt), Styrnik, Suderko, Tuczko Dymitruk, Tuczkowicz Hawry\u0142o, Twierdywo\u0142 Ihnat, Zaimczyk Zie\u0144, Zdrotowski Nestor, Zelora Onisko, Zemienia Siemion, Zworliszcz i Zyradzic Iec oraz dw\u00f3ch bojar\u00f3w, Antoniego i Fiedora Zdanowicz\u00f3w [APR, ZDP, sygn. 14890].<\/p>\n\n\n\n<p>W 1864 r. we wsi uw\u0142aszczono w\u0142o\u015bcian o nast\u0119puj\u0105cych nazwiskach: Baran, Bazyluk, Binadyczuk, Dorka, Dulski, Gryciuk, Grycuk, Harasimiuk, Iwaniuk, Kisiel, Kiszka, Klimczuk, Kochan, Kondratiuk, Koz\u0142ow, Lesiuk, \u0141ukaszuk, Milaniuk, Miro\u0144czuk, Oleksiuk, Pawliczuk i Pie\u0144ko [APL, ZTL, sygn. 3205].<\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-columns faqs-item is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-9d6595d7 wp-block-columns-is-layout-flex\">\n<div class=\"wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow\">\n<h2 class=\"faqs-title wp-block-heading\">Archeologia o najdawniejszym osadnictwie<\/h2>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-columns faqs-content is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-9d6595d7 wp-block-columns-is-layout-flex\">\n<div class=\"wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow\">\n<p> W trakcie prowadzonych systematycznych bada\u0144 powierzchniowych w ramach AZP w roku 1997 na jedynym odkrytym stanowisku znaleziono pojedyncze fragmenty ceramiki naczyniowej pochodz\u0105ce z bli\u017cej nieokre\u015blonego okresu staro\u017cytno\u015bci oraz wczesnego \u015bredniowiecza (XII-XIII w.) [NID, AZP obszar 68-88].<\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-columns faqs-item is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-9d6595d7 wp-block-columns-is-layout-flex\">\n<div class=\"wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow\">\n<h2 class=\"faqs-title wp-block-heading\">Pierwsza wzmianka o osadzie<\/h2>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-columns faqs-content is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-9d6595d7 wp-block-columns-is-layout-flex\">\n<div class=\"wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow\">\n<p>Wie\u015b pojawi\u0142a si\u0119 w \u017ar\u00f3d\u0142ach pisanych w 1552 r., ale jest niew\u0105tpliwie starsza [LNB, Arch.Sap.Krasiczyn, sygn. 547].<\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-columns faqs-item is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-9d6595d7 wp-block-columns-is-layout-flex\">\n<div class=\"wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow\">\n<h2 class=\"faqs-title wp-block-heading\">W\u0142a\u015bciciele <\/h2>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-columns faqs-content is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-9d6595d7 wp-block-columns-is-layout-flex\">\n<div class=\"wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow\">\n<p>Wie\u015b powsta\u0142a na terenach, kt\u00f3re w XV w. nale\u017ca\u0142y do domeny wielkoksi\u0105\u017c\u0119cej (Wielkiego Ksi\u0119stwa Litewskiego) i by\u0142y przekazywane w czasowe posiadanie osobom zas\u0142u\u017conym dla w\u0142adcy. Sytuacja zmieni\u0142a si\u0119 na pocz\u0105tku XVI w., gdy wielcy ksi\u0105\u017c\u0119ta litewscy zacz\u0119li nadawa\u0107 te ziemie na w\u0142asno\u015b\u0107 dziedziczn\u0105. Jedn\u0105 z obdarowanych rodzin byli Kopciowie (Kopotowie), kt\u00f3rzy pochodzili z okolic Smole\u0144ska, podobnie zreszt\u0105 jak Sapiehowie, kt\u00f3rzy otrzymali pobliskie Wisznice i Kode\u0144.<\/p>\n\n\n\n<p>Bojar smole\u0144ski Micha\u0142 Wasylewicz Kopot [Kope\u0107] (\u201eSmolhanin&#8221;), w 1506 r. figuruj\u0105cy w poczcie dworzan kr\u00f3lewskich, mia\u0142 otrzyma\u0107 w posiadanie czasowe od Wielkiego Ksi\u0119cia Litewskiego wie\u015b Opole [8 \u017arebi (gospodarstw)] z lud\u017ami za straty poniesione w walkach z Ord\u0105 [Wawrzy\u0144czyk, 1951, s. 55]. Je\u015bli przyjmiemy za autentyczny zapis z ksi\u0105g ziemskich brzeskich z 4 VI 1633 r., dotycz\u0105cy nadania przez ojca wspomnianego Micha\u0142a &#8211; Wasyla Iwanowicza Kopeta p\u00f3\u0142 w\u0142\u00f3ki ziemi diakowi opolskiemu 3 V 1511 r., to nale\u017cy uzna\u0107, \u017ce posiada\u0142 on wtedy cz\u0119\u015b\u0107 tych d\u00f3br. W 1516 r. nadanie to na pro\u015bb\u0119 Micha\u0142a kr\u00f3l Zygmunt I Stary zamieni\u0142 na w\u0142asno\u015b\u0107 dziedziczn\u0105 [LM, 2002, ks. 9, nr 637]. Na prze\u0142omie 1518\/1519 r. Micha\u0142 sprzeda\u0142 dobra Fedorowi \u015awiatoszy. Kolejne 4 \u017arebie (Dubowszczyna, Oblizowszczyna, Ochremowszczyna i Szeliszowszczyna) w Opolu (w dokumencie jest zapis w \u201ePoli\u201d) w 1510 r. otrzyma\u0142 od kr\u00f3la Zygmunta I Starego Tworian Dremlik [LM, 1995, ks. 8, nr 478], kt\u00f3ry pi\u0119\u0107 lat p\u00f3\u017aniej sprzeda\u0142 je Sapiehom. W 1522 r. odkupi\u0107 mia\u0142 je Fedor \u015awiatosza. W 1526 r. odkupi\u0142 je z kolei Micha\u0142 Wasylewicz Kope\u0107, marsza\u0142ek kr\u00f3lewski od 1522 r. [Boniecki, 1907, t. 11, s. 113-114]. Kolejnymi w\u0142a\u015bcicielami d\u00f3br opolskich byli jego synowie: Timofiej, Iwan (zm. 1563), Fedor (Fiodor) (zm. 1567) i Wasyl. W 1541 r. Fiodor w imieniu swoim i braci \u017c\u0105da\u0142 zwrotu Opola i Rusi\u0142, kt\u00f3re kilka lat wcze\u015bniej, po ma\u0142\u017ce\u0144stwie z ich siostr\u0105, zaw\u0142aszczy\u0142 Iwan Wasylewicz Po\u0142ubi\u0144ski z Horodyszcza [LM, 2003, ks. 10, nr 143]. Odt\u0105d przez prawie 200 lat by\u0142y one w posiadaniu Kopci\u00f3w. Przez prawie sto lat (1551-1634) toczyli oni burzliwy sp\u00f3r graniczny z Sapiehami. Warto podkre\u015bli\u0107 bliskie zwi\u0105zki rodzinne (ma\u0142\u017ce\u0144stwa) \u0142\u0105cz\u0105ce przedstawicieli tego pokolenia Kopci\u00f3w z Po\u0142ubi\u0144skimi, w\u0142a\u015bcicielami s\u0105siednich d\u00f3br horodyskich [patrz has\u0142o: Jab\u0142o\u0144]. Nast\u0119pni w\u0142a\u015bciciele d\u00f3br opolskich to m.in. \u0141ukasz Wasylewicz Kope\u0107 (zm. 1621) \u017conaty z Katarzyn\u0105 Firlej. Jego syn Aleksander (przej\u0105\u0142 dobra opolskie w 1624 r. z r\u0105k opiekuna Miko\u0142aja Firleja, zm. 1651) i wnuk Franciszek Aleksander (zm. ok. 1701), \u017conaty z Katarzyn\u0105 Stankiewicz. Ostatnim m\u0119skim przedstawicielem tej linii rodu by\u0142 ich syn Grzegorz (Hrehor) Kope\u0107, po kt\u00f3rego \u015bmierci (1720) ca\u0142o\u015b\u0107 d\u00f3br przesz\u0142a na w\u0142asno\u015b\u0107 jego siostry Franciszki zam\u0119\u017cnej w\u00f3wczas z Karolem Za\u0142uskim.<\/p>\n\n\n\n<p>Za\u0142uscy oddawali poszczeg\u00f3lne cz\u0119\u015bci d\u00f3br opolskich pod zastaw, m.in. w 1731 r. wie\u015b i folwark Opole przekazali za 7500 z\u0142p W\u0142adys\u0142awowi Dunin Mi\u0105czy\u0144skiemu [NHABM, f. 1705, op. 1, d. 49, k. 1312]. Franciszka z Kopci\u00f3w mia\u0142a c\u00f3rk\u0119 Ludwik\u0119 Agat\u0119, kt\u00f3ra wysz\u0142a za m\u0105\u017c za J\u00f3zefa Sierakowskiego (zm. 1748). Po \u015bmierci matki (zm. 1756) dobra odziedziczyli jej synowie: Ignacy, starosta olsza\u0144ski, Andrzej i Karol Sierakowscy. Potem jedynym w\u0142a\u015bcicielem d\u00f3br pomniejszonych o wsie Lubiczyn, Chmiel\u00f3w i Kalinka zosta\u0142 Ignacy, \u017conaty z Magdalen\u0105 z Grabowskich. Podzia\u0142 spadku po J\u00f3zefie Sierakowskim \u0142\u0105czy\u0142 si\u0119 z przeniesieniem cz\u0119\u015bci jego zad\u0142u\u017cenia z innych maj\u0105tk\u00f3w na dobra opolskie. Od 1747 r. posiadaczami zastawnymi cz\u0119\u015bci folwarku Piechy i wsi Grab\u00f3wka (na sum\u0119 20 tys. z\u0142p) oraz cz\u0119\u015bci wsi Mosty i Zaliszcze (prawie 15 tys. z\u0142p) zostali Stanis\u0142aw i Jan Zawadzcy. W 1762 r. w Mostach wybuch\u0142 burzliwy konflikt pomi\u0119dzy posiadaczami dw\u00f3ch cz\u0119\u015bci Sobolewskim i Szaniawskim, kt\u00f3ry o\u017ceni\u0142 si\u0119 z Mariann\u0105 z Zawadzkich [LNB, Zbiory rkp. Czo\u0142owskiego, sygn. 344]. Po \u015bmierci Ignacego, na mocy umowy zawartej 23 IV 1797 r. w Moskwie, dobra opolskie przej\u0119li J\u00f3zef i Tadeusz Sierakowscy, kt\u00f3rzy sprzedali je w 1801 r. J\u00f3zefowi Szlubowskiemu, staro\u015bcie radzepskiemu i sulimirskiemu. Ju\u017c w 1805 r. jego spadkobiercy dokonali podzia\u0142u masy spadkowej (notarialnie spisanego w 1814). W jego wyniku dobra opolskie podzielono na trzy cz\u0119\u015bci, pomi\u0119dzy syn\u00f3w. Dobra Ho\u0142owno z folwarkami Ho\u0142owno i Piechy oraz wsiami Kaniuki, Grab\u00f3wka, Bojary i Mosty odziedziczy\u0142 Antoni Szlubowski. W 1843 r. od\u0142\u0105czono od nich dobra Piechy &#8211; Mosty z wsiami Grab\u00f3wka, Bojary i Mosty. Dobra Piechy sta\u0142y si\u0119 potem w\u0142asno\u015bci\u0105 c\u00f3rki Antoniego Szlubowskiego &#8211; Marianny Piotrowskiej. Po jej \u015bmierci w 1855 r. dosz\u0142o do zawirowa\u0144 w\u0142asno\u015bciowych, kt\u00f3re jednak szybko zako\u0144czy\u0142y si\u0119 przej\u0119ciem maj\u0105tku w 1856 r. przez pozosta\u0142ego wdowca Andrzeja Piotrowskiego z c\u00f3rkami [APL OCh, HwW, sygn. 12]. W wyniku uw\u0142aszczenia ch\u0142op\u00f3w w 1864 r. wi\u0119kszo\u015b\u0107 ziemi we wsi sta\u0142a si\u0119 ich w\u0142asno\u015bci\u0105. W 1870 r. w zwi\u0105zku z zawarciem ma\u0142\u017ce\u0144stwa, z Henrykiem Zalewskim, swoj\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 sprzeda\u0142a jedna z c\u00f3rek Henryka &#8211; Antonina Piotrowska. Nast\u0119pnie dosz\u0142o do kolejnych transakcji kupna i sprzeda\u017cy, w wyniku kt\u00f3rych, w czerwcu 1882 r., jedyn\u0105 w\u0142a\u015bcicielk\u0105 maj\u0105tku Piechy obejmuj\u0105cego ju\u017c trzy folwarki, tj. Piechy, Niecielin vel Kordulin i Mosty oraz maj\u0105tku Antopol zosta\u0142a Antonina z Piotrowskich Zalewska. W 1883 r. dobra Piechy sta\u0142y si\u0119 w\u0142asno\u015bci\u0105 emerytowanego rosyjskiego genera\u0142-lejtnanta Konstantego Fenschau, zamieszka\u0142ego w Chodowie pod Siedlcami, kt\u00f3ry w 1884 r. wydzier\u017cawi\u0142 je na 6 lat Stanis\u0142awowi Morzkowskiemu. Nast\u0119pnie dosz\u0142o do podzia\u0142u d\u00f3br Piechy. Najpierw maj\u0105tek Niecielin kupi\u0142a Aniela Dzikowska, Piechy i Mosty sta\u0142y si\u0119 ponownie w\u0142asno\u015bci\u0105 Zalewskich. Folwark Mosty obejmuj\u0105cy r\u00f3wnie\u017c cz\u0119\u015b\u0107 wsi Mosty, Bojary i Grab\u00f3wka w 1892 r. kupi\u0142 Mateusz Targo\u0144ski, by\u0142y ekonom w Antopolu.<\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-columns faqs-item is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-9d6595d7 wp-block-columns-is-layout-flex\">\n<div class=\"wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow\">\n<h2 class=\"faqs-title wp-block-heading\">Stosunki etniczne i wyznaniowe<\/h2>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-columns faqs-content is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-9d6595d7 wp-block-columns-is-layout-flex\">\n<div class=\"wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow\">\n<p>Wie\u015b powsta\u0142a na terenie prawos\u0142awnej, potem unickiej a od 1875 r. ponownie prawos\u0142awnej parafii w Opolu. Tymczasem nieliczni we wsi do ko\u0144ca II wojny \u015bwiatowej katolicy obrz\u0105dku rzymskiego nale\u017celi do parafii w Opolu (tylko w czasie jej likwidacji, czyli w latach 1876-1919 do parafii w Sosnowicy).<\/p>\n\n\n\n<p>W okresie likwidacji Cerkwi greckokatolickiej w Kr\u00f3lestwie Polskim wierni z Grab\u00f3wki zgodzili si\u0119 bez oporu na \u201eoczyszczanie\u201d obrz\u0105dku unickiego i przyj\u0119cie prawos\u0142awia. Parafia w Opolu, od 1875 r. sta\u0142a si\u0119 silnym o\u015brodkiem krzewienia prawos\u0142awia. By\u0142o to zas\u0142ug\u0105 proboszcz\u00f3w Jana Char\u0142ampowicza i Afanazego Salwickiego. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 pozostala wierna prawos\u0142awiu po carskim ukazie tolerancyjnym z 1905 r. zezwalaj\u0105cym na legalne przechodzenie na obrz\u0105dek rzymskokatolicki &#8211; tylko 9 os\u00f3b z Grab\u00f3wki przesz\u0142o na katolicyzm [Liber Conversorum parafii w Opolu]. W 1913 r. we wsi mieszka\u0142o 347 prawos\u0142awnych i tylko 9 katolik\u00f3w [Latawiec, 2012, s. 93\u201394]. Po II wojnie \u015bwiatowej prawos\u0142awni ze wsi wyemigrowali do ZSRR. Do listopada 1946 r. wyjecha\u0142o 57 w\u0142a\u015bcicieli gospodarstw z rodzinami. 14 marca 1947 r. w Grab\u00f3wce zamieszkiwa\u0142o ju\u017c tylko 80 prawos\u0142awnych. W czerwcu 1947 r. w ramach akcji \u201eWis\u0142a\u201d przesiedlono ich na tzw. Ziemie Odzyskane. Grab\u00f3wka 29 maja 1947 r. zosta\u0142a spalona przez UPA [Szumi\u0142o, 2013, s. 178]. <\/p>\n\n\n<div class=\"wp-block-image\">\n<figure class=\"aligncenter size-large is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/lubelskie-encyklopedia.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/04\/Stary-krzyz-prawoslawny-769x1024.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-10805\" width=\"439\" height=\"585\" srcset=\"https:\/\/lubelskie-encyklopedia.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/04\/Stary-krzyz-prawoslawny-769x1024.jpg 769w, https:\/\/lubelskie-encyklopedia.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/04\/Stary-krzyz-prawoslawny-225x300.jpg 225w, https:\/\/lubelskie-encyklopedia.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/04\/Stary-krzyz-prawoslawny-768x1023.jpg 768w, https:\/\/lubelskie-encyklopedia.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/04\/Stary-krzyz-prawoslawny-1153x1536.jpg 1153w, https:\/\/lubelskie-encyklopedia.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/04\/Stary-krzyz-prawoslawny-1538x2048.jpg 1538w, https:\/\/lubelskie-encyklopedia.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/04\/Stary-krzyz-prawoslawny-scaled.jpg 1922w\" sizes=\"auto, (max-width: 439px) 100vw, 439px\" \/><figcaption class=\"wp-element-caption\">Krzy\u017c prawoslawny w Grab\u00f3wce. Fot. Dariusz Tarasiuk<\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n\n\n<p>Kolejn\u0105 grup\u0105, kt\u00f3ra zamieszkiwa\u0142a wie\u015b byli \u017bydzi. W 1928 r. do gminy \u017cydowskiej w Wisznicach nale\u017ca\u0142 Dawid Tanenbaum z Grab\u00f3wki [APL, UWL WSP, sygn. 834]. \u017bydzi z Grab\u00f3wki zgin\u0119li w latach II wojny \u015bwiatowej.<\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-columns faqs-item is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-9d6595d7 wp-block-columns-is-layout-flex\">\n<div class=\"wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow\">\n<h2 class=\"faqs-title wp-block-heading\">O\u015bwiata<\/h2>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-columns faqs-content is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-9d6595d7 wp-block-columns-is-layout-flex\">\n<div class=\"wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow\">\n<p>Dzieje o\u015bwiaty we wsi opisa\u0142 Krzysztof Latawiec,&nbsp;<em>Historia szk\u00f3\u0142 w gminie Podedw\u00f3rze<\/em>, Podedw\u00f3rze-Lublin&nbsp;2015 [<a rel=\"noreferrer noopener\" href=\"https:\/\/www.researchgate.net\/publication\/378075481_Historia_szkol_w_gminie_Podedworze\" target=\"_blank\">https:\/\/www.researchgate.net\/publication\/378075481_Historia_szkol_w_gminie_Podedworze<\/a>].<\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-columns faqs-item is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-9d6595d7 wp-block-columns-is-layout-flex\">\n<div class=\"wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow\">\n<h2 class=\"faqs-title wp-block-heading\">Informacje statystyczne, gospodarka w dziejach<\/h2>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-columns faqs-content is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-9d6595d7 wp-block-columns-is-layout-flex\">\n<div class=\"wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow\">\n<p>O mieszka\u0144cach Grab\u00f3wki w okresie przedrozbiorowym wiemy niewiele. Wed\u0142ug <em>Tabelli<\/em> z 1827 r. we wsi znajdowa\u0142o si\u0119 40 dom\u00f3w zamieszka\u0142ych przez 203 os\u00f3b. W 1865 r. odnotowano we wsi 14 dom\u00f3w i 182 mieszka\u0144c\u00f3w. <em>S\u0142ownik Geograficzny<\/em> informuje za\u015b o 36 domach i 191 mieszka\u0144cach w 1876 roku. Z kolei w 1887 r. w 45 domach \u017cy\u0142o 246 os\u00f3b. Spis powszechny z 1921 r. informuje, \u017ce w 68 budynkach zamieszkiwa\u0142o 330 os\u00f3b, kt\u00f3re deklarowa\u0142y m.in. wyznanie: prawos\u0142awne \u2013 249, rzymskokatolickie \u2013 62 i moj\u017ceszowe \u2013 10. W okresie mi\u0119dzywojennym liczba katolik\u00f3w znacznie spad\u0142a. Spis z 1943 r. wykaza\u0142 414 os\u00f3b. Spis powszechny z 2021 r. informuje o 51 zameldowanych osobach [Tabella miast, 1827, t. 1, s. 147; APL, BKdsW, sygn. 4; SGKP, 1880\u20131914, t. 2, s. 780; PKSG za 1887; Skorowidz miejscowo\u015bci, 1924, t. 4, s. 118; Amtliches, 1943, s. 35].<\/p>\n\n\n\n<p>Zdecydowana wi\u0119kszo\u015b\u0107 mieszka\u0144c\u00f3w Bojar na przestrzeni dziej\u00f3w utrzymywa\u0142a si\u0119 z rolnictwa. Do 1864 r., czyli ukazu uw\u0142aszczeniowego, znaczna cz\u0119\u015b\u0107 ziemi by\u0142a u\u017cytkowana przez ch\u0142op\u00f3w  pa\u0144szczy\u017anianych. Odrabiali swoje powinno\u015bci w okolicznych folwarkach, najpierw w Piechach a p\u00f3\u017aniej w Mostach.<\/p>\n\n\n\n<p>Najstarszy zachowany inwentarz d\u00f3br opolskich pochodzi z 14 VI 1624 roku. Wed\u0142ug niego ch\u0142opi z Grab\u00f3wki swoje powinno\u015bci pa\u0144szczy\u017aniane wykonywali w folwarku piechowskim. Z ka\u017cdej w\u0142\u00f3ki odrabiali cztery dni pa\u0144szczyzny w tygodniu, dzie\u0144 przygonu w miesi\u0105cu, w \u017cniwa t\u0142ok 12 (6 dni po 4 osoby, 6 dni po 2 osoby), koszenia siana (i sprz\u0105tni\u0119cia go) &#8211; dzie\u0144, stra\u017c kolejk\u0105, podwody do m\u0142yna kolejk\u0105, op\u0142acali czynsz z w\u0142\u00f3ki ci\u0105g\u0142ej &#8211; 3z\u0142p 10 gr, z czynszowej &#8211; 12 z\u0142p, oddawali do dworu corocznie \u017cyta i owsa &#8211; 2 korce parczewskie, g\u0119\u015b, koguta, kokosz, 20 jaj, kwart\u0119 manny, pas prz\u0119dzy lnianej, da\u0144 z miodu) [APR, ZDP, sygn. 14890].<\/p>\n\n\n\n<p>W p\u00f3\u017aniejszych latach obci\u0105\u017cenia ch\u0142op\u00f3w znacz\u0105co wzros\u0142y. Chc\u0105c je uregulowa\u0107 Sierakowscy w 1787 r.  dokonali nowego okre\u015blenia powinno\u015bci ch\u0142opskich. Ograniczyli oni w\u00f3wczas obci\u0105\u017cenie pa\u0144szczy\u017aniane ch\u0142opa gospodaruj\u0105cego na trzech \u0107wierciach w\u0142\u00f3ki z trzech do dw\u00f3ch dni sprz\u0119\u017cajnych i tylu samo dni pieszych tygodniowo, wprowadzaj\u0105c jednak wiele dodatkowych obci\u0105\u017ce\u0144. Ka\u017cdego gospodarza obowi\u0105zywa\u0142o 6 dni t\u0142oki w \u017cniwa z ca\u0142\u0105 rodzin\u0105, wyj\u0105wszy osob\u0119 do strze\u017cenia ognia oraz 4 dni sprz\u0119\u017cajne (oborki i zaorki) i 2 dni piesze (zakoski i obkoski) rocznie. Ka\u017cde gospodarstwo mia\u0142o r\u00f3wnie\u017c poza dniami pa\u0144szczy\u017anianymi obrabia\u0107 proso, wymacza\u0107 len i konopie, chodzi\u0107 na str\u00f3\u017c\u0119 dzienn\u0105 i nocn\u0105 do dworu, odrabia\u0107 szarwark wed\u0142ug potrzeb. Ponadto w\u0142o\u015bcianie z Grab\u00f3wki mieli oddawa\u0107 do dworu korzec \u017cyta, dwa korce owsa, 2 kury, p\u00f3\u0142 g\u0119si, p\u00f3\u0142 koguta i 10 jaj [APL, ArchSzlub, sygn. 62].<\/p>\n\n\n\n<p>W 1864 r. we wsi w oparciu o prawo z 1846 i 1864 r. uw\u0142aszczono 24 gospodarstwa b\u0119d\u0105ce w posiadaniu 34 w\u0142a\u015bcicieli. Z kolei w oparciu o samo prawo z 1864 r. uw\u0142aszczano 342 morgowe pastwisko wsp\u00f3lnotowe. W\u0142o\u015bcianie z Grab\u00f3wki otrzymali w sumie na w\u0142asno\u015b\u0107 921 m\u00f3rg ziemi. W\u0142a\u015bciciele 24 pe\u0142nych gospodarstw mieli prawo do nast\u0119puj\u0105cych s\u0142u\u017cebno\u015bci serwitutowych:  pozyskiwania 24 fur opa\u0142u rocznie (z prawem wchodzenia z siekier\u0105 do lasu, ale z zakazem zr\u0105bywania drzew na pniu), drewna z lasu dworskiego \u2013 na napraw\u0119 i budow\u0119 budynk\u00f3w w miar\u0119 potrzeb oraz na wozy, osie, ko\u0142a, sanie i studnie raz na cztery lata. Gospodarstwa uzyska\u0142y tak\u017ce serwitut pastwiskowy (razem z w\u0142o\u015bcianami z Bojar), w ramach kt\u00f3rego mia\u0142y prawo pa\u015b\u0107 ca\u0142y inwentarz \u201ew lesie Ko\u017alik do brzegu uroczyska Lasek &#8211; uroczyska Ocho\u017ca &#8211; w ostatnim od czasu, w kt\u00f3rym stawiaj\u0105 tyczki na \u0142\u0105kach i po skoszeniu siana &#8211; na koniec przy granicy mutwickiej naprzeciw rozdanych we wsi Grab\u00f3wka pustek\u201d [APL, ZTL, sygn. 3205].<\/p>\n\n\n\n<p>Cz\u0119\u015b\u0107 mieszka\u0144c\u00f3w wsi by\u0142a bezrolna i pracowa\u0142a na s\u0142u\u017cbie u w\u0142a\u015bcicieli ziemskich lub te\u017c trudni\u0142a si\u0119 innymi zawodami. Ok. 1800 r. w Grab\u00f3wce mieszkali m.in.: kowal Karol \u0141osiak, szynkarz Pawe\u0142 Kloc [APRwOpolu]. W 1915 r. we wsi mieszka\u0142o 57 os\u00f3b bezrolnych [APL, KRZL, sygn. 10]. W 1929 r. w miejscowo\u015bci dzia\u0142a\u0142y sklepy spo\u017cywcze J. Huby i Sp\u00f3\u0142dzielni Spo\u017cywc\u00f3w \u201eSi\u0142a\u201d oraz wiatrak S. Koz\u0142owskiego [KAP, 1930, s. 578].<\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-columns faqs-item is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-9d6595d7 wp-block-columns-is-layout-flex\">\n<div class=\"wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow\">\n<h2 class=\"faqs-title wp-block-heading\">Zabytki i obiekty przyrodnicze<\/h2>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-columns faqs-content is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-9d6595d7 wp-block-columns-is-layout-flex\">\n<div class=\"wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow\"><div class=\"wp-block-image\">\n<figure class=\"aligncenter size-large is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/lubelskie-encyklopedia.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/04\/IMG_20240324_145439-1024x769.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-10802\" width=\"601\" height=\"451\" srcset=\"https:\/\/lubelskie-encyklopedia.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/04\/IMG_20240324_145439-1024x769.jpg 1024w, https:\/\/lubelskie-encyklopedia.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/04\/IMG_20240324_145439-300x225.jpg 300w, https:\/\/lubelskie-encyklopedia.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/04\/IMG_20240324_145439-768x577.jpg 768w, https:\/\/lubelskie-encyklopedia.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/04\/IMG_20240324_145439-1536x1153.jpg 1536w, https:\/\/lubelskie-encyklopedia.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/04\/IMG_20240324_145439-2048x1538.jpg 2048w\" sizes=\"auto, (max-width: 601px) 100vw, 601px\" \/><figcaption class=\"wp-element-caption\">Relikty starej zabudowy w Grab\u00f3wce. Fot. Dariusz Tarasiuk<\/figcaption><\/figure>\n<\/div><\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-columns faqs-item is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-9d6595d7 wp-block-columns-is-layout-flex\">\n<div class=\"wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow\">\n<h2 class=\"faqs-title wp-block-heading\">Wa\u017cne wydarzenia<\/h2>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-columns faqs-content is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-9d6595d7 wp-block-columns-is-layout-flex\">\n<div class=\"wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow\">\n<p>Przed XX w. ludno\u015b\u0107 dotyka\u0142y liczne choroby epidemiczne. Jedn\u0105 z chor\u00f3b nawiedzaj\u0105cych co kilka lat ludno\u015b\u0107 by\u0142a ospa prawdziwa, np. w Grab\u00f3wce zmar\u0142o na ni\u0105 latem 1802 r. a\u017c 10 dzieci [APRwOpolu].<\/p>\n\n\n\n<p>Wstrz\u0105sem dla mieszka\u0144c\u00f3w ca\u0142ego Kr\u00f3lestwa Polskiego, w tym i Grab\u00f3wki by\u0142 wybuch latem 1914 r. I wojny \u015bwiatowej. Pierwszym jej przejawem by\u0142 pob\u00f3r do wojska rezerwist\u00f3w. Dokumenty archiwalne pozwalaj\u0105 na ustalenie listy pierwszych zmobilizowanych wyznania prawos\u0142awnego w okolicach Opola. Ju\u017c 31 lipca 1914 r. karty mobilizacyjne otrzyma\u0142o 11 m\u0119\u017cczyzn z Grab\u00f3wki [APL, CHKP, sygn. 4428]. W nast\u0119pnych dniach mobilizacja obj\u0119\u0142a wi\u0119ksz\u0105 liczb\u0119 m\u0119\u017cczyzn ze wsi. W\u015br\u00f3d nich byli: Niko\u0142aj Dzyruk, Andriej Gembar, Grigorij Gryciuk, Grigorij Kozie\u0142, Anton Matczuk, Iwan Milaniuk, Iwan Pinko i Filip Tetera [https:\/\/gwar.mil.ru\/]. Najtragiczniejszym wydarzeniem w czasie tej wojny by\u0142o jednak wyp\u0119dzenie ludno\u015bci przez wycofuj\u0105ce si\u0119 wojska rosyjskie w sierpniu 1915 r. Okolice opustosza\u0142y na kilka lat, a\u017c do powrotu uchod\u017ac\u00f3w z tu\u0142aczki po imperium rosyjskim, w wielu wypadkach dopiero w 1921 roku.<\/p>\n\n\n\n<p>W czasie odwrotu armii rosyjskiej w 1915 r. w okolicach wsi rozegra\u0142a si\u0119 krwawa bitwa. W po\u0142udnie 13 sierpnia wycofuj\u0105ce si\u0119 od po\u0142udnia oddzia\u0142y armii carskiej (2 Dywizja Gwardii) zaj\u0119\u0142y s\u0142abo przygotowane okopy na linii Rusi\u0142y-G\u00f3ra Grabowska. Na tym odcinku dywizja mog\u0142a wystawi\u0107 tylko dwa os\u0142abione pu\u0142ki: moskiewski lejb-gwardii &#8211; naprzeciwko Opola i paw\u0142owski lejb-gwardii &#8211; od Opola do G\u00f3ry Grabowskiej, dalej w kierunku Pogorzelca sta\u0142 pu\u0142k grenadierski lejb-gwardii. W Rusi\u0142ach pozycje obronne zaj\u0105\u0142 natomiast 121 penze\u0144ski pu\u0142k piechoty z 31 Dywizji Piechoty. Naprzeciwko nich wieczorem 13 sierpnia stan\u0119\u0142y oddzia\u0142y niemieckie (2 Dywizja Gwardii &#8211; naprzeciwko siebie stan\u0119\u0142y tak samo nazywaj\u0105ce si\u0119 dywizje). Zaj\u0119\u0142y one nast\u0119puj\u0105ce pozycje: 1 pu\u0142k grenadier\u00f3w &#8211; Grab\u00f3wka, 1 pu\u0142k grenadier\u00f3w &#8211; na p\u00f3\u0142noc od Piech, 2 pu\u0142k grenadier\u00f3w &#8211; wschodnia cz\u0119\u015b\u0107 Opola, 4 pu\u0142k grenadier\u00f3w &#8211; zachodnia cz\u0119\u015b\u0107 Opola. Nale\u017cy te\u017c podkre\u015bli\u0107, \u017ce Niemcy posiadali w tym czasie olbrzymi\u0105 przewag\u0119 w artylerii. Rosyjska strzela\u0142a sporadycznie z powodu braku pocisk\u00f3w. Dzia\u0142ania wojenne skoncentrowa\u0142y si\u0119 w dw\u00f3ch miejscach &#8211; Rusi\u0142ach i G\u00f3rze Grabowskiej. W drugim miejscu pozycje obronne zaj\u0105\u0142 pu\u0142k paw\u0142owski. Bitwa zacz\u0119\u0142a si\u0119 13 sierpnia o godz. 16.00, gdy Niemcy otworzyli ogie\u0144 artyleryjski po pozycjach rosyjskich z okolic Most\u00f3w (zgin\u0105\u0142 w\u00f3wczas dow\u00f3dca jednego z rosyjskich batalion\u00f3w kpt. Lew Sapo\u017cnikow). Do 19.00 wojska niemieckie zaj\u0119\u0142y Grab\u00f3wk\u0119 i Niecielin. Po ci\u0119\u017ckich walkach ok. po\u0142udnia 14 sierpnia zaj\u0119\u0142y pozycje rosyjskie pod g\u00f3r\u0105. O 14.00 pu\u0142k paw\u0142owski przeprowadzi\u0142 kontratak na bagnety, zako\u0144czony sukcesem, ale okupiony bardzo du\u017cymi stratami po obydw\u00f3ch stronach. Wycie\u0144czone wojska rosyjskie nie by\u0142y w stanie odeprze\u0107 kolejnego szturmu niemieckiego z 15.30. Godzin\u0119 p\u00f3\u017aniej ci zaj\u0119li okopy rosyjskie. Walki z mniejszym nasileniem w okolicy trwa\u0142y jeszcze do godz. 2 w nocy 15 sierpnia, kiedy to wojska rosyjskie wycofa\u0142y si\u0119. Pu\u0142k paw\u0142owski w bitwie poni\u00f3s\u0142 olbrzymie straty: 199 zabitych, 543 rannych i 209 zaginionych. Na koniec bitwy posiada\u0142 tylko ok. 300 zdolnych do walki \u017co\u0142nierzy [RGWIA, f. 2322, op. 1, d. 312].<\/p>\n\n\n\n<p>W okresie mi\u0119dzywojennym prawos\u0142awni mieszka\u0144cy Grab\u00f3wki aktywnie uczestniczyli w antypa\u0144stwowej dzia\u0142alno\u015bci. W 1926 r. we wsi powsta\u0142a filia ukrai\u0144skiego towarzystwa \u201eRidna Chata\u201d licz\u0105ca pocz\u0105tkowo 15 cz\u0142onk\u00f3w i 30 sympatyk\u00f3w. Do pierwszego jej zarz\u0105du weszli Stefan Sawczyk, Miko\u0142aj Gryciuk, Andrzej Mironiuk i Antoni Semeniuk. W 1928 r. kolejny m\u0105\u017c zaufania tej organizacji Andrzej Lesiuk by\u0142 podejrzewany przez w\u0142adze polskie o sympatie do Komunistycznej Partii Polski. W 1928 r. we wsi powsta\u0142a z inicjatywy Jana Ho\u0142oda z Rusi\u0142 i Bazylego Ho\u0142oda z Most\u00f3w sp\u00f3\u0142dzielnia ukrai\u0144ska [APL, Okr\u0119gowy Urz\u0105d Policji Politycznej w Lublinie, sygn. 214; APL, UWL WSP, sygn. 2027].<\/p>\n\n\n\n<p>W miar\u0119 spokojne \u017cycie mieszka\u0144c\u00f3w Grab\u00f3wki w okresie mi\u0119dzywojennym zako\u0144czy\u0142o si\u0119 1 wrze\u015bnia 1939 r. wraz z wybuchem II wojny \u015bwiatowej. Wojska radzieckie, kt\u00f3re napad\u0142y na Polsk\u0119, 17 wrze\u015bnia w sojuszu z hitlerowskimi Niemcami, w walce z Wojskiem Polskim wspiera\u0142y w powiecie w\u0142odawskim boj\u00f3wki komunistyczne z\u0142o\u017cone z miejscowych Ukrai\u0144c\u00f3w. Do napad\u00f3w na rozproszone grupki polskich \u017co\u0142nierzy dosz\u0142o tak\u017ce w Grab\u00f3wce. Pod dat\u0105 26 stycznia 1940 r. Marian Romanowicz zanotowa\u0142 w swoim dzienniku: ,,W Grab\u00f3wce Niemcy znale\u017ali pod stogiem siana 20 polskich \u017co\u0142nierzy, kt\u00f3rych zabili mieszka\u0144cy Grab\u00f3wki&#8221; (we wrze\u015bniu 1939 roku wrogo nastawieni do Polak\u00f3w) [Romanowicz, 2011, s. 24; Szumi\u0142o, 2013, s. 148]. W <em>Karcie Ewidencyjnej Stanowiska Archeologicznego Niecielin II <\/em>(mogi\u0142a zbiorowa z 1939) czytamy: Na terenie \u017cwirowni na Grabowskiej G\u00f3rze w latach 70-tych natrafiono na u\u0142o\u017cone rz\u0119dem zw\u0142oki \u017co\u0142nierzy. Na podstawie informacji uzyskanych od anonimowych mieszka\u0144c\u00f3w wsi Grab\u00f3wka ustalono, \u017ce by\u0142y to zw\u0142oki 38 u\u0142an\u00f3w polskich zamordowanych przez ukrai\u0144skich boj\u00f3wkarzy, mieszka\u0144c\u00f3w Grab\u00f3wki we wrze\u015bniu 1939 roku\u201d [NID, AZP obszar 68-88]. Mariusz Bechta na podstawie relacji Zygmunta Peruckiego podaje, \u017ce w\u015br\u00f3d os\u00f3b rozstrzeliwuj\u0105cych polskich \u017co\u0142nierzy w Wisznicach by\u0142y osoby z Grab\u00f3wki [Bechta, 2000, s. 40]. Po zako\u0144czeniu wojny,\u00a0w latach 1945-1946, znaczna cz\u0119\u015b\u0107 [w\u0142a\u015bciciele 444 ha ziemi] &#8222;ludno\u015bci ukrai\u0144skiej [Grab\u00f3wki] ewakuowa\u0142a si\u0119 do USRR&#8221; \u00a0[APL, PUR W\u0142odawa, sygn. 10, 14] .Wed\u0142ug \u201eRaportu o stratach\u201d we wsi w latach 1939\u20131944 z r\u0105k okupant\u00f3w niemieckich zgin\u0119\u0142o 32 osoby [Raport, 2022, t. 3].<\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-columns comments-main-tabl is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-9d6595d7 wp-block-columns-is-layout-flex\">\n<div class=\"wp-block-column faqs-grid is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow\" style=\"flex-basis:100%\">\n<div class=\"wp-block-columns is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-9d6595d7 wp-block-columns-is-layout-flex\">\n<div class=\"wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow\">\n<h2 class=\"wp-block-heading\">Ma\u0142e ojczyzny \u2013 strefa regionalist\u00f3w<\/h2>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-columns faqs-item is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-9d6595d7 wp-block-columns-is-layout-flex\">\n<div class=\"wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow\">\n<h2 class=\"faqs-title wp-block-heading\">Wsp\u00f3\u0142czesno\u015b\u0107, strategie rozwoju<\/h2>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-columns faqs-content is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-9d6595d7 wp-block-columns-is-layout-flex\">\n<div class=\"wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow\">\n<div class=\"wp-block-columns is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-9d6595d7 wp-block-columns-is-layout-flex\">\n<div class=\"wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow\">\n<h3 class=\"faqs-title-middle faqs-title wp-block-heading\">Punkt 1<\/h3>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-columns faqs-content faqs-content-middle is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-9d6595d7 wp-block-columns-is-layout-flex\">\n<div class=\"wp-block-column faqs-content-inside is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow\">\n<p><\/p>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-buttons is-content-justification-right is-layout-flex wp-container-core-buttons-is-layout-765c4724 wp-block-buttons-is-layout-flex\">\n<div class=\"wp-block-button btn-comments\" id=\"btn-comments\"><a class=\"wp-block-button__link wp-element-button\">Dodaj informacje<\/a><\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-columns is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-9d6595d7 wp-block-columns-is-layout-flex\">\n<div class=\"wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow\">\n<h3 class=\"faqs-title-middle faqs-title wp-block-heading\">Punkt  2<\/h3>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-columns faqs-content faqs-content-middle is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-9d6595d7 wp-block-columns-is-layout-flex\">\n<div class=\"wp-block-column faqs-content-inside is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow\">\n<p><\/p>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-buttons is-content-justification-right is-layout-flex wp-container-core-buttons-is-layout-765c4724 wp-block-buttons-is-layout-flex\">\n<div class=\"wp-block-button btn-comments\" id=\"btn-comments\"><a class=\"wp-block-button__link wp-element-button\">Dodaj informacje<\/a><\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-columns is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-9d6595d7 wp-block-columns-is-layout-flex\">\n<div class=\"wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow\">\n<h3 class=\"faqs-title-middle faqs-title wp-block-heading\">Punkt 3<\/h3>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-columns faqs-content faqs-content-middle is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-9d6595d7 wp-block-columns-is-layout-flex\">\n<div class=\"wp-block-column faqs-content-inside is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow\">\n<p><\/p>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-buttons is-content-justification-right is-layout-flex wp-container-core-buttons-is-layout-765c4724 wp-block-buttons-is-layout-flex\">\n<div class=\"wp-block-button btn-comments\" id=\"btn-comments\"><a class=\"wp-block-button__link wp-element-button\">Dodaj informacje<\/a><\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-columns faqs-item is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-9d6595d7 wp-block-columns-is-layout-flex\">\n<div class=\"wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow\">\n<h2 class=\"faqs-title wp-block-heading\">Samorz\u0105d, organizacje\u200b<\/h2>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-columns faqs-content is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-9d6595d7 wp-block-columns-is-layout-flex\">\n<div class=\"wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow\">\n<p class=\"faqs-content-inside\"><\/p>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-buttons is-content-justification-right is-layout-flex wp-container-core-buttons-is-layout-765c4724 wp-block-buttons-is-layout-flex\">\n<div class=\"wp-block-button btn-comments\" id=\"btn-comments\"><a class=\"wp-block-button__link wp-element-button\">Dodaj informacje<\/a><\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-columns faqs-item is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-9d6595d7 wp-block-columns-is-layout-flex\">\n<div class=\"wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow\">\n<h2 class=\"faqs-title wp-block-heading\">Ko\u015bcio\u0142y i zwi\u0105zki religijne\u200b<\/h2>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-columns faqs-content is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-9d6595d7 wp-block-columns-is-layout-flex\">\n<div class=\"wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow\">\n<p class=\"faqs-content-inside\"><\/p>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-buttons is-content-justification-right is-layout-flex wp-container-core-buttons-is-layout-765c4724 wp-block-buttons-is-layout-flex\">\n<div class=\"wp-block-button btn-comments\" id=\"btn-comments\"><a class=\"wp-block-button__link wp-element-button\">Dodaj informacje<\/a><\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-columns faqs-item is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-9d6595d7 wp-block-columns-is-layout-flex\">\n<div class=\"wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow\">\n<h2 class=\"faqs-title wp-block-heading\">\u017bycie kulturalne<\/h2>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-columns faqs-content is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-9d6595d7 wp-block-columns-is-layout-flex\">\n<div class=\"wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow\">\n<p class=\"faqs-content-inside\"><\/p>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-buttons is-content-justification-right is-layout-flex wp-container-core-buttons-is-layout-765c4724 wp-block-buttons-is-layout-flex\">\n<div class=\"wp-block-button btn-comments\" id=\"btn-comments\"><a class=\"wp-block-button__link wp-element-button\">Dodaj informacje<\/a><\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-columns faqs-item is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-9d6595d7 wp-block-columns-is-layout-flex\">\n<div class=\"wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow\">\n<h2 class=\"faqs-title wp-block-heading\">O\u015bwiata i szkolnictwo<\/h2>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-columns faqs-content is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-9d6595d7 wp-block-columns-is-layout-flex\">\n<div class=\"wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow\">\n<p class=\"faqs-content-inside\"><\/p>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-buttons is-content-justification-right is-layout-flex wp-container-core-buttons-is-layout-765c4724 wp-block-buttons-is-layout-flex\">\n<div class=\"wp-block-button btn-comments\" id=\"btn-comments\"><a class=\"wp-block-button__link wp-element-button\">Dodaj informacje<\/a><\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-columns faqs-item is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-9d6595d7 wp-block-columns-is-layout-flex\">\n<div class=\"wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow\">\n<h2 class=\"faqs-title wp-block-heading\">Sport<\/h2>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-columns faqs-content is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-9d6595d7 wp-block-columns-is-layout-flex\">\n<div class=\"wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow\">\n<p class=\"faqs-content-inside\"><\/p>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-buttons is-content-justification-right is-layout-flex wp-container-core-buttons-is-layout-765c4724 wp-block-buttons-is-layout-flex\">\n<div class=\"wp-block-button btn-comments\" id=\"btn-comments\"><a class=\"wp-block-button__link wp-element-button\">Dodaj informacje<\/a><\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-columns faqs-item is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-9d6595d7 wp-block-columns-is-layout-flex\">\n<div class=\"wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow\">\n<h2 class=\"faqs-title wp-block-heading\">Wybitne postacie\u200b<\/h2>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-columns faqs-content is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-9d6595d7 wp-block-columns-is-layout-flex\">\n<div class=\"wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow\">\n<p class=\"faqs-content-inside\"><\/p>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-buttons is-content-justification-right is-layout-flex wp-container-core-buttons-is-layout-765c4724 wp-block-buttons-is-layout-flex\">\n<div class=\"wp-block-button btn-comments\" id=\"btn-comments\"><a class=\"wp-block-button__link wp-element-button\">Dodaj informacje<\/a><\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-columns faqs-item is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-9d6595d7 wp-block-columns-is-layout-flex\">\n<div class=\"wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow\">\n<h2 class=\"faqs-title wp-block-heading\">Rodziny \u2013 pami\u0105tki<\/h2>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-columns faqs-content is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-9d6595d7 wp-block-columns-is-layout-flex\">\n<div class=\"wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow\">\n<p class=\"faqs-content-inside\"><\/p>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-buttons is-content-justification-right is-layout-flex wp-container-core-buttons-is-layout-765c4724 wp-block-buttons-is-layout-flex\">\n<div class=\"wp-block-button btn-comments\" id=\"btn-comments\"><a class=\"wp-block-button__link wp-element-button\">Dodaj informacje<\/a><\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-columns faqs-item is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-9d6595d7 wp-block-columns-is-layout-flex\">\n<div class=\"wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow\">\n<h2 class=\"faqs-title wp-block-heading\">Wspomnienia, albumy rodzinne\u200b<\/h2>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-columns faqs-content is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-9d6595d7 wp-block-columns-is-layout-flex\">\n<div class=\"wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow\">\n<p class=\"faqs-content-inside\"><\/p>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-buttons is-content-justification-right is-layout-flex wp-container-core-buttons-is-layout-765c4724 wp-block-buttons-is-layout-flex\">\n<div class=\"wp-block-button btn-comments\" id=\"btn-comments\"><a class=\"wp-block-button__link wp-element-button\">Dodaj informacje<\/a><\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-columns faqs-item is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-9d6595d7 wp-block-columns-is-layout-flex\">\n<div class=\"wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow\">\n<h2 class=\"faqs-title wp-block-heading\">Gospodarka &#8211; firmy i przedsi\u0119biorstwa<\/h2>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-columns faqs-content is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-9d6595d7 wp-block-columns-is-layout-flex\">\n<div class=\"wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow\">\n<p class=\"faqs-content-inside\"><\/p>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-buttons is-content-justification-right is-layout-flex wp-container-core-buttons-is-layout-765c4724 wp-block-buttons-is-layout-flex\">\n<div class=\"wp-block-button btn-comments\" id=\"btn-comments\"><a class=\"wp-block-button__link wp-element-button\">Dodaj informacje<\/a><\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-columns faqs-item is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-9d6595d7 wp-block-columns-is-layout-flex\">\n<div class=\"wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow\">\n<h2 class=\"faqs-title wp-block-heading\">Walory turystyczne<\/h2>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-columns faqs-content is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-9d6595d7 wp-block-columns-is-layout-flex\">\n<div class=\"wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow\">\n<p class=\"faqs-content-inside\"><\/p>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-buttons is-content-justification-right is-layout-flex wp-container-core-buttons-is-layout-765c4724 wp-block-buttons-is-layout-flex\">\n<div class=\"wp-block-button btn-comments\" id=\"btn-comments\"><a class=\"wp-block-button__link wp-element-button\">Dodaj informacje<\/a><\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-columns faqs-item is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-9d6595d7 wp-block-columns-is-layout-flex\">\n<div class=\"wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow\">\n<h2 class=\"faqs-title wp-block-heading\">Folklor\u200b<\/h2>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-columns faqs-content is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-9d6595d7 wp-block-columns-is-layout-flex\">\n<div class=\"wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow\">\n<p class=\"faqs-content-inside\"><\/p>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-buttons is-content-justification-right is-layout-flex wp-container-core-buttons-is-layout-765c4724 wp-block-buttons-is-layout-flex\">\n<div class=\"wp-block-button btn-comments\" id=\"btn-comments\"><a class=\"wp-block-button__link wp-element-button\">Dodaj informacje<\/a><\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-columns faqs-item is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-9d6595d7 wp-block-columns-is-layout-flex\">\n<div class=\"wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow\">\n<h2 class=\"faqs-title wp-block-heading\">Miejsca pami\u0119ci<\/h2>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-columns faqs-content is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-9d6595d7 wp-block-columns-is-layout-flex\">\n<div class=\"wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow\">\n<p class=\"faqs-content-inside\"><\/p>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-buttons is-content-justification-right is-layout-flex wp-container-core-buttons-is-layout-765c4724 wp-block-buttons-is-layout-flex\">\n<div class=\"wp-block-button btn-comments\" id=\"btn-comments\"><a class=\"wp-block-button__link wp-element-button\">Dodaj informacje<\/a><\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Grab\u00f3wka start Powiat: parczewski Gmina: Podedw\u00f3rze Mapa miejscowo\u015bci end Miejscowo\u015bci \u2013 cz\u0119\u015b\u0107 ekspercka W \u015bwiecie cyfrowym Patrz has\u0142o: Podedw\u00f3rze. Nazwa, przynale\u017cno\u015b\u0107 administracyjna Osad\u0119 nazywano Grabowka, Grab\u00f3wka lub Hrab\u00f3wka [APL, CHKGK, sygn. 101]. Na mapie Heldensfelda (1801\u20131804) zapisana zosta\u0142a jako Grab\u00f3wka. Jej nazwa oznacza niewielki las grabowy [NMP, 1999, t. 3, s. 347]. Podlasie, do kt\u00f3rego&hellip;&nbsp;<a href=\"https:\/\/lubelskie-encyklopedia.pl\/index.php\/2024\/04\/05\/grabowka\/\" class=\"\" rel=\"bookmark\">Czytaj dalej &raquo;<span class=\"screen-reader-text\">Grab\u00f3wka<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"neve_meta_sidebar":"","neve_meta_container":"","neve_meta_enable_content_width":"","neve_meta_content_width":0,"neve_meta_title_alignment":"","neve_meta_author_avatar":"","neve_post_elements_order":"","neve_meta_disable_header":"","neve_meta_disable_footer":"","neve_meta_disable_title":"","ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":["post-10676","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-uncategorized"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/lubelskie-encyklopedia.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/10676","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/lubelskie-encyklopedia.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/lubelskie-encyklopedia.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/lubelskie-encyklopedia.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/lubelskie-encyklopedia.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=10676"}],"version-history":[{"count":27,"href":"https:\/\/lubelskie-encyklopedia.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/10676\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":11118,"href":"https:\/\/lubelskie-encyklopedia.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/10676\/revisions\/11118"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/lubelskie-encyklopedia.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=10676"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/lubelskie-encyklopedia.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=10676"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/lubelskie-encyklopedia.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=10676"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}